Greinar frá mánuðinum February, 2011
Hönnunarmiðstöð Íslands: Hvað er hún og hvert er hlutverk hennar?
Í ritinu „Hönnun – Auðlind til framtíðar“ frá árinu 2007 er fjallað um tengsl hönnunar, atvinnulífs, stjórnvalda og samfélagsins í heild, en höfundar segja hönnun afgerandi þátt í umhverfisáhrifum mannlegra athafna. Rannsóknir sýni að 80% af umhverfisáhrifum vöru ákvarðist á hönnunarstiginu. Þá hafi verið sýnt fram á að þróaðar þjóðir geti dregið úr efnis- og orkuflæði sínu um 90-95% án þess að skerða gæði þjónustu. Margar áskoranir og tækifæri liggi í hönnun og að stefna um nýsköpun og hönnun ætti klárlega að taka mikilvægi sjálfbærrar hönnunar með í reikninginn.
Í ritinu er ekki eingöngu fjallað um hið hnattræna samhengi. Tekist er á við hugtakið hönnun, sem og hugtakið „skapandi atvinnugreinar“. Þá er sjónum beint að Íslandi og talað um hvernig hérlendis megi nýta kosti hönnunar til uppbyggingar auðs í ýmsum merkingum þess hugtaks og á mörgum sviðum samfélagsins. Rætt er um mikilvægi skýrrar sýnar í opinberri stefnumótun á þessu sviði og áhersla á að orðum fylgi aðgerðir. Þá er bent á ýmsar leiðir til framtíðar.
Þetta leiðir hugann að Hönnunarmiðstöð Íslands, sem er tiltölulega nýleg viðbót við stofnanaflóru landsins. Í þessari grein er fjallað um tilgang hennar og hlutverk, ásamt því hvaða ástæður og aðstæður hafi ráðið stofnun hennar.
Lesa áfram »“Innviðir” – enn af dreggjum dagsins
Þann 22. janúar síðastliðinn opnaði sýningin Innviðir í Ljósmyndasafni Reykjavíkur. Þar gefur að líta safn eyðibýlamynda eftir ljósmyndarann Orra, en myndirnar eru teknar á rúmum áratug, frá 1999 til 2010. Sýningin mun standa til 8. maí næstkomandi og er full ástæða til þess að hvetja lesendur til þess að gera sér ferð í safnið á þeim tíma og skoða hana.
Lesa áfram »Dreggjar dagsins og fornleifafræði hins nýliðna
“Dreggjar dagsins: fornleifafræði hins nýliðna“, er yfirskrift sameiginlegrar fyrirlestraraðar Fornleifafræðingafélags Íslands og Félags íslenskra fornleifafræðinga á vormisseri 2011. Eins og yfirskriftin bendir til verður sjónum beint að fornleifarannsóknum á dreggjum samtímans eða nýliðinnar fortíðar, þ.e. efnisveruleika 19. og 20. aldar, til dagsins í dag. Fornleifafræði samtímans, gærdagsins eða hins nýliðna kann að hljóma sem mótsagnarkennd fræði í eyrum margra. Raunar eru fornleifafræðingar sjálfir ekki allir sammála um að slík fræði eigi að teljast til fornleifafræðinnar, þótt ég leyfi mér að fullyrða að þeim fjölgi örar sem eru gagnstæðrar skoðunar. Þetta er hins vegar í fyrsta sinn sem fornleifafræði hins nýliðna er gerð að umfjöllunarefni í fyrirlestraröð eða öðru samhengi hér á landi og verður spennandi að fylgjast með þeim erindum sem boðið verður upp á. Fornleifafræði hins nýliðna er raunar fremur ný af nálinni utan landsteinanna líka, en hefur farið ört vaxandi á undanförnum áratug, þótt raunar sé misjafnt hvert menn vilja rekja upphaf hennar.
Lesa áfram »Hvað vitum við um söguna? Íslandssagan í gagnrýnu ljósi-seinni hluti
Völuspá er aðeins eitt dæmi af mörgum um það hversu lítið við í raun vitum um sögu okkar og menningu, og hversu erfitt er að draga ályktanir af því sem við þó höfum í höndunum. Annað gott dæmi er Íslendingabók, okkar elsta rit að talið er, í það allra minnsta elsta sagnfræðirit Íslendinga. Elsta varðveitta gerð hennar er þó ekki eldri en frá 17. öld, vel læsileg og er til sýnis í Þjóðminjasafninu fyrir hvern þann sem fýsir að skoða. Engu að síður er upphafleg gerð hennar talin vera frá öndverðri 12. öld (nánar tiltekið er hún talin skrifuð milli 1122 – 1133). Hún er ennfremur eignuð höfundi, Ara fróða Þorgilssyni, og í hana og höfund hennar er víða vitnað í fornritunum. Þó getum við ekki vitað með vissu að hann hafi skrifað hana, eða að bókin sé þetta gömul, með neinni vísindalegri fullnustu. Besta svarið er að líklega er bókin þetta gömul og að öllum líkindum samdi Ari fróði hana. Þar sem ekki verður endanlega gengið úr skugga um höfundinn, og í ljósi þess að annað er afar ólíklegt, þá getum við gengið að því sem vísu að Ari hafi skrifað Íslendingabók uns annað kemur í ljós.
Lesa áfram »Hvað vitum við um söguna? Íslandssagan í gagnrýnu ljósi-fyrri hluti
Haustið 2009 leitaði ég einu sinni sem svo oft áður heimilda, í það skiptið vegna fyrirlesturs fyrir áfanga um eddu- og dróttkvæði við íslenskuskor Háskóla Íslands. Fyrirlesturinn átti að fjalla um varðveislu Völuspár, gerðir hennar og útgáfur. Um það efni hafa verið rituð heil reiðinnar býsn svo af nógu var að taka, og að sama skapi þarf vart að taka fram að skoðanir fræðimanna á kvæðinu eru ekki mikið færri en þeir sem hafa tekið það til meðferðar síðastliðin 80 ár eða svo. Þráinn Löve er einn þeirra en hann taldi kvæðið ekki með nokkru móti geta verið samið á Íslandi vegna þeirrar Óðinsdýrkunar sem þar kæmi fram, enda hefðu Íslendingar ekki mikið haldið upp á Óðin svo sannað verði. Þá leggur hann fram þá tillögu að Egill Skallagrímsson sé höfundur Völuspár.
Lesa áfram »