Greinar frá mánuðinum February, 2008
Lundúnarlífið
Það er varla hægt að opna dagblað eða fara á fjölsóttar vefsíður án þess að einhvers staðar í þeim miðlum glitti í auglýsingar um helgarferð til Lundúna, bara að hoppa þangað, fá sér svolítið gott að borða og versla í heimsborginni sem er handan við hornið. Sjálf var ég aðeins eins árs gömul þegar ég kom þangað fyrst, þótt ég væri ekki svo mikið að lifa heimsborgaralífinu einmitt þá, hef ég komið þangað þó nokkuð oft síðar og einmitt stundað flest það sem slíkar auglýsingar tæla mann með. Þess vegna taldi ég mig nokkuð kunnuga þegar ég ákvað að taka þar eina önn í skiptinámi við háskóla að nafni University College London eða UCL eins og hann er oftast kallaður. En ég komst fljótt að því að jafnvel þeir sem hafa búið alla sína tíð í London geta varla sagt sig kunnuga borginni.
Lesa áfram »Kominn tími fyrir afstöðu? Af aktivistamannfræði
Mannfræðingar hafa á undanförnum áratugum rannsakað margvíslegar birtingarmyndir aktivisma og réttindabaráttu og áhrifa hennar innan hinna ýmsu samfélaga. Sem dæmi um mannfræðirannsóknir á aktivisma mætti nefna rannsóknir á uppbyggingu og áhrifamætti hinna ýmsu félagasamtaka og hagsmunasamtaka. Dæmi um réttindarannsóknir eru rannsóknir á kvenréttindabaráttu víðsvegar um heim, réttindabaráttu margvíslegra etnískra hópa og réttindabaráttu frumbyggja innan viðkomandi ríkja. Óhætt er því að álykta að mannfræðin sem fræðigrein búi yfir umtalsverðri þekkingu á hinum ýmsu birtingamyndum aktivisma.
Lesa áfram »Þjóðríkið afbyggt, goðsögnin afhjúpuð? Rýnt í fræðimanninn Guðmund Hálfdanarson og ritið Íslenska þjóðríkið, uppruni og endimörk. Seinni hluti
Íslenska þjóðríkið er afbragðs dæmi um það hvernig sagnfræðin getur verið í beinni samræðu við samtíma sinn með því að benda á hvernig fortíðin mótar stöðugt hugmyndir samtímans - hugmyndir sem geta virkað „ósögulegar“ á þá er ekki kæra sig um að líta um öxl. Ritið virðist að nokkru hugsað til að benda á hvernig pólitísk orðræða sjálfstæðisbaráttunnar mótar enn að hluta sjálfsmynd og orðræðu íslenskra stjórnmála. Guðmundur virðist því hafa ákveðnar hugmyndir um hlutverk sagnfræði í samfélaginu þ.e. að sýna hvernig Íslendingum er réttast að „[…] byggja afstöðu sína til samtímans á gagnrýnu mati á fortíðinni.“
Lesa áfram »Þjóðríkið afbyggt, goðsögnin afhjúpuð? Rýnt í fræðimanninn Guðmund Hálfdanarson og ritið Íslenska þjóðríkið, uppruni og endimörk. Fyrri hluti
Guðmundur Hálfdanarson er líklega sá fræðimaður er mest áhrif hefur haft á afstöðu og hugmyndir sagnfræðinema seinustu ára til íslenska þjóðríkisins. Hann hefur varið drjúgum hluta af fræðilegri ævi sinni í rannsóknir á fyrirbærinu og í ritinu Íslenska þjóðríkið, uppruni og endimörk birtast niðurstöður rannsókna sem flestar hafa þó áður birst í formi átta tímaritsgreina frá árinu 1986. Fyrir vikið virkar bókin á köflum nokkuð sundurlaus hvað „flæði“ milli einstaka kafla varðar en augljóst er þó að Guðmundur hefur lagt talsvert á sig við að samræma og „byggja brýr“ milli greina sinna. Ritið er margslungið og röksemdir þess á köflum flóknar þó þær miði allar að því að grafa undan „opinberri sköpunargoðsögn íslenska þjóðríkisins“. En hver er eiginlega efnislegt innihald bókarinnar, hvernig kemst höfundur að slíkum niðurstöðum?
Lesa áfram »Borgin og skólinn við ána Lee
Fyrir utan mig voru einungis tveir aðrir skráðir í meistaranámið við þjóðfræðideildina í UCC. Fámennið kom sér svolítið illa því ég kynntist eiginlega engum innfæddum vel. Meistaranám í UCC er ársprógram. Kúrsarnir eru árslangir og það kemur sér illa fyrir þá sem ætla einungis að vera þar eina önn í skiptinámi. Það hefði í raun verið ómögulegt að koma eftir áramót. Það var einnig óþægilegt að vera búinn með tvær annir af meistaranámi og taka námskeið sem eru enduróm af því sem maður hefur áður lært. Hins vegar var allt litað af sjónarhóli Íra sem bætti að mörgu leyti upp fyrir það að kannast við efnið.
Lesa áfram »Stiklað á stóru í tilefni af 60 ára afmæli Ragnheiðar Þorláksdóttur í Sögufélagi
Hún er hávaxin og gengur hnarreist en það er ljúfur dans í göngulagi hennar og lífsgleði. Hún býr í litlum steinbæ með stórum garði í Grjótaþorpi. Öspin í garðinum vakir yfir húsi hennar. Mótmæli hennar gáfu öspinni framhaldslíf á síðustu stundu þegar vélsögin sleikti trjábolinn ískyggilega fyrir rúmum 20 árum í áður fallegum skrúðgarði. Tvísýnt var um lífslíkur asparinnar á nýjum stað en þá kom enn til eðlislund hennar, elja og alúð. Með ungabarn upp á arminn barg Ragnheiður alaskaöspinni. Hún er baráttukona sem lætur ofríki og hugsunarleysi annarra ekki buga sig.
Lesa áfram »Spor í sögu vestrænnar fagurfræði: Schopenhauer
Það hefur verið sagt um verk heimspekingsins Arthurs Schopenhauer (1788-1860) að þau séu í meiri metum á meðal listamanna heldur en annarra heimspekinga. Höfuðrit hans nefnist Die Welt als Wille und Vorstellung, sem á íslensku mætti kalla „Heimurinn sem vilji og framsetning“ eða „Heimurinn sem vilji og hugmynd“. Það kom fyrst út árið 1819 sem eitt bindi er skipt var niður í fjórar bækur myndandi heildstætt heimspekikerfi; sú fyrsta fjallaði um þekkingarfræði, önnur um verufræði, sú þriðja um fagurfræði og sú síðasta um siðfræði. Þessi uppbygging verksins skiptir því máli fyrir tilgang þessarar greinar, að hún sýnir hve miklu máli fagurfræði skipti í heildarhugsun Schopenhauers.
Lesa áfram »Aftur í ljósið með gæsalöppum og allt. Opið bréf til Hrafns Sveinbjarnarsonar.
Það er margt sem Hrafn Sveinbjarnarson veit ekki um bókasafns- og upplýsingafræði. Hann virðist til að mynda halda að skjalastjórn og upplýsingafræði séu samheiti. Svo er ekki. Skjalastjórn er almennt talin ein af undirgreinum upplýsingafræðinnar. Þessi mörk eru óljós en sjálfur tel ég bókasafnsfræðina sjálfa einnig vera undirgrein upplýsingafræðinnar.
Lesa áfram »Hinn nýi Wittgenstein
Cora Diamond er prófessor (emeritus) í heimspeki við háskólann í Virginíu. Hún er sérfræðingur í Wittgenstein, og hefur skrifað tugi greina um og í anda heimspeki hans, bæði hina fyrri og hina síðari. Þekktust er hún þó fyrir að vera upphafsmaður nýrrar stefnu í Wittgenstein-túlkun sem hlotið hefur nafnið Hinn nýi Wittgenstein (e. The New Wittgenstein), en einn helsti hvatinn að þessari nýju stefnu hefur verið ný og róttæk kenning Diamond um það hvernig beri að túlka hið fyrra verk Wittgensteins, Tractatus Logico-Philosophicus.
Lesa áfram »Hinn nýi fyrirlestrarsalur
Ætla mætti að ritstíflur fyrirfinnist ekki á Íslandi þegar litið er yfir framboð ritaðs efnis. Ekki er bara að Bókatíðindi verða brátt á stærð við símaskrána heldur kemur enn meira magn lesefnis út í öðru formi en á bók. Dagblöð og dægurtímarit gefa þúsundir síðna út í hverri viku — óháð því hversu margt marktækt gerist í samfélaginu. Tjáningarþorstanum er þó ekki þar með fullnægt því nokkuð kemur út af fræðitímaritum um flest milli himins og jarðar. Að ógleymdu öllu því fjölskrúðuga efni sem nálgast má á netinu. Hversu mikið af þessari flóru er lesið má deila um en hér verður litið á „framleiðslu“ hliðina og þá sérstaklega einkenni nokkurra birtingarmiðla.
Lesa áfram »Skjalastjórn og samskiptagallar. Skjalavarsla og lög.
Kæra Alfa
Ég þakka ágætt tilskrif, sérstaklega fagna ég því að hafa fengið málefnaleg viðbrögð við hádegisfyrirlestrinum sem ég hélt á vettvangi Sagnfræðingafélags Íslands í Þjóðminjasafni Íslands 15. janúar sl. Orðið samskiptagalli í lok bréfs þíns varð mér þó svolítið umhugsunarefni.