Greinar frá mánuðinum January, 2009
Aðferðafræði og athugunarefni í hugmyndasagnfræði: Quentin Skinner
Allar þær hugmyndir um stjórnskipulag, stjórnmál og samfélag sem nú koma fram í hverju horni leiðir hugann að því hvernig best sé að skýra og skilja slíkar hugmyndir. Ætti athyglin að beinast að efnahagslegum bakgrunni hugmynda og texta? Eða er pólitískt og félagslegt umhverfi textans betur til þess fallið að skilja hvaðan hugmyndirnar koma, hver meining þeirra er og hvernig megi skilja þær? Eða er textinn sjálfur nægilegur til þess að komast að merkingu hans? Í samræmi við heiti greinarinnar verður grafist fyrir um svör við þessum spurningum út frá sagnfræði.
Lesa áfram »Gammabrekka
Póstlisti sagnfræðinga og annars áhugafólks um sögu, Gammabrekka, er oftast nær vettvangur tilkynninga um ýmsa áhugaverða viðburði sem snerta fagið. Stundum verða nokkrar umræður manna á milli um málefni sem upp koma innan fræðanna. Má þá jafnan treysta því að einhver sé ósammála síðasta ræðumanni og láti vita af því með ákveðni. Í síðustu viku hófust hins vegar umræður um málefni líðandi stundar og hrúguðust svörin inn. Tilefnið var „fyrsti í byltingu“ – mótmælin við þingsetningu og viðbrögðin við þeim. Umræðunum var komið af stað með lítilli spurningu en hægt er að líta á öll svörin sem hugleiðingar um hlutverk sagnfræðinnar. Sem slík valda svörin óneitanlega vonbrigðum.
Lesa áfram »Sagnfræði og kynverund-vangaveltur 2.hluti
Hugmyndir mannskepnunar um sjálfa sig, eigin hegðun og atferli eru ekki eðlisbundinn fasti, heldur mótast af félagslegu umhverfi og menningu. Í seinni hluta þessarar greinar ræðir höfundur um menningarbundna merkingu kynhegðunar og hvernig hún er augljóslega breytileg eins og samanburður evrópska 20.alda hugmynda við aðrar samfélagsgerðir leiðir í ljós.
Lesa áfram »Sagnfræði og kynverund-vangaveltur 1.hluti
Sagnfræðingar hafa á seinustu árum og áratugum tekið að rannsaka sífellt fjölbreyttari viðfangsefni. Meðal þess sem ritað hefur verið um er saga kynverunda - eða það sem kallað hefur verið history of sexuality. En hvernig má nálgast sögu hins kynferðislega sviðs fortíðarinnar? Þeirri spurningu er velt upp í þessu greinarkorni. Reifaðar eru kenningar um kynverund (e. sexuality) sem kunna að nýtast til skilnings á fortíðinni.
Lesa áfram »Ég hef mjög löggiltan smekk!
Á haustmánuðum 2008 kom út bókin Andi Reykjavíkur eftir Hjörleif Stefánsson. Bókin hefur verið sögð þarft innlegg í umræðu sem hefur stigmagnast á síðustu mánuðum og árum, nú síðast í umræðunni um fyrirhugaða nýbyggingu Listaháskóla Íslands við Laugaveg og í uppkaupum borgarstjórnar á húsunum við Laugaveg 4 og 6. Vissulega var umræðan um hús fyrir listaskóla og gömul timburhús í miðborginni mjög fyrirferðamikil síðstu misseri fyrir "hrun„ en hvað hefur sú umræðan skilið eftir sig? Var hún hugsanlega einungis bitbein misvísra borgarfulltrúa? eða verður hún til þess að efla faglega umræðu um byggingar- og skipulagsmál í landinu? en skortur virðist vera á faglegri umræðu um byggingarlist í landinu.
Lesa áfram »Hlæðu og heimurinn hlær með þér: Jókerinn sem íronísk persóna
Í doktorsverkefni sínu Om Begrebet Ironi med stadigt Hensyn til Socrates1 setur Søren Kierkegaard fram umdeilda lesningu sína á Sókratesi sem íronískri persónu. Hann komst að þessari niðurstöðu eftir ítarlega rannsókn á þremur meginheimildum um Sókrates: textum Xenophons, leikritinu Skýjunum eftir Aristófanes og samræðum Platons. Hann hélt því fram að Xenophon og Platon gæfu skakka mynd af Sókratesi, sá fyrri gerði honum ekki nógu hátt undir höfði en sá seinni lýsti honum á alltof mikilfenglegan hátt. En hann telur að með því að feta milliveginn sé hægt að komast að mynd af Sókratesi sem er næst raunveruleikanum. Einnig heldur hann því fram að Aristófanes gefi sem réttasta mynd af hinum sanna, sögulega Sókratesi.
Lesa áfram »Fornleifafræði fyrir börn – áhrifarík leið til efldrar söguvitundar?
Á undangengnum árum hefur orðið töluverð vakning í fornleifarannsóknum hér á landi. Þessi vakning hefur ekki einungis orðið til þess að efla fornleifafræði sem fræðigrein heldur einnig til þess að efla vitund og áhuga meðal almennings á greininni. Mikill fjöldi fólks heimsækir fornleifafræðinga við störf sín hvert sumar og fylgist með hvernig rannsóknum vindur fram. Við einhverja af stærri uppgröftunum hefur jafnvel verið stofnað til sérstaks stöðugildis tengt kynningu og móttöku almennings. Þessi aukni áhugi hefur einnig birtst í svokölluðum fornleifaskólum þar sem börnum og ungmennum hefur gefist kostur á að kynnast starfi fornleifafræðinga á beinan hátt, þótt oft sé sú viðkynning að hluta til „sviðsett". Þetta hefur m.a. verið gert á Þingvöllum og í Skálholti og hefur mælst vel fyrir. Möguleikarnir sem í fornleifunum og fornleifafræðinni felast í tengslum við fræðslu barna eru hins vegar mun meiri og fjölbreyttari en svo.
Lesa áfram »Íslenskar krísurannsóknir, já takk!
Flest þekkjum við söguna – eða klisjuna - um „stríð mannsins við náttúruöflin“ í jarðeldunum á Heimaey fyrri hluta árs 1973, þar sem „maðurinn sigraði“ að lokum. Í grein þessari verður fjallað um ýmislegt það sem leynist á bak við klisjur Heimaeyjargossins. Fótnótum stórsögunnar, svo sem hinum bullandi samfélags-, efnahags- og umhverfiskrísum, er brýnt að gefa betri gaum.
Lesa áfram »