Belle og Borgarfjörður eystri

Menning er ekki endilega best geymd í rándýrum glæsibyggingum — þó oftar en ekki séu þær notaðar til að hýsa stóra menningarviðburði, ekki síst fjölmenna tónleika. Með þessari fullyrðingu er þó ekki verið að halda því fram að sérhönnuð eða mikilfengleg húskynni spilli sjálfkrafa fyrir menningunni. En það er ekki endilega samhengi milli húsakosts og gæða viðburðar. Og ef við ætlum að bíða með menningarstarfsemi þar til hún hefur fengið viðeigandi og nógu rúmgott húsnæði eru líklega meiri líkur en minni á að menningin verði búin að lognast útaf þegar húsið verður fullbúið. Það getur þurft að leita langar leiðir og holóttar eftir þeirri menningu sem leitað er eftir. Fyrirhöfnin af því að komast þangað sem hugurinn dregur mann getur gefið upplifunni enn meira gildi en annars væri.

Í hrörlegu stálgrindarhúsi sem áður hýsti fiskbræðslu hangir speglakúla í loftinu. Þetta aldna atvinnuhúsnæði er staðsett í jaðri eins af minnstu þorpum landsins — Bakkagerðisþorpi á Borgarfirði eystri. Kúlan hefur hangið í lofti skemmunnar um allnokkra hríð. Hún var komin á sinn stað í rjáfrinu nokkuð löngu áður en einhverjum datt í hug að halda tónleika í þessari skemmu. Það hefur útheimt ríkt ímyndunarafl að láta sér detta í hug að breyta þessum húsakosti í tónleikasal. En sem betur fer eru til einstaklingar með góðar hugmyndir sem gefast ekki upp þó öðrum (jafnvel flestum) finnast hugmyndir þeirra undarlegar eða jafnvel fráleitar. Út frá sérkennilegum hugmyndum geta orðið til viðburðir sem framkalla eftirminnilegar og einstakar upplifanir, ekki aðeins fyrir þann eða þá sem fengu hugmyndina heldur fyrir stóran hóp fólks sem fær að njóta hennar.

Í stað þess að gjóa augum á hrörlegar byggingar gömlu bræðslunnar og harma liðna tíma ákvað framtakssamt fólk á Borgarfirði eystri að breyta stálgrindarsalnum í tónleikasal og halda þar afar vel heppnaða tónleika sumarið 2005 — og aðra líklega enn betri um nýliðna helgi. Fyrir ári síðan skinu skærast í „tónleikahöll“ Borgfirðinga tónlistarstjörnur sem eyddu æsku sinni að hluta eða öllu leyti á Borgarfirði eystri. Þetta voru þau Emilíana Torrini og Magni Ásgeirsson. Tónleikarnir í bræðslunni árið 2005 tókust svo vel að bæði aðstandendur sem og tónlistarmennirnir voru viljugir að endurtaka leikinn. En það var kaldhæðni örlaganna að þegar til kom að endurtaka leikinn frá í fyrra átti helsti fulltrúi innfæddra Borgfirðinga, Magni Ásgeirsson, ekki heimangengt. Hann er, eins og flestir vita, staddur í Bandaríkjunum í þeim erindagjörðum að keppa í söngkeppni sem athygli tónlistarunnenda um allan heim beinist að þessa dagana og sjónvarpað er í beinni útsendingu um víða veröld í hverri viku.

Gönguferð í gegnum Bakkagerðisþorpið skömmu fyrir tónleikana síðastliðið laugardagskvöld var sérstök upplifun. Þar sem að öllu jöfnu er líklegt að heyra fuglasöng eða kvak í máfum milli þess sem einstaka bíll laumaðist hjá höfðu annarskonar hljóð tekið völdin. „Það þyrfti að fara að koma upp umferðarljósum hérna“, sagði innfæddur borgfirðingur við mig glottandi, þegar fyrir augu okkar bar smávægilega umferðarflækju á aðalgötu þorpsins. Handan götunnar hafði á undangengum sólarhring risið tjaldbyggð sem var mörgu sinnum fjölmennari en sú byggð sem fyrir var í firðinum. Frá báðum þessum „byggðarlögum“ streymdi fólk í sömu átt. Þegar nær dró bræðslunni ágerðist kliður frá orðaskiptum fólksins sem ýmist stóð eða sat flötum beinum á grasinu. Þó dósir og flöskur gengju manna á milli var stemmningin afar ljúf og róleg. Gleði og eftirvænting eftir tónleikunum var allsráðandi.

Tónleikarnir sjálfir voru ferðarinnar virði. Gilti þá einu hvort gestir voru komnir um skemmri eða lengri veg — hvort sem þeir áttu lögheimili sín í 101 Reykjavík eða í næsta húsi við bræðsluna í Bakkagerðisþorpinu. Hugljúf og heillandi tónlist Emilíönu féll í afar góðan jarðveg sem var því vel undirbúinn og móttækilegur fyrir þétta og hressilega spilamennsku skosku hljómsveitarinnar Belle and Sebastian, sem steig á svið eftir hlé sem var gert eftir tónleika Emilíönu. Umgjörð tónleikanna hjálpaði til við að skapa sérstaka stemmningu. Á ljósaböðuðu sviðinu virkuðu naglagötin á veggnum aftan við tónlistarmennina sem litlar stjörnur. Og í daufri skímunni sem ríkti í meginhluta bræðsluskemmunnar, skímu sem barst frá ljóskerum í úreltum kirkjugluggum sem hengdir höfðu verið á veggina, mátti sjá gesti hreyfa sig í takt við tónlistina og syngja með. Heimsfrægum tónlistarmönnum var komið fyrir í umhverfi sem á engan hátt reyndi að draga fjöður yfir uppruna sinn, heldur var stolt af honum.

Fyrir og eftir tónleikana ríkti góð og afslöppuð stemmning. Tónlistarfólkið átti í litlum vandræðum með að aðlagast andrúmsloftinu og mannlífinu á Borgarfirði eystri. Það rann auðveldlega saman við gesti og heimamenn, hvort heldur sem var meðal glaðværra og ölkærra Íslendinga að hlýða á austfirskan trúbator í félagheimilinu Fjarðarborg á föstudagskvöldinu eða spilandi fótbolta með liði heimamanna, í austfirsku utandeildinni, á laugardeginu.

Það sem færri líklega vita er að þetta er alls ekki í fyrsta skipti sem íbúatala í þessu litla sveitarfélagi margfaldast, þó trúlega hafi hún aldrei gert það eins stórkostlega og um nýliðna helgi. Í samfélagi sem að öllu jöfnu telur um 150 manns er erfitt að ímynda sér að hægt sé að taka á móti 10 til 15 földum íbúafjölda á einum sólarhring án þess að samfélagið allt fari á hliðina. En svo fór ekki. Borgfirðingar eru vanir aðstæðum sem þessum og komast vel frá þeim. Mannlífið leið fyrirhafnarlaust áfram og þó biðin eftir afgreiðslu á veitingahúsum bæjarins (en í bænum eru starfrækt tvö veitingahús/barir — sem er nokkuð gott með tilliti til íbúafjölda!!) væri kannski örlítil á stundum var því tekið með ró og yfirvegun enda tíminn á hægri siglingu og enginn að flýta sér. Engin ástæða var því til að vera stressaður eða uppstökkur. Allir héldu enda heim frá skemmtun helgarinnar á Borgarfirði með jafnmörg eyru og þeir komu með og enginn sá þar ástæðu til að banka náunga sinn með keðju eða járnstöng.

Áköf rigining, sem hefur verið sjaldséð á Austurlandi þetta sumarið, sá um að tæma yfirfullt tjaldstæðið á sunnudagsmorguninn. Fólksfjöldi innan hreppamarka Borgarfjarðarhrepps skrapp hratt niður í hefðbundna stærð. Tónleikunum var lokið og daglegt líf á Borgarfirði færðist í hefðbundið horf eftir afar vel heppnaða helgi. Líf þess fólks, sem deildi saman tíma sínum í litlu íslensku sjávarþorpi þessa júlíhelgi, rölti sína leið með nýjum verkefnum við veginn — malbikaðan, jafnt sem harðan og holóttan.