Greinar frá mánuðinum November, 2009
Af ætlaðri gjafmildi kaupsýslumanna
Fyrir um fjórum áratugum skrifaði Milton Friedman fræga grein í New York Times og fjallaði hún um samfélagsleg framlög fyrirtækja til velferðarmála. Friedman hafnaði slíku alfarið á þeim forsendum að þannig væri gengið á arð fyrirtækis á kostnað hluthafa. Ekki voru allir sammála Friedman. Eftir síðustu aldamót hafa aðrar áherslur en bein fjárframlög fyrirtækja til ákveðinna málefna orðið ofaná, þótt að slíkt hafi átt visst blómaskeið í íslensku viðskiptalífi á fyrirhrunsárunum. Með tilkomu nýrrar umræðu í íslenskum fjölmiðlum um fyrirhuguð fjárframlög einstakra kaupsýslumanna til samfélagsmála er vert að rifja upp röksemdarfærslur Milton Friedman í tengslum við spurninguna: Mega kaupsýslumenn útdeila fjármunum annarra að vild, svo lengi sem þeim er varið til góðra verka?
Lesa áfram »Varðveisla mannabeina í kirkjugarði
Í gegnum tíðina hafa grafir verið eitt helsta rannsóknarefni fornleifafræðinnar. Þær geta gefið mikilvægar upplýsingar um lýðfræði, verslun og hagsögu, kynjafræði, lagskiptingu samfélags og greftrunaraðferðir. Vel varðveitt mannabein geta auk þess gefið upplýsingar um uppruna þjóða, heilsufar, viðurværi og veitt vísbendingar um aðhlynningu sjúkra. Góð varðveisla beina er þó ekki sjálfsögð - jafnvel þó að grafir séu ekki nema nokkurra alda gamlar. Fornleifafræðingar, sem unnið hafa við uppgröft kirkjugarða, myndu líklega samþykkja að djúp gröf og slæm beinavarðveisla sé óvinsælasti þáttur starfsins. Þegar loksins er komið niður á bein megi vart snerta þau öðruvísi en að valda skaða. En hvað veldur góðri eða slæmri varðveislu beina? Er það hrein tilviljun, eða afleiðing margra samverkandi þátta?
Lesa áfram »Er mætingarskyldan aðalskylda sveitarstjórnarmanna?
Störf sveitarstjórnarmanna eru oft í deiglunni. Þegar þeir hljóta kosningu finnst kjósendum þeir eiga heimtingu á því að sveitarstjórnarmenn ræki störf sín með ákveðnum hætti. Umfjöllun fjölmiðla snýr því oftast nær að pólitískri ábyrgð þeirra. Í umræðunni gleymist þó oft að sveitarstjórnarmenn bera líka ákveðnar lagalegar skyldur í störfum sínum. Þessar skyldur, ásamt réttindum sveitarstjórnarmanna, eru talin upp í sveitarstjórnarlögum. Skyldurnar eru þó ekki alltaf í fullu samræmi við þá pólitísku sýn sem er uppi hverju sinni, hvort sem er sýn kjósenda eða stjórnmálamannanna sjálfra.
Ein þessara skyldna er mætingarskylda sveitarstjórnarmanna. Inntak hennar er einfalt – sveitastjórnarmönum ber að sækja fundi sveitarstjórna nema lögmæt forföll hamli.
Lesa áfram »Festival der Freiheit
Fall múrsins náði strax augum heimsbyggðarinnar, enda um stórmerkilegan og jafnframt afar myndrænan atburð að ræða. Fréttamyndir af Berlínarbúum með hamar og meitil að kroppa niður múrinn eða vinum og ættingjum sem hlaupa hvort í annars faðm voru sýndar um alla heimsbyggðina. Berlínarbúar sjálfir voru líka vel með á nótunum um að hér væri um stórmerkilegan sögulegan atburð að ræða. Mánuðina eftir fallið mátti alls staðar sjá og heyra hamarshögg borgarbúa sem voru að hamast á múrnum. Ekki endilega til þess að rífa hann niður, það var um garð gengið, heldur til þess að komast yfir múrbrot til að eiga eða til að selja. Hin skammlífa borgarstjórn Austur-Berlínar eftir fallið, reyndi að vísu að slá eign sinni á múrinn, til að geta þjóðnýtt hagnaðinn af sölu hans til ferðamanna.
Lesa áfram »Berlín: Ný borg í nýju landi?
„Múrinn verður standandi eftir 50 og jafnvel 100 ár ef forsendur hans hverfa ekki“, sagði Eric Honecker aðalritari austurþýska kommúnistaflokksins i ræðu þann 19. januar 1989. Hann reyndist einkar ósannspár; tíu mánuðum síðar var múrinn fallinn og sameining Þýskalands stóð fyrir dyrum.
Tuttugu árum síðar ávarpaði Angela Merkel kanslari Þýskalands lýðinn fyrir framan Brandenborgarhliðið og brýndi fyrir þjóðinni að sameiningarferlinu sem hófst fyrir tuttugu árum væri ekki lokið. Það tekur sinn tíma fyrir þjóð að gera upp við áratuga aðskilnað í kjölfar heimsstyrjaldar. Í þessum hluta greinarinnar verða sagðar nokkrar sögur um sundrun og sameiningu borgarinnar, en í hinum sem birtist næsta þriðjudag verður fjallað um hátíðahöldin.
Lesa áfram »Til hvers að taka pólitíska ábyrgð á pyntingum sínum?
Pyntingar eru í eðli sínu skipuleg aðferð til að brjóta niður einstaklinginn, jafnt á líkama og sál. Það er staðreynd að það eru yfirleitt ríki sem pynta þegna sína í þeim tilgangi sem ríkið skilgreinir sem forgangsatriði hverju sinni, svo sem þjóðaröryggi, yfirráð yfir ákveðnu landsvæði eða opin hugtök eins og „hagmunir heildarinnar.“ Þessi staðreynd er fullkomin andstaða þess sem í dag er skilgreint sem lýðræði og lagalegt frelsi, þ.e.a.s. áhersla á réttindi einstaklingsins gagnvart ríkinu. Þrátt fyrir aldarlanga baráttu sem snúist hefur um að ríkið kæmi fram við einstakling sem jafninga, er ríkið enn sá aðili sem einstaklingum stafar mest hætta af þegar kemur að mannréttindabrotum.
Lesa áfram »