„Tunglaldarkynslóðin“ - fréttir af tungllendingunni í íslenskum dagblöðum í júlí 1969

Þegar Neil Armstrong steig fyrstu skref mannsins á tunglinu í júlí 1969 fylgdust fjölmiðlar um allan heim með leiðangri hans og félaga í Appolló 11. Íslensk dagblöð fjölluðu ítarlega um tungllendinguna og oft létu menn stór orð falla í tilefni þessara tímamóta sem mörkuðust líklega frekar af hátíðleikablæ heldur en af fullri alvöru. Á þann hátt var fjallað um ferðina í Lesbók Morgunblaðsins þann 16. júlí, sem var brottfarardagur geimfaranna frá jörðu. Þar voru vonir bundnar við að mannkynið gæti í sameiningu bætt lífskjörin hér á jörðu fyrst hægt væri að senda mann til tunglsins. Talað var um „tunglaldarkynslóðina“ og vonast til að „þær 7.000 milljónir manna sem lifa munu um næstu aldamót búi við mannsæmandi aðstæður, en hvorki við eitrað loft, spillt vatn né hrollvekjandi hungur.“¹ Morgunblaðið vitnaði í orð Lyndon B. Johnson frá árinu 1963 sem voru í svipuðum tón: „Tunglið er nú á dögum aðalmarkmið okkar, en í framtíðinni verður það aðeins áningarstaður geimfara. Ég trúi því statt og stöðugt, að þróun geimaldar leiði til lengsta og mesta blómaskeiðs mannkyns – tímabils allsnægta og velmegunar mannsins.“²

Daginn eftir mátti sjá einkennilega fyrirsögn á forsíðu Tímans: „Nokkrir Íslendingar hafa pantað far til tunglsins.“ Í frétt blaðsins kom fram að fjórir eða fimm Íslendingar höfðu pantað far til tunglsins með Pan American flugfélaginu, sem fara átti á árunum 1980-1990. Annars vegar var hægt að fara hringferð um tunglið, en hins vegar var hægt að lenda á tunglinu, sem kostaði þó mun meira en hringferðin. Í lok fréttarinnar stóð: „Má búast við miklum kipp í pantanir ef tungllending Armstrong og félaga fer að óskum“.³ Seinna kom þó í ljós að þetta uppátæki Pan Am var hugsað sem hálfgert grín. Fleiri blöð fóru á stúfana í leit að þessum íslensku geimförum. Í Alþýðublaðinu 18. júlí kom fram að fyrsti íslenski farþeginn væri númer 7465 á lista Pan American yfir væntanlega tunglfara, en nafn hans fékkst ekki gefið upp.⁴ Daginn eftir ræddi blaðamaður blaðsins við Hjálmar Sveinsson verkfræðing, sem lýsti ferðinni fyrir hlustendum útvarpsins. Hann var meðal annars inntur eftir því hvort hann hefði pantað farið hjá Pan Am. Hjálmar neitaði því en taldi jafnframt að það yrði ekki fyrr en árið 2001 sem almennar tunglferðir hæfust!⁵

Þann 20. júlí (eða aðfaranótt mánudagsins 21. júlí að íslenskum tíma), var lent á tunglinu, og næstu daga voru forsíður dagblaðanna undirlagðar af fréttum af tungllendingunni. Menn voru að sjálfsögðu mjög bjartsýnir eftir þessa vel heppnuðu lendingu og beindu augum sínum lengra út í himingeiminn. Þriðjudaginn 22. júlí skýrði Morgunblaðið til dæmis frá því að NASA væri að skipuleggja mannaða geimferð til Mars sem fara átti árið 1985.⁶ Fleiri framtíðarspár mátti sjá í blaðinu þennan dag:

Enn sem komið er, getur enginn sagt fyrir um, hve ört mannkynið muni dreifast út um sólkerfið, eða hve langt könnunin kann að ná. Með kjarnorkuknúnum geimförum, sem hljóta að koma, verður unnt að ná til allra plánetanna. Eftir eina öld mun barnabörnum okkar finnast Plútó nálægari en öfum okkar og ömmum þótti heimskaut jarðar vera á sínum tíma. Um það leyti verður áreiðanlega búið að koma upp stöðvum á helztu hnöttum sólkerfisins. Margar þeirra verða með sjálfvirkum útbúnaði, sem krefst ekki viðhalds né eldsneytis nema með löngu millibili. en aðrar verða með föstu starfsliði og vaxa smám saman upp úr því að vera aðeins vísindalegar stöðvar. Að lokum gætu þær orðið sjálfum sé nógar og jafnvel sjálfstæð samfélög.⁷

Vísir fjallaði einnig töluvert um tungllendingu sama dag, og ræddi við þjóðkunnugt fólk um þýðingu tungllendingarinnar. Meðal þess var Halldór Laxness sem sagði að þessi lending hefði ekki mikla þýðingu fyrir skáldin. „Væri ég skáld, þá væri þetta það síðasta sem ég myndi yrkja um“.⁸

Þann 24. júlí lentu geimfararnir heilu og höldnu á Kyrrahafinu. Blöðin héldu umfjöllun sinni áfram, og í Morgunblaðinu skrifaði Steingrímur Sigurðsson listmálari og rithöfundur áhugaverða grein frá Flórída. Hann skrifaði:

Nú er farið að tala hér um gamla dagatalið. Menn segja að tungldagurinn hafi komið upp á sunnudaginn 20. júlí anno domini 1969 samkvæmt gamla kalendarnum, en raunverulega hafði það verið fyrsti dagurinn árið eitt samkvæmt nýja dagatalinu. Hér í Bandaríkjunum hefur orðið sprenging í lífi manna, en jákvæð fyrir sálarlífið og hugsunarháttinn. Því er spáð, að fólk fari að hugsa öðruvísi og lífsskynið verði háleitara og óeigingjarnara. Það er verið að byrja á nýju almanaki. Ef þessi kynslóð snýr dagatalinu ekki til baka, munu afkomendur verða til þess, að svo er almennt talið. Nú verður byrjað á öllu aftur. Runnin er upp ný öld fyrir mannkyn. Maðurinn hefur brotið sér leið út í alheiminn.⁹

Sama dag segir í Morgunblaðinu að sjö „Hólasveinar“ hafi pantað far með fyrstu ferð Flugfélags Íslands til tunglsins þegar að því kæmi! Þeir voru nafngreindir: Hjörvar Jóhannsson, Konráð Jónsson, Sigurður Björnsson, Hjálmar Jónsson, Lárus Einarsson, Ámundi Gunnarsson og Hólmgeir Pálsson.¹⁰ Nokkrum dögum síðar birti Morgunblaðið grein þar sem tekin voru saman orð frægra manna sem látin voru falla í tilefni ferðarinnar. Menn eins og Charles Lindbergh, Dalai Lama og Henry Ford voru fengnir til að tjá sig. Flestir lýstu yfir ánægju yfir þessari framkvæmd og litu með björtum augum á tækniþróun næstu ára. Orð listmálarans Pablo Picasso stungu þó í stúf: „Ég læt þetta sem vind um eyru þjóta, hef enga skoðun á því og kæri mig kollóttan.“¹¹

Greinin birtist áður í Morgunblaðinu 20. júlí 1999