Greinar frá mánuðinum October, 2009
Rannsókn fiskbyrgja á Gufuskálum og Selatöngum
Auðæfi sjávar hafa frá upphafi skipt miklu máli fyrir landsmenn og oftar en ekki orðið til að varna því að þjóðin yrði hungurmorða. Það hefur því verið róið til fiskjar frá landnámi og fram á þennan dag, þótt með öðrum hætti sé nú. Um land allt er að finna ummerki þessarar sjósóknar. Naust, verbúðatóttir, lendingar, hjallar, fiskigarðar, fisksleggjur, vaðsteinar og fleira eru minnisvarðar um sjósókn og fiskverkun fyrri tíma. Fiskbyrgi, einnig nefnd herslubyrgi og skreiðarbyrgi, eru slíkir minnisvarðar.
Lesa áfram »Þankar um fjölmenningu
Elsta frásögnin sem greinarhöfundi er kunnugt um varðandi fjölmenningu er að minnsta kosti 2.500 ára gömul en í fyrstu Mósebók1 er greint frá því að manneskjan hafi eignast fjölmörg tungumál og upp frá því hafi henni reynst erfiðara að ná saman sem samfélag fólks á þeirri plánetu sem við kjósum að kalla jörð. Í þeim anda má ætla að samskipti milli menningarheima hafi fylgt mannkyninu og væri vissulega áhugavert að kafa djúpt ofan í þá sögu. En það er ekki viðfangsefni þessarar greinar heldur er valið að horfa á samtímann og örfá ár aftur í tímann og setja fram nokkra þanka um fjölmenningu.
Lesa áfram »Um listina að klófesta bráð - seinni hluti
Á miðöldum var ritaður fjöldi bóka um fálkahald og þjálfun ránfugla. Við lestur þessara rita má greina hvaða augum fálkahaldarar miðalda litu náttúruna. Í fyrri hluta greinarinnar var uppruni og iðkun fálkahalds á miðöldum rakin. Þá var fjallað um fyrsta þekkta lærdómsritið um fálkahald sem skrifað var á latínu, De Avibus Tractatus eftir hinn enska Adelard frá Bath. Í þessum síðari hluta verður bókin De Arte Venandi cum Avibus eða Listin að veiða með fuglum eftir keisarann Friðrik II af Hohenstaufen (1194-1250) skoðuð. Vegna rannsókna og náttúrufræðitilrauna sinna er Friðrik II oft nefndur fyrsti fuglafræðingurinn. Og enn er bók hans, sem talin er hafa valdið straumhvörfum í vísindalegri lýsingu í dýrafræði, vel þekkt meðal fuglaskoðara og fálkahaldara um allan heim.
Lesa áfram »Um listina að klófesta bráð – fyrri hluti
Fálkahald er listin, eða íþróttin, að klófesta bráð með notkun þjálfaðra ránfugla. Á miðöldum var fálkahald vinsælt áhugamál hefðarmanna og þó nokkrar bækur voru skrifaðar um þjálfun ránfuglanna og umgengni við þá. Við lestur og samanburð slíkra rita kemur glögglega í ljós á hvaða hátt fálkahaldarar og aðrir miðaldamenn upplifðu náttúruna. Slíkur samanburður leiðir einnig í ljós hve ólíkar birtingarmyndir náttúrunnar voru og hvernig þær þróuðust frá allt að goðsagnakenndum lýsingum yfir í hreina náttúruskoðun byggða á empírískum rannsóknum. Í fyrri hluta þessarar greinar er sjónum beint að uppruna og iðkun fálkahalds og litið í ritið De Avibus Tractatus eftir Englendinginn Adelard frá Bath en það er fyrsta þekkta lærdómsritið um fálkahald sem ritað var á latínu. Í síðari hluta greinarinnar verður fjallað um bók Friðriks II af Hohenstaufen (1194-1250) De Arte Venandi cum Avibus eða Listin að veiða með fuglum en það rit er talið hafa valdið straumhvörfum sem meistaraverk í vísindalegri lýsingu í dýrafræði.
Lesa áfram »Húsið á Brekkunni
Akademónar í AkureyrarAkademíunni héldu daginn í dag hátíðlegan og buðu gestum og gangandi til samkvæmis í húsakynnum sínum í gamla Húsmæðraskólanum við Þórunnarstrætið á Akureyri. Ástæðan fyrir því að við Akademónar ákváðum að bjóða til gleðskapar í dag er sú að þennan dag, 13. október árið 1945, var Húsmæðraskólinn á Akureyri settur í fyrsta sinn, og húsið sem í dag veitir okkur skjól og samastað í tilverunni var vígt.
Lesa áfram »Tvær mínútur yfir tólf: Dómsdagsótti í í popptextum níunda áratugar - II. hluti
Í þriðjudagsgrein Hugsandi var hið gleymda en sammannlega minni kjarnorkuógnar rifjað upp með rýni í valda popptexta og tónlistarmyndbönd. Í þeim var fjallað um hin valdamiklu gamalmenni sem heiminn höfðu í greipum sér og óttann við handhægan heimsendi - sem kæmi von bráðar ef/þegar einhver þrýsti óvart/viljandi á hnappinn rauða. Minningapartíið heldur nú áfram á YouTube þar sem nóg er til af hárlakki, silkiskyrtum og skærlitum grifflum í bland við reyksveppi, geislavirkt úrfelli og kjarnorkuvetur.
Lesa áfram »Tvær mínútur í tólf: Dómsdagsótti í popptextum níunda áratugar - I. hluti
Eitt rótgróið stef í vestrænni menningu er óttinn við aðstæður sem einstaklingur hefur engin áhrif á. Þessi ótti birtist í ýmsum myndum; hugsanlegar afleiðingar hinna skelfilegu aðstæðna geta varðað lítinn hóp (t.d. flugslys eða hryðjuverk) eða stærstan hluta mannkyns (t.d. þynning ósonlags eða heimskreppa). Martröð hins algjöra úrræðaleysis má finna í ótal kvikmyndum og bókum. Hér rifjar höfundur upp, með aðstoð YouTube, hið yfirvofandi og óumflýjanlega kjarnorkustríð eins og það birtist í nokkrum vinsælum dægurlögum frá níunda áratug síðustu aldar.
Lesa áfram »Ólympíuleikar og ólympíumenntun
Á morgun, 2. október 2009, hefst þing Alþjóða Ólympíusambandsins í Kaupmannahöfn en þar verður meðal annars ákveðið hvaða borg muni hýsa sumar Ólympíuleikana 2016. Að mörgu er að hyggja þegar leikunum er fundin staður og er valferlið því bæði langt og flókið. Hér verður ekki litið á byggingaframkvæmdir, umhverfismál, íþróttaaðstöðu, mannréttindi, ímynd, lógó eða annað sem oft ber hátt í umræðunni um skipulag Ólymíuleika heldur menntun.
Lesa áfram »