Greinar í flokknum Bókmenntafræði
Hvað vitum við um söguna? Íslandssagan í gagnrýnu ljósi-seinni hluti
Völuspá er aðeins eitt dæmi af mörgum um það hversu lítið við í raun vitum um sögu okkar og menningu, og hversu erfitt er að draga ályktanir af því sem við þó höfum í höndunum. Annað gott dæmi er Íslendingabók, okkar elsta rit að talið er, í það allra minnsta elsta sagnfræðirit Íslendinga. Elsta varðveitta gerð hennar er þó ekki eldri en frá 17. öld, vel læsileg og er til sýnis í Þjóðminjasafninu fyrir hvern þann sem fýsir að skoða. Engu að síður er upphafleg gerð hennar talin vera frá öndverðri 12. öld (nánar tiltekið er hún talin skrifuð milli 1122 – 1133). Hún er ennfremur eignuð höfundi, Ara fróða Þorgilssyni, og í hana og höfund hennar er víða vitnað í fornritunum. Þó getum við ekki vitað með vissu að hann hafi skrifað hana, eða að bókin sé þetta gömul, með neinni vísindalegri fullnustu. Besta svarið er að líklega er bókin þetta gömul og að öllum líkindum samdi Ari fróði hana. Þar sem ekki verður endanlega gengið úr skugga um höfundinn, og í ljósi þess að annað er afar ólíklegt, þá getum við gengið að því sem vísu að Ari hafi skrifað Íslendingabók uns annað kemur í ljós.
Lesa áfram »Hvað vitum við um söguna? Íslandssagan í gagnrýnu ljósi-fyrri hluti
Haustið 2009 leitaði ég einu sinni sem svo oft áður heimilda, í það skiptið vegna fyrirlesturs fyrir áfanga um eddu- og dróttkvæði við íslenskuskor Háskóla Íslands. Fyrirlesturinn átti að fjalla um varðveislu Völuspár, gerðir hennar og útgáfur. Um það efni hafa verið rituð heil reiðinnar býsn svo af nógu var að taka, og að sama skapi þarf vart að taka fram að skoðanir fræðimanna á kvæðinu eru ekki mikið færri en þeir sem hafa tekið það til meðferðar síðastliðin 80 ár eða svo. Þráinn Löve er einn þeirra en hann taldi kvæðið ekki með nokkru móti geta verið samið á Íslandi vegna þeirrar Óðinsdýrkunar sem þar kæmi fram, enda hefðu Íslendingar ekki mikið haldið upp á Óðin svo sannað verði. Þá leggur hann fram þá tillögu að Egill Skallagrímsson sé höfundur Völuspár.
Lesa áfram »„Vandfýsnasta bókmentaland heimsins“ - Franskar þýðingar II
Latínan var millimálið sem keppst var við að þýða á fyrir fræðaheiminn fyrr á öldum og langt fram eftir 19. öld. Á 20. öld tekur alllangan tíma að ná því að Íslendingar eru enn vel skrifandi. Fáir ráða við íslenskuna í frönskumælandi löndum og þegar því er að skipta hafa fornbókmenntirnar forgang. Að skrifa á öðru máli en íslensku auðveldaði því óneitanlega þýðingar á fyrri helmingi aldarinnar. Sambandinu við germanskar deildir í Frakklandi hafði lengi verið ábótavant og bókahallæri mikið. Íslenskan var kennd við Sorbonne en eins og prófessorinn, Alfred Jolivet, segir í viðtali haustið 1948 „af nútíma bókmentum er hjer sáralítið til. Þetta gerir alla kenslu í íslensku erfiðari en vera ætti.“ Upp úr 1955 fór ástandið að batna því Maurice Gravier, sem þá var nýtekinn við af Jolivet við Sorbonne og átti sæti í stjórn Sainte-Geneviève-bókasafnsins, leitaði til Péturs Benediktssonar sendiherra og „hann kom því í kring að við fórum að fá bækur héðan frá Íslandi og síðan hafa safninu bætzt margar góðar ísl. bækur.“
Lesa áfram »„Vandfýsnasta bókmentaland heimsins“ - Franskar þýðingar I
Bókaútgáfa blómstrar í Frakklandi og því er samkeppnin um athyglina mikil. Áherslan breytist hins vegar þegar verðið er úr sögunni og færist yfir á gæði lesningarinnar. Það ætti ekki að koma á óvart að langmest er þýtt á frönsku úr ensku (um 60%) en þarnæst koma þýðingar úr japönsku, þýsku og ítölsku og þá þýðingar úr spænsku. Þýðingar úr norrænum málum eru í sjötta sæti en náðu þó varla tveimur prósentum árið 2007. Þýðingar á íslenskum bókmenntum eiga sér langa en nokkuð slitrótta sögu. Lengi vel voru þær þó afar fátíðar og oft notast við millimál. Bókmenntasjóður Frakka styður hins vegar aðeins við þýðingar úr frummálinu. Sjóðurinn er opinber stofnun og hefur frá upphafi unnið í nánu samráði við forleggjara, höfunda, þýðendur, bókaverði og bóksala. Í ár er fé sjóðsins 35 milljónir evra. Jafnvel þótt fyrri aldir hafi þekkt franskar þýðingar á íslenskum bókmenntum - og þá aðallega einstaka þýðingar á fornbókmenntunum - birtast þýðingar á íslenskum nútímabókmenntum ekki fyrr en upp úr aldamótum í Frakklandi. Eftir því sem næst verður komist birtist smásaga Gests Pálssonar Grímur kaupmaður deyr fyrst íslenskra samtímabókmennta í franskri þýðingu 1907.
Lesa áfram »Stungið í víti. Kynlíf og kynferði í Tídægru Boccaccios. 2 hluti
Hér birtist seinni hluti greinarinnar um kynlíf og kynferði í Tídægru Boccaccios. Fyrri hlutinn endaði á því að segja frá ástinni sem birtist eins og hálfgerður sjúkdómur sem veldur t.d svefnleysi og sjúklegri afbrýðissemi. Sjúkdómur þessi birtist samt á ólíkan hátt eftir kynjum. Á meðan karlmennirnir verða helteknir af einstaklingi af hinu kyninu verða konurnar vergjarnar, eða kynósa og svo virðist sem engin lækning sé til við hinu ógurlega ástandi þeirra.
Lesa áfram »Stungið í Víti. Kynlíf og kynferði í Tídægru Boccaccios 1.hluti
Tídægra Boccaccios er einungis eitt af mörgum miðaldaritum sem hefur kynlíf og samskipti kynjanna sem útgangspunkt. Í sögunni eru tíu ungmenni sem hafa ofan af fyrir sér í tíu daga með því að segja sögur. Umfjöllunarefni sagnanna endurspeglar svo átök og árekstra hópanna tveggja, stúlkna og pilta. Í gegnum hinar ákaflega bersöglu sögur reyna kynin að ögra hvort öðru með misjöfnum árángri.
Lesa áfram »Fáeinir óreiðukenndir kaflar um Jóhannes úr Kötlum og brjóstvit alþýðunnar
„Skáldið fór hávaðalaust af stað undir vöggusöng og álftakvaki, lét sem hann svæfi, hræddist heiminn og forðaðist borgir… Skáldið úr Kötlum fór ekki af stað með neinum ærslum… En þá fló honum í brjóst hinn ósýnilegi fugl: hugsjónin, og brá birtu á allt, líf sögu og þjóðfélag, og veröldin skein í nýju ljósi, varð víð og björt…“ Þannig lýsir Kristinn E. Andrésson því þegar kommúnisminn nær tökum á Jóhannesi úr Kötlum. Í skrifum á borð við þau sem vitnað er í hér að ofan birtist Jóhannes úr Kötlum okkur sem hálfgert puntstrá áður en hann frelsast til rauðu hugsjónarinnar. Hann er bara að leika sér við svani úti í sveit, eins og persóna í drengjabók sem á enn eftir að fara í sollinn. Þó er Jóhannes enginn drengur þegar hann kynnist kommúnismanum.
Lesa áfram »