Greinar frá mánuðinum April, 2007
Yfirlitið og saga samtímans
Umræðan um yfirlitið, söguþráðinn og „frásögnina“ (_the narrative_), bæði á Íslandi og erlendis, hefur fyrst og fremst snúist um yfirlitsritið. En þó mikið af störfum sagnfræðinga felist í rannsóknum og bókaskrifum, og bækur séu mikilvægar fyrir miðlun sögu, er kennslustofan sennilega mikilvægasti vettvangur sagnfræðinga, því þar kynnast sagnfræðingar, kennarar og blaðamenn framtíðarinnar og allir aðrir menntaskóla- og háskólanemar sögunni. Grundvöllur sögukennslu eru yfirlitsnámskeið, og söguvitund almennings byggist því ekki síst á þeim söguþræði sem notaður er í stóru yfirlitsnámskeiðum háskólanna. Inntak yfirlitsnámskeiðsins er því líklega mikilvægari fyrir mótun söguvitundar almennings en yfirlitsrit yfir sögu einstaka ráðherraembætta.
Í ljósi þess að áskoranir um „afmiðjun“ yfirlitsins og upplausn frásagnarinnar áttu ekki síst uppruna sinn í Bandaríkjunum og voru (á níunda áratugnum í það minnsta) mjög áhrifamiklar innan háskóla í vesturheimi, er ekki úr vegi að rifja upp sögu yfirlitsins í bandarískum háskólum. Í þessari grein mun ég leitast við að setja sögu yfirlitsnámskeiðsins í samband við breytingar á félagslegum og alþjóðlegum aðstæðum í Bandaríkjunum, því saga yfirlitsins er þegar öllu er á botninn hvolft ekki skilin frá annarri sögu.
„Endalok sögunnar“ og yfirlitið á tímum hnattvæðingar
Nýjasta tilraunin til þess að bjóða upp á stórt yfirlits- og inngangsnámskeið, sem getur þjónað nemendum sem inngangur að sagnfræði, en um leið undirbúið ábyrga og upplýsta þjóðfélagsþegna, er hnattsaga — eða Global History. Hnattsaga kom fram í lok níunda áratugarins sem tilraun sagnfræðinga til að skýra sögulegar forsendur hnattvæðingar. Hnattsagan er þó einnig mikilvægasta tilraun sagnfræðinnar á seinustu árum til að búa til yfirlit og frásögn, narrative, sem getur komið í stað fyrir Western Civ — yfirlit sem yfirstígur ramma þjóðríkisins og þá “evrópumiðjun“ sem litað hefur mikið af bandarískri sagnfræði.
Lesa áfram »Mannkynssagan: Saga veraldarinnar allrar eða bara vesturlanda?
Umræða um yfirlitið, eðli þess og sögu er löngu tímabær á Íslandi. Þessi umræða hefur þó fyrst og fremst snúið að rannsóknum og útgáfu yfirlitsverka, frekar en mikilvægustu birtingarmynd þess, sem er yfirlitsnámskeiðið. Sem framlag til þessarar umræðu hef ég hugsað mér að fjalla um sögu yfirlitsnámskeiðsins, eða “mannkynssögunnar“, í bandarískum háskólum, uppruna og þróun Western Civilization, ris veraldarsögu, World History, og loks tilkomu hnattsögu, Global History, undir lok tuttugustu aldarinnar. Í næstu grein mun ég svo fjalla um sögu og eðli Global History. Þessi saga varpar ljósi á sögulegar forsendur yfirlitsins og minnir okkur á ábyrgð sagnfræðinga gagnvart nemendum sínum, og mikilvægi þess að sagnfræðin, frekar en önnur félagsvísindi segi sögu mannkynsins og samtímans.
Lesa áfram »Gleðilegt sumar
Hugsandi býður lesendum til sjávar og sveita gleðilegt sumar! Birting fellur niður í dag sökum hátíðarhalda.
Lesa áfram »Reykjavíkursögur borgarbarna
Reykjavík hefur tekið stórkostlegum breytingum á síðustu 80 árum og enn þenst borgin út. Ný hverfi byggjast upp jafnt og þétt og börn hlaupa um malbikaðar götur þar sem áður voru aðeins móar. Á sama tíma byggist útþensla borgarinnar ekki lengur á aðflutningum fólks utan af landi eins og reyndin var í kringum miðja tuttugustu öldina, - í Reykjavík býr nú fjöldi fólks sem getur rakið sögu sína marga ættliði aftur innan borgarmarkanna. Börn þeirra sveifla sér jafnvel í trjám í görðum þar sem afar þeirra og ömmur léku sér og bera sögur foreldra sinna af uppvaxtarárum í borginni saman við eigin reynslu.
Lesa áfram »Galdrar, trúarbrögð og vísindi, þróun hins andlega manns
Er hægt að segja að maðurinn hegði sér allstaðar eins? Gæti verið að birtingamynd hegðunar mannsins sé það sem greinir á milli ólíkra samfélaga? Eitt er það sem virðist ríkja í flest öllum samfélögum, það er trú á tilvist þess óefnislega. Í því samhengi langar mig að athuga hvort galdrar, trúarbrögð og vísindi séu ef til vill sprottinn af sama meiði þó svo að birtingamynd þess sé ólík. Þetta þrennt virðist þó meðal annars þjóna þeim sameiginlega tilgangi að skýra fyrirbæri og atburði sem við skiljum ekki eða sjáum.
Lesa áfram »Eru mótsagnir til í raunveruleikanum?
Ef raunveruleikinn væri háður skilgreiningum okkar og hugtökum þá væri raunveruleikinn á margan hátt ekki mögulegur. Gefum okkur til dæmis að þegar maður tekur af stað og gengur að dyrum, með það að markmiði að vera inni í herbergi, þurfi hann að komast yfir þröskuld herbergisins áður en hann geti talist inni í herberginu. Þegar maðurinn leggur af stað er ákveðin lengd í tíma og rúmi á milli hans og þröskuldsins, einhvern tíman frá því að maðurinn gengur af stað og þangað til hann er kominn inn í herbergið er lengdin í rúmi á milli upprunalegu stöðu mannsins og þröskuldsins hálfnuð. Á tímanum á milli þess að maðurinn gengur af stað og þangað til hann kemur að þröskuldinum helmingast leiðin aftur og aftur.
Lesa áfram »