Greinar í flokknum Arkitektúr

Christopher Alexander er vel þekktur arkitekt sem þróaði ásamt Sara Ishikawa, Murray Silverstein, Max Jacobson, Ingrid Fiksdahl-King and Shlomo Angel, aðferð sem þau nefndu Pattern Language. Þessi aðferð var hugsuð til að leiðbeina arkitektum og skipulagsyfirvöldum, sem og hinum almenna borgara, þegar hannaðar eru byggingar, garðar eða bæjarskipulög. Aðferðin virkar sem nokkurskonar leiðarvísir í gegnum þau mörgu vandamál sem þarf að leysa í hönnunarvinnunni.

Sumarið 2004 rannsakaði ég húsasund í gamla Vesturbænum í Reykjavík. Rannsóknin var unnin með tilstyrk Nýsköpunarsjóðs námsmanna og undir dyggri leiðsögn Kristínar Þorleifsdóttur landslagsarkitekts. Verkefnið bar yfirskriftina Lífið að húsabaki: umhverfi húsasunda í vesturbæ Reykjavíkur en húsasund skipa stóran sess í skipulagi gamla Vesturbæjarins og búa yfir heilmikilli sérstöðu. Viðfangsefnið var umhverfi bakgarða við húsasund í Vesturbæ Reykjavíkur. Skipulag sambyggðra húsanna sem umlykja sundin að húsabaki býður upp á andstæður milli fram- og bakhliða húsanna. Að framanverðu geta húsin virkað frekar slétt og felld, kuldaleg og ópersónuleg en að húsabaki leynist allt annað umhverfi. Þar er pláss fyrir gróður og garða, fólk og persónlega tjáningu íbúanna. Markmið rannsóknarinnar var að setja fram heildstæða mynd af umhverfi húsasundanna í gamla vesturbænum í Reykjavík. Rannsóknin var tvískipt og hér verður fjallað um hana í tveimur hlutum. Í fyrri hlutanum er leitast við að gefa mynd af þróun gamla Vesturbæjarins með því að reifa sögu borgarhlutans í tengslum við skipulagsþróun borgarinnar og þeirra hugmyndafræðilegu áhrifaþátta sem sett hafa mark sitt á hverfið. Saga skipulagsþróunar Reykjavíkur, hugmyndafræði og hönnunarforsendur hverfisins gefa gott yfirlit og skapa grunninn fyrir innri greiningu umhverfisþátta sem tekin eru fyrir í seinni hlutanum. Þar eru þrjú húsasund tekin til sérstakrar skoðunar og er athyglinni sérstaklega beint að formfræði, nýtingu, upplifun og viðhorfum íbúa og annarra notenda húsasundanna.

Á haustmánuðum 2008 kom út bókin Andi Reykjavíkur eftir Hjörleif Stefánsson. Bókin hefur verið sögð þarft innlegg í umræðu sem hefur stigmagnast á síðustu mánuðum og árum, nú síðast í umræðunni um fyrirhugaða nýbyggingu Listaháskóla Íslands við Laugaveg og í uppkaupum borgarstjórnar á húsunum við Laugaveg 4 og 6. Vissulega var umræðan um hús fyrir listaskóla og gömul timburhús í miðborginni mjög fyrirferðamikil síðstu misseri fyrir "hrun„ en hvað hefur sú umræðan skilið eftir sig? Var hún hugsanlega einungis bitbein misvísra borgarfulltrúa? eða verður hún til þess að efla faglega umræðu um byggingar- og skipulagsmál í landinu? en skortur virðist vera á faglegri umræðu um byggingarlist í landinu.

Síðustu áratugir 19. aldarinnar einkenndust af ótal málaferlum þar sem bæði múslimar og hindúar voru málshefjendur. Hér beittu hindúar öllum brögðum til að ná moskunni á sitt vald, á meðan múslimar reyndu að verjast fjandsamlegri yfirtöku eftir fremsta megni. Þrátt fyrir að bresk yfirvöld hafi oft langað til að taka afstöðu með málstað Hindúa, ríkti algjör kyrrstaða í langan tíma, eða allt þar til að hvolfþök moskunnar voru skemmd í óeirðum árið 1934. Í kjölfar sjálfstæðis Indlands og skiptingu þess árið 1947 óttuðust milljónir múslima um öryggi sitt og flúðu til Pakistan. Í sífellt spennuþrungnara andrúmslofti desembermánaðar árið 1949 gerðist það svo að nokkrir hindúar brutust inn í mosku Babúrs og komu þar fyrir líkneskjum af hindúaguðum. Samkvæmt indverskum lögum var gjörningurinn ólöglegur. Þegar hann barst forsætisráðherranum Jawaharlal Nehru til eyrna brást hann ókvæða við og fyrirskipaði að líkneskin skyldu fjarlægð þegar í stað. Málinu lauk hins vegar heldur óvænt með þeim dómsúrskurði að nú væri múslimum bannað að koma á svæðið svo gera mætti hindúum kleift að biðjast fyrir innandyra!