Greinar frá mánuðinum December, 2007
Með hlustaverk á jólunum
Vandamálið við mörg jólalög virðist vera það sama og við mörg kántrílög; textahöfundurinn hefur gátlista yfir hugtök og hluti sem þarf að taka fyrir til að lagið verði nógu kántrí — eða nógu „jóla“ í tilfelli jólalaganna. Hver sem hefur hlustað á Johnny Cash veit að það þarf ekki að nefna mömmu, pallbíl, hundinn, lest, fyllerí og fangelsi, öll saman, í einu og sama laginu svo það sé kántrí. Þetta sama á við um jólalög; minna er oftast betra. Ef menn eru virkilega flinkir er hægt að komast vel frá því að minnast til dæmis á hvít jól og jólaskraut, eins og í „Blue Christmas“ en þá þyrfti maður helst að láta Elvis syngja lagið. Og leyfið mér að upplýsa ykkur: Elvis er dauður.
Lesa áfram »Hagsælda hrímhvíta móðir. Síðari hluti.
Í fyrri hluta greinarinnar var fjallað um uppruna þeirra hreinleikahugmynda sem ríkja um íslensku þjóðina og áhrif hennar á lög um íslenskan ríkisborgararétt þar sem skýr greinarmunur var gerður á umsækjendum eftir því hversu blóðtengdir þeir þóttu þjóðinni. Þar að auki samþykkti Alþingi við endurskoðun ríkisborgararéttarlaga árið 1951 að bætt yrði inn klausu sem hljóðaði svo: „Þeir, sem heita erlendum nöfnum, skulu þá ekki öðlast íslenzkan ríkisborgararétt með lögum þessum fyr en þeir hafa fengið íslenzk nöfn samkvæmt lögum nr. 54 27. júní 1925, um mannanöfn.“ Þetta ákvæði var umdeilt sér í lagi vegna þess að íslenskir ríkisborgarar tóku gjarnan upp ættarnöfn í trássi við mannanafnalögin.
Lesa áfram »Hagsælda hrímhvíta móðir. Fyrri hluti.
Þótt Íslendingar teljist í hópi smáþjóða verður seint sagt að hógværð einkenni landann þegar hann ber sig saman við fólk af öðru þjóðerni. Þá er sjaldnast langt að bíða eftir staðhæfingum um að Íslendingar séu einhvern veginn sérstakir, að tungumálið sé hreint og þjóðin einnig. Slíkar hugmyndir eru arfleifð frá sjálfstæðisbaráttunni og enduróma í samtímanum án mikilla mótmæla. Hreinleikinn er samofinn sjálfsmynd okkar. Ennfremur má varla fjalla um innflytjendur í fjölmiðlum án þess að einnig sé fjallað um íslenskukunnáttu þeirra. Ennfremur draga fáir þau rök í efa að takmarka skuli innflutning erlendra ríkisborgara, sér í lagi frá löndum utan Evrópu, til að vernda örsmáa, íslenska og umfram allt hrein þjóð. Slíkar hugmyndir eru furðu lítið gagnrýndar þótt Ísland eigi að teljast til fjölmenningarsamfélags.
Lesa áfram »Afsakið, getur þú vísað mér á útgönguleið?
Umræðan um hið alsjáandi auga stóra bróður skýtur reglulega upp kollinum. Þessi myndlíking vísar að sjálfsögðu til skáldsögu George Orwellls, 1984 en þar var stóri bróðir holdgervingur ríkisins og hafði í nafni meintrar umhyggju komið fyrir eftirlitskerfi sem náði inn á hvert heimili. Sérhver þegn er þannig stöðugt undir eftirliti án þess að geta horft til baka á stóra bróður. Þessi mynd sem Orwell dregur upp af valdinu og virkni gæti í fyrstu virst vera í góðu samræmi við hugmyndir heimspekingsins Michael Foucault um hið ósýnilega vald sem byggist á stöðugu eftirliti. Þegar betur er að gáð er þó fleira ólíkt en líkt. Hér í næstu málsgreinum mun ég leitast við að útskýra hvað Foucault á við þegar hann talar um að valdið sé ósýnilegt og hverskonar fyrirbæri það er eiginlega, þetta Panopticon sem hann tönnglast á.
Lesa áfram »Frönsk gettó í íslenskum kvikmyndahúsum
Flest könnumst við við framtíðarspár þar sem Breiðholtið er orðið gettói þar sem innflytjendur einangra sig og er þá stutt í óttann við óeirðir eins og þær sem brutust út í úthverfum Parísar nú fyrir skemmstu. Fyrir ekki svo löngu sýndu kvikmyndahús í Reykjavík tvær myndir sem fjölluðu um líf afkomenda innflytjenda sem búa í úthverfum Parísar. Kvikmyndirnar hétu Yamakasi og La Haine (Hatur) og hefðu varla getað fjallað um málefnið á ólíkari hátt.
Lesa áfram »Raddir að heiman
Þann 23. nóvember s.l., stóðu Miðstöð munnlegrar sögu og Minni — félag um munnlegan menningararf fyrir athyglisverðri ráðstefnunni um byggðarsögu og munnlegar heimildir. Bar ráðstefnan heitið Raddir að heiman — Munnlegar heimildir í byggðarsögu og fór fram í Þjóðarbókhlöðu. Var mæting góð og komu þáttakendur víðs vegar að af landinu. Ráðstefnunni stjórnaði formaður Minnis, Rósa Þorsteinsdóttir. Hér að neðan verður stiklað á stóru um þau efni sem á samkomunni bar á góma.
Lesa áfram »