Það geta verið ýmsar ástæður fyrir því að flytja af landi brott til að sækja framhaldsnám. Það getur verið ævintýraþrá eða jafnvel vonin um að komast í betra nám en það sem í boði er á Íslandi. Í mínu tilviki er það eilítið af hvoru tveggja. Mig hefur alltaf langað að ferðast og kynnast öðrum menningarheimum en að sam skapi þá höfðu tveir kennara minna sagt mér að fara til Bandaríkjanna í framhaldsnám því að þar væri einfaldlega að finna bestu skólana. Haustið 2004 þegar ég var nýbúinn að klára BA-ritgerðina mína stóð ég frammi fyrir því að sækja um skóla en um leið þurfti ég að ákveða hvað ég vildi leggja áherslu á í mínu námi. Valið stóð á milli þess að leggja áherslu á hugmynda- og menningarsögu eða kvenna- og kynjasögu. Ég ákvað að kvenna- og kynjasagan höfðaði meira til mín og sótti því um skóla með tilliti til þess.
Að mínum dómi gæti ég varla verið á betri stað en ég er núna. Skólar líkt og Princeton, Harvard, Berkeley og Stanford hafa nafnið, og að sjálfsögðu frábæra kennara í sagnfræði, en engir þeirra komast með tærnar þar sem Rutgers (New Brunswick) hefur hælana í kvenna- og kynjasögu. Rutgers er ríkisháskóli New Jersey og er staðsettur í þremur borgum, Newark, Camden og New Brunswick, en virtasta hlutann er að finna í New Brunswick. Í þessum pistli ætla ég ekki að fjalla almennt um námið hingað til heldur ætla ég að fjalla frekar um einn kúrs sem ég hef setið þetta misseri. Kúrsinn er málstofa og ber titilinn Intellectual History. Kennarinn er Joan Scott en fáir ef nokkrir hafa haft viðlíka áhrif á kvenna- og kynjasögu og hún.
Fyrir þá sem ekki vita hver Joan Scott er (ef þið eruð sagnfræðingar, þá skamm, skamm) þá skrifaði hún grein árið 1988 sem hét, “Gender as a Useful Category of Historical Analysis“. Þar fjallaði hún um hvernig sagnfræðingar gætu notað kyngervi (einstaklega óþjált orð sem á að koma í staðinn fyrir gender á ensku) sem greiningartæki. Greinin var síðar endurprentuð í bókinni Gender and the Politics of History sem er safn greina eftir Scott þar sem hún sýnir fram á mikilvægi þess að taka tillit til kyngervis í sagnfræði. Við að lesa fyrrnefnda grein í fyrsta skipti er eins og heill heimur opnist fyrir manni. Maður á erfitt með að ímynda sér að skrifa sagnfræði án þess að taka tillit til kyngervis og hvernig tengsl og samskipti fólks hafa mótast af breyttum hugmyndum um hlutverk og stöðu kynjanna.
Það var því ekki erfitt fyrir mig að taka þá ákvörðun að sækja þessa málstofu í Intellectual History hjá Joan Scott. Hún er ekki fastráðinn kennari við Rutgers heldur er hún prófessor í Princeton við School of Social Science: Institute for Advanced Study. Sá skóli er einvörðungu rannsóknaháskóli (að mér skilst) og þar af leiðandi ekkert kennt. Scott kemur því til Rutgers annað hvert ár til að kenna kúrs við sagnfræðideildina. Hún þiggur ekki laun fyrir þó hún sé titluð aðjúnkt við sagnfræðideildina hér.
Eitt er ég nokkuð viss um. Joan Scott mun aldrei kenna kúrs sem ber titilinn Feminist Theory eða nokkuð í þá átt. Kúrs með slíku nafni myndi líklega troðfyllast og hún er ekki hrifinn af því að hafa marga nemendur. Scott virðist einungis kenna teoríu og notar kúrsinn til að varpa eigin hugmyndum fram á sama tíma og hún er sjálf að reyna að öðlast frekari skilning á þeim textum sem hún kennir. Scott hefur kennt kúrs sem fjallaði bara um kenningar Freud; annan sem fjallaði eingöngu um kenningar Jacques Lacan og í ár hafði hún hugsað sér að kenna kúrs einungis um Marx. Marx varð þó ekki ofan á í þetta skiptið því þema kúrsins í ár er hugtakið gagnrýni og hvernig það birtist í skrifum heimspekinga frá 18. öld fram til miðrar 20. aldar.
Í kúrsinum lesum við einungis frumtexta (í þýðingu þó) og þegar við vinnum ritgerðir er okkur hreinlega bannað að nota aðrar heimildir en þá texta sem við höfum lesið í tíma. Scott vill ekki að við lesum það sem kalla mætti eftirheimildir (secondary literature), hún telur að það myndi móta hugmyndir okkar um textana um of. Við getum að sjálfsögðu gert það ef við viljum en markmið kennslustundanna er að skoða textana ofan í kjölinn. Lesefnið fyrir hverja viku er ekki mikið í blaðsíðum talið en þeir sem lesið hafa heimspeki vita að það nægir ekki að renna hratt í gegnum textana ef maður vill hafa einhverja hugmynd um hvað höfundurinn er að fara. Þetta er því virkilega krefjandi en um leið alveg frábær reynsla.
Í kúrsinum lesum við texta eftir Kant, Hegel, Marx, Adorno, Habermas, Nietszche, Foucault, Derrida og Irigaray (í þessari röð). Scott heldur enga fyrirlestra í tímum, hún hefur ekki áhuga á því að troða sínum skilningi á þessum heimspekingum upp á nemendur. Hún er frekar í hlutverki leiðeinanda sem stjórnar umræðum þegar hún telur þörf á því. Mér virðist hún reyna að leiða nemendur til þess að öðlast skilning á þessum heimspekingum í gegnum umræðu við aðra nemendur. Í staðinn fyrir að segja okkur hvað höfundarnir eiga við þá komumst við hægt og hægt að því sjálf, í gegnum umræðuna, og það verður að viðurkennast að slík aðferð í kennslu er mun áhrifaríkari en fyrirlestraformið. Ég hef oftar en einu sinni komið heim eftir tíma og átt erfitt með að setjast niður af spenningi, hafandi loksins skilið hvað hinn og þessi er að reyna að segja. Kennslustundin um Foucault var sérstaklega minnisstæð þar sem ég hef undanfarin ár barist við að skilja hann. Ég taldi mig reyndar hafa orðið nokkuð góðan skilning á honum en eftir tímann hafði nýr heimur opnast fyrir mér og þarf ég nú að lesa allt sem ég hef lesið eftir Foucault aftur, því greinilegt er að ég hef misskilið margt.
Það skal þó viðurkennast að það hefur komið fyrir að Scott hafi hreinlega sagt okkur hvað höfundurinn var að fara. Það var í tímanum um Hegel, en hann er alveg einstaklega óþjáll penni. Þá tók hún sig til þegar nemendur voru ekki að komast neitt nær hugmyndunum og útskýrði Hegel í grundvallaratriðum á um það bil þremur til fimm mínútum. Ég átti ekki aukatekið orð, glósaði bara líkt og óður væri.
Maður tekur eftir því að það er minnsta mál í heimi að lesa heimspekinga og gjörsamlega misskilja þá. Scott tók Foucault sem dæmi um slíkt en hún heldur því fram að margir virtir fræðimenn misskilja gjörsamlega hvað hann er að fara. Slíkt smitar náttúrulega út frá sér og orðspori Foucault er lítill greiði gerður þegar fræðimenn skreyta verk sín með nafni hans án þess þó að skilja heimspeki hans og aðferðir. Scott heldur sérstaklega upp á Foucault og sagði m.a. í tíma að í hvert skipti sem hún settist niður við sagnfræðiskrif byrjaði hún á því að lesa grein Foucault Nietszche, Geneaology, History. Skilningur á Foucault auðveldar manni því um leið að skilja hvað hún er að fara í verkum sínum.
Kúrsinn er brátt á enda og þegar maður lítur til baka sér maður ýmsar ástæður fyrir því af hverju Scott valdi viðfangsefnið gagnrýni og um leið hvernig hún valdi þá texta sem við lesum. Hún telur (réttilega) að fólk sé farið að leggja annan skilning í gagnrýni en það sem heimspekingar hafa átt við. Hún vill leggja frekari áherslu á það sem heimspekingar hafa um hugtakið að segja. Kvikmyndagagnrýni og bókmenntagagnrýni hefur oftar en ekki litla tengingu við það sem orðið gagnrýni stóð upphaflega fyrir. Gagnrýni er um leið einn af hornsteinum háskólasamfélagsins og hefur einnig mótað stöðu háskóla gagnvart samfélaginu og ríkisvaldinu. Scott er mikið í mun um að berjast gegn hugmyndum manna a borð við David Horowitz sem hefur lagt fram hið svokallaða Academic Bill of Rights sem leggur til að kennarar séu skyldaðir til að kynna allar hliðar mála í tímum. Ég ætla ekki að hella mér frekar í þá umræðu en meðal hugmyndanna er að allar skoðanir eigi rétt á sér og að kennari megi ekki taka afstöðu til þess hvað honum finnist réttmætara. Þeir sem vilja kynna sér frekar umræðuna um Academic Bill of Rights geta slegið því upp í Google.
Að komast í kúrs hjá kennara líkt og Joan Scott er eitthvað sem ég mun seint gleyma. Fyrst var það að einhverju leyti tilhlökkunin að sitja tíma hjá frægum kennara. En þegar maður lítur til baka þá er það frekar kennslufræðin og þær hugmyndir sem maður gengur með út úr tíma sem standa eftir. Ég man aldrei eftir að hafa fengið þá tilfinningu í BA-náminu (ég var ekki bara í HÍ heldur einnig eitt ár sem skiptinemi í Þýskalandi) að geta ekki sest niður eftir tíma þar sem hugsanir mínar höfðu komist á flug. Það er einmitt sú tilfinning sem ég sækist eftir í námi og ég játa að ég hef lært meira á þessu fyrsta misseri mínu hér við Rutgers en ég gerði á heilu ári (ef ekki meira) í BA-náminu.
10 svör við
Þó ég hafi nú ekki verið svo heppinn að vera í tímum hjá einhverjum frægum þá er ég algjörlega sammála þér með muninn á fyrirlestraforminu og málstofunum.
Hvernig er námsmati annars háttað í þessu námi?
Karl Jóhann Garðarssonskrifaði klukkan 9.12.2005 8:51
Ég ætla ekki að bera mig saman við stórstjörnur í kennslu eins og Joan Scott en segja örlítið um fyirlestra og umræður.
Ég hef lengi talið að umræðutímar séu akademískt miklu meira virði en fyrirlestrar en ýmislegt er í veginum við framkvæmdina. Stórir nemendahópar í kjarnanámskeiðum á BA-stigi gera talsverða fyrirlestra nauðsynlega. Nú á með nýrri námsskipan að svo til útiloka þá fáu umræðutíma sem enn þá finnast á BA-stigi og er það miður. En rúm er fyrir þá á MA-stigi, raunar er aðeins réttmætt að skoða aðferðir Joan Scott sem kennsluhætti á MA-stigi.
Ég kenni nú eingöngu á MA-stigi og tel að tími minn sé að miklu leyti misheppnaður þurfi ég sjálfut að halda þar einhvers konar fyrirlestur. En ég þarf þess allt of oft vegna þess hve margir nemendur koma illa undirbúnir í tíma. Hér skipta aðstæður nemenda máli. Hér við H.Í. vinna flestir MA-nemar með námi og meirihlutinn er barnafólk. Því er erfiðara fyrir kennara að gera tvímælalausar kröfur til MA-nema og gert er í Nýju Brunswick. Auk þess eru sumir nemendur íhaldssamir og vilja ekki að kennari geri of miklar kröfur til þeirra í tímum.
Spurning Karls Jóhanns er athyglisverð; ég fæ sömu spurningu sí og æ á þeim MA-námskeiðum sem ég kenni. Svarið er að námsmat er mjög erfitt í umræðunámskeiðum ef við þurfum að halda
okkur við tölulegan einkunnakvarða sem er að mati mínu gjarnan móðgun við almenna skynsemi. Samþykki nemendur það EINRÓMA gef ég engar einkunnir, skrifa aðeins að A og B (o.s.frv.) hafi lokið tilteknu námskeiði. En vegna meðaleinkunnar á MA-prófsskírteini, eru nemendur yfirleitt gegn slíku talnaleysi og þá er bara að gefa öllum
einhverja hlægilega háa einkunn!
Gísli Gunnarssonskrifaði klukkan 9.12.2005 16:25
Býst þú virkilega við því Gísli að einhver fari að leggja á sig einverja vinnu við að skara fram úr þegar þú lýsir því yfir í byrjun misseris að það muni allir fá níu í einkunn, eða allir fá ,,staðið”?
Jón Skaftiskrifaði klukkan 10.12.2005 15:03
Málstofuformið er bæði gott og vont. Það stendur og fellur einkum með tvennu. Annars vegar hversu vel haldið er utan um umræðuna af kennaranum. Hins vegar af virkni nemenda.
Það er afar persónubundið hversu vel kennarar standa undir málstofuforminu. Þeim sem tekst að halda umræðum í málstofu gangandi án þess að vera mjög áberandi sjálfir eru þeir sem eru bestir í því. Öðrum er þetta hreinlega utan brautar.
En kennurunum er oft viss vorkunn. Það er algengt vandamál að verulegur hluti nemendahópsins hefur lítinn metnað eða tíma til að sinna náminu (nema hvorttveggja sé). “Farþegar” í námskeiðum (þ.e. þeir sem eru bara þarna og enginn skilur hvers vegna) sem ég hef setið í við HÍ eru alltof margir og oft miðast námsmatið og kennslan um of við að reisa ekki kröfurnar of hátt til að þeir fylgi með og nái. En að veita afslátt af kröfunum vegna áhuga- og andleysis hluta nemendanna gengisfellir námið. Það verður líka til þess að metnaður betri nemendanna þverr, og þeir síga niður í meðalmennskuna, þegar þeir fá ekki næga örvun og sjá að hver “farþeginn” á fætur öðrum “sleppur í gegnum” námskeið með allgóðar einkunnir. Að leggja af stað inn í námskeið með (beint eða óbeint) “loforð” kennarans um að maður nái viðunandi einkunn án þess að þurfa að leggja verulega vinnu á sig leiðir vitanlega til þess að metnaðurinn minnkar.
Ég hef spurt mig að undanförnu hvort fjölgun nemenda í sagnfræðiskor sé á allan hátt jákvæð, eins og látið hefur verið í veðri vaka?
Hrafnkell Lárussonskrifaði klukkan 10.12.2005 20:20
Það fer líka eftir því hvert efni námskeiðisins er. Málstofuformið er ekki bara eitt form heldur breytist það mjög eftir því hvert efni námskeiðisins er. Aðferðir Scott, sem ég lýsti hér fyrir ofan finnst mér eiga sérstaklega vel við teoríu, ekki bara ræða hana yfirborðslega heldur reyna að lesa textana ofan í kjölinn.
Varðandi virkni nemenda þá hef ég enga vorkunn gagnvart lötum nemendum. Ef nemendur sem eru a MA stigi og geta ekki sýnt áhuga né undirbúið sig fyrir tíma þá ættu þeir að íhuga hvort þeir séu í réttu námi. Ég hélt að flestir hefðu komist yfir það að kenna kennaranum um alla sýna óhamingju í menntaskóla.
Í Rutgers veit ég að reynt er að móta efni námskeiða að einhverju leyti eftir því hvaða nemendur munu líklega sækja það. Næsta misseri mun ég taka PDR (Problems and Directed Readings) í Modern European History en þar mun verða viljandi slagsíða í átt að Austur-Evrópu þar sem báðir nýju nemendurnir í nútímasögu Evrópu hafa áhuga á Austur-Evrópu. Það fer því ekki á milli mála að við munum sýna áhuga.
Til að svara Karli Jóhanni varðandi námsmatið þá er einkunnin aðallega byggð á tveimur fimmtán síðna ritgerðum sem við þurfum að skila. Ég veit ekki hvort Scott tekur virkni í tíma inn í einkunnina en hún er mjög skilningsrík varðandi það þegar fólk kemur í tíma og skildi kannski ekkert hvað það var að lesa. Aftur á móti eru langflestir nemendur í kúrsinum þarna þar sem þeir hafa brennandi áhuga á teoríu, nokkrar undantekningar þó, og því eru langflestir búnir að lesa efnið yfir fyrir tíma. Auk þess getur maður tekið þátt í umræðum jafnvel þó maður hafi ekkert skilið í lesefninu heima. Maður þarf bara að fylgjast vel með, vera tilbúinn til að hlusta og vera opinn fyrir því sem aðrir nemendur segja.
Svanurskrifaði klukkan 11.12.2005 0:46
Ég hef saknað þess mikið eftir að líða tók á háskólanámið mitt að eiga þess ekki kost að fara í samfélagi við aðra nemendur dýpra í fræði og kenningar. Kúrsinn sem á að gegna því hlutverki á m.a. stigi gerði það ekki þegar ég tók hann enda var hann skylda en ekki val og því ekki fylltur fólki sem hafði valið hann af áhuga. Persónulega myndi ég, við jafn litla skor og sagnfræðiskor er, vilja sjá smæðina nýtta til þess að klæðskerasníða teoríuvalfanga að áhugasviðum og rannsóknarefnum m.a. nemenda hverju sinni. Hugsanlega mætti jafnvel bjóða áhugasömum b.a. nemum á seinni hluta náms síns að vera með.
Unnur Maríaskrifaði klukkan 11.12.2005 14:18
Kærar þakkir fyrir upplýsandi og skemmtilega grein Svanur! Og fyrir að vekja athygli á ágæti og nauðsyn kynjasjónarhornsins. Það verður gaman að heyra meira síðar.
Vil líka nefna vegna ummæla hér að ofan að það er auðvitað fráleitt ef börn og vinna námsmanna er ávísun á minni kröfur en kennari gerði að öðrum kosti.
Erla Hulda Halldórsdóttirskrifaði klukkan 11.12.2005 16:32
Vegna athugasemdar Gests hér að ofan skal þetta tekið fram, (seint um síðir því að ég hef ekki fylgst nógu mikið með þessari heimasíðu):
Ég hef ekki orðið var við að nemendur skili mér framsögum með hliðsjón af endanlegum einkunnum. Þeir hafa yfirleitt meiri metnað en það eitt að tölur ráði við allar aðstæður hvað þeir gera. Eftir sem áður finn ég venjulega fyrir miklum þrýstingi um að gefa talnaleg úrslit vegna endanlegrar meðaleinkunnar á MA-prófi. Og satt að segja er ég í miklum vanda vegna þessarar kröfu. Ég hygg hins vegar að athugasemd Gests sé á sinn hátt réttmæt, ef ég verð að gefa einhverjar einkunnir hér eftir verð ég að auka þær breiddir sem eru á kvarðanum miðað við það sem verið hefur. Ég lít á þetta sem örvæntingarráðstöfun.
Ég fór inn á þetta net núna vegna ásökunar samkennara míns um skort á samstöðu með samkennurum sem k0mið hafi í ljós skýrt á þessum vef. Slík ásökun er alvarlegt mál sem ég satt að segja læt í réttu rúni liggja nema að það fékk mig til að líta á þennan vef þar sem “svikaummæl” eiga að hafa birst. En sem hinn fullkomni sérvitringur lít ég svo á að saman myndi kennarar og nemendur eina heild sem heiti nám í sagnfræði og við kennarar erum sér á parti aðeins á þann hátt að við eigum að geta leiðbeint hinum. Að öðru leyti erum við ekkert sérdeilis markverðir!
Hafi samkennarar mínir einhverjar athugasemdir við málflutning minn að færa, eiga þeir að hafa vit á því að svara mér á sama vettvangi og ég skrifa.
Ég veit að þessi sjónarmið eru víða óvinsæl og oft er vísað til þess að annað hvort sé ég ekki svara verður eða að ég sé að setja umræður um réttmæt kennaramál á eðlis vegna rangar síður nemenda. En ég ítreka: Égt lít á kennara og nemendur sem eina heild sem iðkendur sagnfræði og milli þeirra þarf að vera sem mest traust, ekkert bil hins stöðulega píramída. Það merkilegast er að margir nemndur vilja sem stífast halda í þennan píramída!
Gísli Gunnarssonskrifaði klukkan 16.12.2005 22:43
Þó samskipti nemenda og kennara séu á tíðum mjög góð fer ekki hjá því að þau markist alltaf af því að annar aðilinn (kennarinn) hefur mikið um útkomu hins aðilans (nemandans) að segja. Að auki hafa kennarar reynslu og þekkingu umfram (a.m.k. flesta) nemendur. Án þess að þetta þurfi að leiða til beinnar stéttaskiptingar skapar þetta aðstöðumun. Hversu mikill hann verður ræðst síðan af persónulegum þáttum, einkum í fari kennarans.
Að lokum vil ég lýsa því yfir að ég vænti þess að fleiri úr hópi kennara við sagnfræðiskor HÍ fylgi góðu fordæmi Gísla og tjái sig hér á Hugsandi þegar sagnfræðileg efni eru til umræðu hér.
Hrafnkell Lárussonskrifaði klukkan 17.12.2005 9:52
Ég þakka Hrafnkeli orð hans og skora einnig á samkennara mína að taka til máls á þessum vettvangi.
Við lestur í dag á pistli mínum sem ég sendi seint í gærkveldi brá mér nokkuð. Þar er ýmislegt aðfinnsluvert að finna. Þetta sýnir aðeins að pistil á ekki að senda í kjölfarið á jólagleði! Geri ég nú athugasemdir við eigin skrif!
Fyrst nefni ég Jón Skafta Gest. Þótt ég efist ekki um að Jón Skafti sé prýðilega sáttur við föður sinn, er hér samt of langt gengið.
Einnig var þar særð sál að skrifa. Jólagleðinni lauk með heiftúðugri deilu milli mín og samkennara og við báðir vafalaust verið örvaðir af drukk nokkrum. Tek ég því miklu sterkara til orða og ýki andstæður milli kennara meira en góðu hófi gegnir. Ég er enginn engill með vængi og samkennari minn hefur hvorki hala né horn eins og skilja mætti af málflutningi mínum í gærkvöldi. Biðst ég forláts á ýktri málafærslu og yfirmáta tilfinningasemi í hluta greinar minnar í gærkveldi.
Auk þess var greinin yfirfull af ásláttarvillum.
Gísli Gunnarssonskrifaði klukkan 17.12.2005 15:58