Greinar í flokknum Alþjóðasamskipti

Þó undarlegt megi virðast hefur mannkynið nú þegar sameinast í tebollanum. Tedrykkjan er eini asíski viðhafnarsiðurinn sem nýtur virðingar um heim allan. Hvíti maðurinn gerir gys að trúarbrögðum okkar og siðfræði, en hann hefur óhikað gert sér þennan mórauða drykk að sínum. Síðdegiste er mikilvæg athöfn í vestrænum þjóðfélögum. Blíðlegt glamur bakka og undirskála; kliðmjúk, kvenleg gestrisni, og almennar yfirheyrslur um rjóma og sykur eru til vitnis um það að tilbeiðslan á teinu er komin til að vera. Með stóískri ró gengur gesturinn á vald örlaganna sem leynast í dulúðugu seyðinu, og á því andartaki ríkir andi Austursins einn.

Pyntingar eru í eðli sínu skipuleg aðferð til að brjóta niður einstaklinginn, jafnt á líkama og sál. Það er staðreynd að það eru yfirleitt ríki sem pynta þegna sína í þeim tilgangi sem ríkið skilgreinir sem forgangsatriði hverju sinni, svo sem þjóðaröryggi, yfirráð yfir ákveðnu landsvæði eða opin hugtök eins og „hagmunir heildarinnar.“ Þessi staðreynd er fullkomin andstaða þess sem í dag er skilgreint sem lýðræði og lagalegt frelsi, þ.e.a.s. áhersla á réttindi einstaklingsins gagnvart ríkinu. Þrátt fyrir aldarlanga baráttu sem snúist hefur um að ríkið kæmi fram við einstakling sem jafninga, er ríkið enn sá aðili sem einstaklingum stafar mest hætta af þegar kemur að mannréttindabrotum.

Ein afleiðing pyntinga að hálfu lýðræðisríkja er sú, að þau ríki sem eru að stíga sín fyrstu skref á lýðræðisbrautinni, nýta sér einnig þessar aðferðir. Gott dæmi um slíkt er Egyptaland um miðja síðustu öld. Nasser, forseti hins nýstofnaða lýðveldis, var ákveðinn í því að landið skildi nútímavæðast hratt, veraldleg skipan stjórnmála var sett í forgang, um leið og dregið var úr áhrifum íslam.

Ýmsar vangaveltur hafa verið í kringum þjóðarhugtakið og hvað það þýði að tilheyra ákveðinni þjóð. Sumir telja þjóðríki nauðsynlega tengd menningu og tungu ákveðins samfélags, aðrir telja þjóð vera sprottna af sameiginlegri ákvörðun hóps manna, óháð því hvað sameinar þann hóp, sem raunar endurskoðar þá ákvörðun á hverjum degi. Íslendingar hafa þurft að endurskoða allverulega sjálfsmynd sína sem þjóð eftir hinn mikla efnahagsskell sem við fengum á okkur á haustmánuðum síðasta árs. Hér verður fjallað um sjálfsmynd hinnar íslensku þjóðar fyrir og eftir þennan mikla skell og hvaða tækifæri geta búið í því að þurfa að takast á við þá endurskoðun sem slíkur skellur hefur í för með sér. Í fyrri hluta greinarinnar verður sjálfsmynd þjóðarinnar fyrir skellinn tekin fyrir og hugleiðingar ýmissa manna eftir skellinn um hvernig sjálfsmynd okkar var. Í seinni hlutanum verður svo fjallað um hugmyndir manna um breytt samfélag og ný tækifæri í kjölfar hrunsins.

„Við erum öll á sama báti, en það er enginn við stýrið!“ Þannig hljómar inntak greinarinnar The Great Iceland Meltdown eftir rithöfundinn og blaðamanninn Thomas L. Friedman. Greinin birtist í blaðinu New York Times haustið 2008 og fjallar um það efnahagslega hrun sem Íslendingar stóðu þá frammi fyrir. Í viðleitni sinni til að grafast fyrir um orsakir og afleiðingar hrunsins setur Friedman landið í hnattrænt samhengi og tekst býsna vel að rekja þræðina um alla jarðarkúluna. Hann lýsir íslenskum bönkum sem hafi þanist út undanfarin ár með því að taka fé að láni á hagstæðum kjörum í einum heimshluta og endurlánað það með gríðarlegum hagnaði í öðrum. Á sama tíma hafi verðbréfamiðlarar í Suðu- Kaliforníu otað að efnalitlu fólki. Húsnæðislánum sem það átti aldrei möguleika á að standa í skilum með. Vanskilalánum hafi svo verið vöndlað saman í glansumbúðir og þau afhent auðtrúa kaupendum, hvar sem þá var að finna í heiminum.

Síðustu áratugir 19. aldarinnar einkenndust af ótal málaferlum þar sem bæði múslimar og hindúar voru málshefjendur. Hér beittu hindúar öllum brögðum til að ná moskunni á sitt vald, á meðan múslimar reyndu að verjast fjandsamlegri yfirtöku eftir fremsta megni. Þrátt fyrir að bresk yfirvöld hafi oft langað til að taka afstöðu með málstað Hindúa, ríkti algjör kyrrstaða í langan tíma, eða allt þar til að hvolfþök moskunnar voru skemmd í óeirðum árið 1934. Í kjölfar sjálfstæðis Indlands og skiptingu þess árið 1947 óttuðust milljónir múslima um öryggi sitt og flúðu til Pakistan. Í sífellt spennuþrungnara andrúmslofti desembermánaðar árið 1949 gerðist það svo að nokkrir hindúar brutust inn í mosku Babúrs og komu þar fyrir líkneskjum af hindúaguðum. Samkvæmt indverskum lögum var gjörningurinn ólöglegur. Þegar hann barst forsætisráðherranum Jawaharlal Nehru til eyrna brást hann ókvæða við og fyrirskipaði að líkneskin skyldu fjarlægð þegar í stað. Málinu lauk hins vegar heldur óvænt með þeim dómsúrskurði að nú væri múslimum bannað að koma á svæðið svo gera mætti hindúum kleift að biðjast fyrir innandyra!

17. júní 2008 verður líka minnst fyrir annað. Hann var nefnilega haldinn í töluvert öðru pólitísku andrúmslofti en oftast hefur áður ríkt á landinu. Aldrei fyrr hefur til dæmis umræðan um hugsanlega umsókn og jafnvel aðild Íslands að Evrópusambandinu verið jafn fjörug og aldrei virðist stuðningurinn við aðild að sambandinu og um leið upptöku Evru sem gjaldmiðils hafa verið meiri. Hvort hér sé um tímabundna fylgissveiflu í ljósi efnahagslegra sviptivinda mun tíminn leiða í ljós. Á hinn bóginn er umræðan svo frjó að það virðist kjörið að brydda upp á ýmsum vangaveltum um þessi mál. Hér verður tækifærið nýtt og fjallað um málefni sem hefur brunnið á mörgum, jafnt fylgjendum sem andstæðingum aðildar, nefnilega fullveldið. Í greininni verður rætt um hvaða áhrif hugmyndir eins og fullveldi hafi á hugmyndir um alþjóðleg kerfi eða ríkjasamfélög eins og ESB, en áður en lengra er haldið er ekki úr vegi að hafa á hreinu hvað felst í þessum tveimur hugtökum og í hvaða samhengi á að setja þau.

Margir yrðu eflaust æfir, væru þeir svo mikið sem nefndir á nafn í sömu andrá og fyrirbæri á borð við „öxulveldi hins illa“. Á enskri tungu er hugtakið kallað „axis of evil“, sem kann þó jafnvel að hljóma hálf hjákátlega og leiða hugann að svarthöfðuðum þjónum illra keisaravelda í stjörnustríðskvíkmyndum Hollywood. Neikvæð merkingin er engu að síður kjörin til að kveikja reiði þeirra sem átt er við og þess vegna má vafalaust færa rök fyrir því orðræða af þessu tagi sé lítt til þess fallin að vera jákvætt innlegg í viðkvæmar milliríkjadeilur.

Amnesty International [hefur] aflað fjölmargra vitnisburða um mannréttindabrot gegn „framsalsföngum“. Gögn samtakanna benda til þess að pyndingar séu viðhafðar og varðhaldinu sé ætlað að valda hámarks vanlíðan. Fangarnir séu hettuklæddir, einangraðir, hlekkjaðir og áreittir með hljóðum. Þessar aðferðir skaða sjón, heyrn og lyktarskyn, valda hugsanaruglingi og langvinnri sálrænni og líkamlegri þjáningu.