Greinar frá mánuðinum May, 2009
Hugsandi skiptir yfir á sumartíma
Sumarið er komið og Hugsandi hegðar sér í samræmi við það. Við skiptum yfir á sumartíma og birtum æsispennandi greinar á hverjum þriðjudegi í allt sumar.
Lesa áfram »Um ævisögur, æviþætti og endurminningar
Ævisögur eða þættir og endurminningar hafa notið mikilla vinsælda á Íslandi í gegnum tíðina. Þessi heimildaflokkur er því nokkuð stór og kallar eðlilega á athygli þeirra fræðimanna sem fást við rannsóknir á einstaklingum og hópum í íslensku samfélagi. Það er þó ekki fyrr en á síðustu árum sem ævisögur fóru að fá á sig fræðilegt yfirbragð og myndarlega tilvísana- og heimildaskrár. Ævisögur voru framan af meira í ætt við áróðursbókmenntir þar sem leitast var við að fegra viðfangið eða réttlæta gjörðir þess. Enn koma upp atvik þar sem virtir sagnfræðingar falla í þá gryfju og er þar skemmst að minnast ævisögu Ólafs Ragnars Grímssonar eftir Guðjón Friðriksson og bókina um Thorsarana eftir Guðmund Magnússon. Ævisögur eru því langt í frá einfaldar heimildir þótt þær teljist sjaldnast til merkra fræðibókmennta. Hér verða raktir helstu erfiðleikar við notkun slíkra rita við rannsókn á dönskum innflytjendum 1900-1970 auk þess sem notagildi þeirra verður skoðað.
Lesa áfram »Leonardó da Vinci. Ævi og afhelgun.
„Homo universalis“, furðufugl sem óð úr einu í annað, rannsakaði ótrúlega mikið af hlutum og fyrirbrigðum, skrifaði hugmyndir sínar með spegilskrift, hafði áhuga á fegurð og friði, en hannaði hertól og teiknaði angist manna rétt fyrir aftökur, þetta er Leonardó da Vinci. Litið var á Leonardó sem meistara og jafnvel goð, hann var upphafin strax eftir dauða sinn og engin listamaður gat nálgast hann að verðleikum. Á 17. og 18. öld var talað um hann í skólum sem besta listamann sögunnar. Á 19. öld fara þó gagnrýnisraddir að heyrast um það að hann hafi í raun verið ósköp venjulegur maður. Hann er þó ekki afhelgaður, ef þannig má komast að orði, fyrr en í byrjun 20 aldar. Það var gert með ritgerð Sigmund Freud um æsku Leonardós.
Lesa áfram »Borgarrýni 1. The Pattern Language og Timeless Way of Building
Christopher Alexander er vel þekktur arkitekt sem þróaði ásamt Sara Ishikawa, Murray Silverstein, Max Jacobson, Ingrid Fiksdahl-King and Shlomo Angel, aðferð sem þau nefndu Pattern Language. Þessi aðferð var hugsuð til að leiðbeina arkitektum og skipulagsyfirvöldum, sem og hinum almenna borgara, þegar hannaðar eru byggingar, garðar eða bæjarskipulög. Aðferðin virkar sem nokkurskonar leiðarvísir í gegnum þau mörgu vandamál sem þarf að leysa í hönnunarvinnunni.
Lesa áfram »Pyntingar í nútíma lýðræðisríkjum
Umfjöllun um pyntingar hefur verið áberandi í fjölmiðlum vestanhafs undanfarnar vikur, og þá sérstaklega sú ákvörðun núverandi Bandaríkjastjórnar að birta minnisblöð ríkisstjórnar George W. Bush sem snéru að því ákvörðunarferli sem átti sér stað eftir árásirnar 11. september. Þá ákvað ríkisstjórn Bush að fulltrúum ríkisins (þ.e.a.s. hernum, leyniþjónustunni og alríkislögreglunni) væri heimilt að beita aðferðum sem ríkisstjórnin skilgreindi sem „aukinni hörku í yfirheyrslum,“ aðferðum sem í flestum öðrum lýðræðisríkjum heims eru skilgreindar sem pyntingar. Þessum aðferðum skyldi beitt á skipulagðan hátt til að afla upplýsinga um hugsanlegar árásir á Bandaríkin og bandaríska þegna og verja þjóðaröryggi landsins. Hér verður litið á pyntingar og stöðu þeirra meðal lýðræðisríkja.
Lesa áfram »Samþætting kynja- og jafnréttissjónarmiða í stjórnsýslu
Með kröfunni um kynjasamþættingu er ráðuneytum og opinberum stofnunum gert að meta áhrif ákvarðana sinna og stefnumótunar á kynin. Með nýjum jafnréttislögum, sem gengu í gildi í byrjun árs 2008, er kynjasamþætting fest í sessi sem ein mikilvægra leiða til þess að koma á jafnrétti. Hugtakið hefur hingað til ekki verið nægilega skýrt, hvorki fyrir almenningi, né þeim aðilum stjórnsýslunnar sem það á við um. Mikilvægt er að gera átak til að fylgja eftir ætlun jafnréttislaga og tryggja innleiðingu verkferla í ákvarðanatöku sem virða kynja- og jafnréttissjónarmið.
Lesa áfram »Andófið og fræðimaðurinn
Þann 3. febrúar hélt Árni Daníel Júlíusson erindið Andóf í akademíunni í hádegisfyrirlestraröð Sagnfræðingafélags Íslands sem bar yfirskriftina Hvað er andóf?. Þar hugleiddi hann m.a. af hverju róttækni- og mótmælabylgja 68 kynslóðarinnar hafi horfið svo gjörsamlega að tekist hefði að leggja grunn að gríðarlegu efnahagshruni án mikilla mótmæla frá akademíu landsins. Hér verður lagt stuttlega út af erindi Árna og hugað að þeim skyldum sem fræðimenn bera gagnvart samfélagi sínu og gagnvart hver öðrum.
Lesa áfram »