Greinar frá mánuðinum May, 2010
Skarð í bolla og vör-Meðgönguhjátrú í þjóðháttasafni
„Vanfær kona mátti ekki […] borða gómfyllu úr sviðahaus, varð þá barnið holgóma.“ (ÞÞ 721 kk f.1918 Hraun). Það er margt sem við leggjum á okkur til að koma börnunum okkar klakklaust og fullkomnum í heiminn. Meðgangan er tími óvissu og nokkurs stjórnleysis af hálfu þeirra sem standa utan legsins, móðirin sjálf sem og aðrir geta lítið gert til að hafa áhrif á meðgönguna og barnið sem er á leiðinni. Það er þó ekki þar með sagt að við reynum ekki að hafa áhrif. Mannfólkið er mjög upptekið af því að hafa stjórn á heiminum og geta óvissutímabil eins og meðganga tekið mjög á taugar hinna verðandi foreldra. Þegar við stöndum frammi fyrir slíku millibilstímabili sækjum við oft og iðulega í hjátrú eða þjóðtrú og óhefðbundnar leiðir í tilraun til að hafa einhverja stjórn á aðstæðum. Í dag sækjum við í tækni og vísindi, til viðbótar við þjóðtrúna, í tilraun til að tryggja barninu og meðgöngunni gott brautargengi.
Lesa áfram »Kukl og kaffi – um bollaspádóma
Spádómar hafa löngum vakið athygli fólks og alveg frá upphafi hafa menn reynt að komast að því hvað gerist í framtíðinni. Grundvöllurinn að spádómum er forlagatrúin sem er sammannleg hugmynd um að framtíðin sé fyrirfram ákveðin af einhverju æðra valdi og að henni verði ekki breytt með mannlegu valdi. Þó sé hægt að sjá fyrir um framtíðina með ýmsum aðferðum og með því sé hugsanlega hægt að gera ráðstafanir eða undirbúa sig á einhvern hátt undir hið óumflýjanlega. Í forlagatrúarhugmyndinni birtast tveir heimar, okkar heimur þar sem allt er í föstum skorðum og þar sem við þekkjum aðstæður og svo hinn heimurinn (e. the otherworld) sem við þekkjum ekki og þurfum því að umgangast með varúð. Þarna birtist ákveðin tvíhyggja, tveir andstæðir pólar en sú hugmynd finnst mjög víða, sérstaklega í trúmálum og ýmsir fræðimenn hafa rannsakað, til dæmis Claude Lévi-Strauss í The Raw and the Cooked 1 og Mircea Eliade í The Sacred and the Profane.2 Það sem er hinsvegar ekki síður áhugavert eru landamærin á milli heimanna, jaðarinn þar sem allt getur gerst og þar sem hægt er að staðsetja spádómana.
Lesa áfram »Nútímavæðing tjáningarfrelsis
Tjáningarfrelsi í sinni nútímamynd varð hluti af lagakerfum ýmissa ríkja í kjölfar frönsku byltingarinnar. Sú birtingarmynd þess sem flestir þekkja í dag er fyrsti viðauki bandarísku stjórnarskrárinnar frá 1791, en þar kristallaðist sú heimspeki að sérhverjum manni væri frjálst að tjá sig um sínar skoðanir án nokkurra hafta. Síðan þá hefur margt breyst, ekki síst lagakerfið. Gallar þessa lagaumhverfis hafa orðið æ skýrari eftir að hagkerfi heimsins tóku að hrynja nú um árið. Í ljós kom að kom að fjölmiðlar höfðu hreinlega ekki getu til að fullnægja hlutverki sínu. Vandamál fjölmiðla verða ekki leyst á einu bretti, en það eru til auðveldar leiðir til að laga mörg þeirra. Þar kemur IMMI, Icelandic Modern Media Initiative, til sögunnar.
Hver veit nema íslenska bankahrunið verði upphafið að nýjum tímum gagnsæis og upplýsingafrelsis?
Um árás á Alþingi, móðgun við helgar skyldur, áróður gegn kerfinu og aðrar sakargiftir
Það virtist líka fara framhjá flestum að níumenningarnir væru ekki aðeins ákærðir fyrir húsbrot eða líkamsmeiðingar á tilteknum einstaklingum líkt og venjan er þegar fólki lendir saman. Þeir eru einnig ákærðir fyrir „að ráðast á Alþingi“ samkvæmt 100. grein almennra hegningarlaga. Aðeins einu sinni hefur verið sakfellt samkvæmt þessu ákvæði, vegna átakanna sem áttu sér stað á Austurvelli í aðdragandanum að inngöngu Íslands í NATO árið 1949.
En hvað þýðir „að ráðast á Alþingi“? Er ég að ráðast á Alþingi ef ég ræðst inn í þingsalinn? Ef ég ætla að nýta mér rétt minn til að fylgjast með opnu þinghaldi? Fáir treysta sér til að svara því enda „árás á Alþingi“ æði óljóst hugtak og litlar útskýringar að finna í lögunum sjálfum aðrar en að Alþingi eða sjálfræði þess skal hætta búin. Lögspekingar hafa þó getið sér til um að ákvæðið skírskoti til valdaráns, ekki tilraunar til að komast upp á áhorfendapalla Alþingis.
Lesa áfram »"Mannúðarskálin" - Úr fyrsta kafla Bókarinnar um te eftir Kakuzō Okakura
Þó undarlegt megi virðast hefur mannkynið nú þegar sameinast í tebollanum. Tedrykkjan er eini asíski viðhafnarsiðurinn sem nýtur virðingar um heim allan. Hvíti maðurinn gerir gys að trúarbrögðum okkar og siðfræði, en hann hefur óhikað gert sér þennan mórauða drykk að sínum. Síðdegiste er mikilvæg athöfn í vestrænum þjóðfélögum. Blíðlegt glamur bakka og undirskála; kliðmjúk, kvenleg gestrisni, og almennar yfirheyrslur um rjóma og sykur eru til vitnis um það að tilbeiðslan á teinu er komin til að vera. Með stóískri ró gengur gesturinn á vald örlaganna sem leynast í dulúðugu seyðinu, og á því andartaki ríkir andi Austursins einn.
Lesa áfram »Tilbeiðsla á Hinu Ófullkomna. Um þýðingu úr Bókinni um te eftir Kakuzō Okakura.
"Teið er ekki eins og vínið, sem ýtir undir hroka, það er ekki eins og kaffið, sem gerir okkur sjálfhverf, né heldur er það eins og kakóið, sem breytir okkur í hjákátleg meinleysisgrey."
Bókin um te er óvenjulegt og skemmtilegt rit. Með umfjöllun sinni um þær japönsku listgreinar sem koma saman í tesiðaathöfninni og heimspekina sem liggur henni að baki gerir Okakura grein fyrir siðfræði og fagurfræði Japana í heild. Okakura er snjall penni, óspar á gífuryrði og litríkt myndmál en einnig beittur í hugsun og hvass í gagnrýni sinni á nútímasamfélagið. Því hefur Bókin um te margt til að bera og höfðar hún ekki aðeins til áhugamanna um te-siðinn, heldur til allra þeirra sem láta sig austræna menningu og heimspeki einhverju varða.
Lesa áfram »Að ræna Pétur til að borga Páli
Yfirstandandi fjármálakreppa leiddi meðal annars í ljós að ýmis viðskiptaveldi reyndust byggð á sandi og stærstu fjármálafyrirtæki heims hrundu eins og spilaborgir. Í verstu tilfellum kom í ljós að engar raunverulegar fjárfestingar höfðu átt sér stað heldur voru jafnvel heilir sjóðir einungis svikamyllur þar sem eldri fjárfestum var greiddur út tilbúinn „arður“ með innstreymi fjármagns frá nýjum fjárfestum. Ráðabrugg af þessu tagi er oft nefnt Ponzi-svik.
Lesa áfram »Heiladauði og líffæragjafir
Líffæragjafir, tæknivæðing dauða, ákvörðun um heiladauða og hvenær einhver sé hæfur líffæragjafi er viðfangsefni Margaret Lock í greininni On dying twice: culture, technology and the determination of death. Hún rannsakaði viðhorf til líffæragjafa hjá heilbrigðisstarfsfólki í Japan og Bandaríkjunum og hvers vegna ráðandi viðhorf í þeim löndum eru jafn ólík og raun ber vitni. Í Japan ríkir mikil tregða til að samþykkja líffæragjafir, sérstaklega í tilfelli heiladauðra, og sætir skilgreiningin á heiladauða mikilli gagnrýni þar í landi. Í Bandaríkjunum er aftur á móti lögð áhersla á líffæragjöf sem hetjudáð, hún gerð að venju og lofuð.
Lesa áfram »