Nýafstaðin fyrsta þjóðaratkvæðagreiðsla íslenska lýðveldisins vakti mig til umhugsunar um lýðræði og þjóðaratkvæðagreiðslur. Eru fulltrúar okkar á þingi ekki hæfir til þess að sinna störfum sínum eða erum við ekki hæf til að velja okkur fulltrúa? Með hvaða hugarfari sinnir þú starfi þínu sem borgari í lýðræðissamfélagi?
Lengi vel hef ég haft það á tilfinningunni að íslensk stjórnvöld hafi ekki minnstu hugmynd um hve verðmætt hugvit er. Áherslan virðist oftar en ekki lögð á fiskiðnað og ál. En hvert skyldi kílóverðið vera á hugviti samanborið við t.d. fisk eða ál?
Tekið skal fram að þetta eru einungis vangaveltur og lítt vísindaleg athugun, en hugsanlega getur þessi spurning vakið einhvern til umhugsunar og þess vegna finnst mér einhver þurfa að spyrja hennar.
Hvað viljum við að framhaldsskólanemendur læri? Eru einhver atriði sem við getum ekki hugsað okkur að fólk með stúdentspróf geti verið án? Ef svo er snúast þessi atriði um þekkingu eða færni? Nú fer fram endurskoðun á inntaki náms í framhaldsskólum en hvað er þar í umræðunni? Hvernig passa breytingarnar við önnur skólastig? Hér verður sagt frá breytingum sem unnið er að í sögu.
Hvernig er að læra öryggisfræði í landi eins og Bandaríkjunum sem sér óvini í hverju horni? Og hvernig verður að læra mannréttindi í landi sem kaus forseta sem reyndi að lögleiða pyntingar í nafni þjóðaröryggis? Þegar öllu var á botninn hvolft þá var þetta skólinn sem Condoleezza Rice lærði til meistarnáms, og spurningin var hversu mikil áhrif skólinn hafði á hugmyndafræði hennar?
Undanfarið hefur mikið verið rætt um landflótta Íslendinga. Umræðan er sögð mikilvæg og því hafa margir stjórnmálamenn gert hana að sínu hjartans máli. Ef fylgst er með framvindu hennar á Alþingi má sjá að mörg stór orð hafa fallið, bæði hvað varðar þetta ógnvænlega fyrirbæri sjálft, en aðallega varðandi hvað er og hvað er ekki verið að gera til þess að fyrirbyggja verulega fólksfækkun. Ég ætla mér í þessari grein í fyrsta lagi að athuga örstutt þann orðaforða sem notaður er í þessari umræðu, hversu vel hann á heima þar og hvaða tilgangi hann þjónar. Er eitthvað samræmi milli tungumáls og veruleika sem réttlætir þau orð sem eru valin eða eru þau einungis ráðin sem málaliðar til að mjaka umræðunni í ákveðna átt? Í öðru lagi langar mig að athuga hvort þessi tiltekna umræða komi heim og saman við staðreyndir, út frá persónulegum sjónarhóli mín sjálfs.
Síðasta sumar var samþykkt löggjöf í Litháen sem tekur gildi 1. mars 2010 og kallast „Law on the Protection of Minors against the Detrimental Effect of Public Information“, sem gæti útlagst sem „Lög um verndun ólögráða einstaklinga fyrir skaðlegum áhrifum opinberra upplýsinga“. Þetta eru sem sagt barnaverndarlög. Það hljómar vel og skynsamlega, ef ekki væri fyrir þá staðreynd að þessi lög banna allar opinberar upplýsingar um samkynhneigð á þeim forsendum að vernda skuli kjarnafjölskylduna. Frá og með 1. mars nk. verður sem sagt bannað að fjalla um eða sýna samkynhneigð á nokkurn hátt á almannafæri í Litháen.
Mikið hefur verið rætt og ritað á liðnum misserum um hlut kvenna í hinu opinbera lífi á Íslandi. Það er staðreynd að þrátt fyrir að hlutur kvenna á vinnumarkaði og í stjórnmálum hafi aukist jafnt og þétt á undanförnum árum þá er sú þróun frekar hægfara. Launamunur kynjanna virðist allt að því vera óbrúanlegur og lóðrétt verkaskipting vinnumarkaðar, þar sem karlar eru að jafnaði í hærri stöðum en konur, er eitt af megineinkennum íslensks vinnumarkaðar.
Járn er nytsamastur allra málma. Hvert sem litið er í samfélagi nútímans má sjá notagildi þess. Járn er að finna í burðarásum bygginga, flutningsleiðum ferksvatns og í hnífapörunum á borðinu. Nánast í hverjum krók og kima. Járnið er þó ekki aðeins mikilvægt í samfélagi nútímans heldur var það einnig mikilvægt í fortíðinni, hugsanlega enn mikilvægara en það er í dag. Segja má að íslenskt samfélag fyrir iðnbyltingu hafi grundvallast á járni. Hér verður fjallað á gagnrýninn um íslenskar rannsóknir á járnvinnslu og þær áherslur sem þær hafa einkennst af, um leið og varpað ferður fram hugleiðingum um hvernig líta megi viðfangsefnið öðrum augum.
Nú mætti velta fyrir sér hvort að mýtan um húmor sem einkavígi karla sé raunverulega með lífsmarki í samfélaginu eða hvort að allir viti að slíkar feðraveldiskreddur séu aðeins deyjandi myglublettur í þeim fúla forapytti sem bloggheimar geta stundum verið. Það sem er óumdeilanlegt er þó að konur eru ótrúlega sjaldséðar á uppistandssviðinu, hverjar svo sem ástæðurnar kunna að vera fyrir því. Það var einmitt undrun á þessu stelpuleysi í uppistandi sem að fékk vinkonu mína, Þórdísi Nadiu Semichat, til þess að stofna facebook-hóp í vor, þar sem hún auglýsti eftir stelpum sem hefðu áhuga á að vera með uppistand. Fjölmargar stelpur lýstu yfir áhuga og nú, nokkrum mánuðum síðar eru komnar fram ellefu stelpur sem nýlega héldu tvö uppistandskvöld þar sem þær troðfylltu Næsta bar og allt ætlaði um koll að keyra.
Eruði búin að finna eitthvað?“ er spurningin sem glymur í eyrum allra fornleifafræðinga á tímabilinu júní-ágúst ár hvert og jafn erfitt er að svara henni í hvert sinn. Kannski er það vegna þess að það er erfitt – og einkennilegt – að vera sífellt að svara sömu spurningunni, en líka vegna þess að oftast nær finnst manni svarið liggja í augum uppi; „Hvað heldurðu maður! Auðvitað erum við búin að finna eitthvað!“ Það flóknasta við spurninguna er þó líklega það að þetta „eitthvað“ sem spurt er um er auðvitað ekki bara eitthvað heldur verður það að vera eitthvað – til þess að það þýði eitthvað! Og þar á hnífurinn til að standa í kúnni.