Greinar í flokknum Fjölmiðlar

Nýr prentmiðill hefur litið dagsins ljós, eins og nafn hans gefur til kynna á hann ekki að fjalla um nýjustu strauma í tísku eða innanhúsarkitektúr, nei! Róstur á að vera steinninn sem gárar heiðblátt vatnið í íslenskri fjölmiðlun. Blaðið minnir um margt í broti og útliti á erlend blöð af sósíalískum og anarkískum ættum. Myndir eru með minnsta móti og er greinilega ætlað að taka sem minnsta athygli frá textanum sem flæðir um síðurnar, Já innihaldið er það sem skiptir máli.

Kvenmannsleysi virðist ætla að hrjá fjölmiðla landsins sem aldrei fyrr árið 2010. Grunsamlega mörgum fréttakonum er sagt upp hjá RÚV og reynsluboltinn Elín Hirst fær að fjúka á meðan karlkyns hliðstæður virðast eiga auðveldara með að halda vinnunni. Karlar eru ríkjandi á miðlum eins og Kistunni og Pressunni ásamt því sem Sverrir Stormsker fær reglulega að ausa kvenhatri yfir lesendur Moggans. Það kom því væntanlega engum á óvart að þegar Grapevine gerði árið 2009 upp í sérblaði í janúar 2010 að karlar yrðu í meirihluta þeirra álitsgjafa sem leitað var til. Það hefðu þó væntanlega færri tekið eftir kynjaskekkjunni hefðu aðstandendur blaðsins algerlega sleppt því að spyrja konur í stað krýna Írisi Erlingsdóttur „Ungfrú Grapevine 2010“, eina kvenkyns álitsgjafa blaðsins.

Douglas Kellner er bandarískur menningarfræðingur sem unnið hefur að rannsóknum á sviði fjölmiðla. Sér í lagi hefur hann beint sjónum sínum að því hvernig fjölmiðlun hefur í síauknum mæli snúist um það að gera atburði að viðburðum. Það er skoðun Kellners að menningarfræðin sé sérstaklega vel til þess fallin að greina lykilatriði í pólítískri og samfélagslegri umræðu og að fræðimenn eigi ekki að forðast það að takast á við slík efni. Ennfremur sé það skylda sérhvers borgara að læra að þekkja þá tækni sem bæði fjölmiðlar og yfirvöld beita til þess að knýja almannaálitið að tilteknum málstöðum.Í bók sinni Media culture: Cultural studies, identity and politics between the modern and the postmodern fjallar hann auk annars um umfjöllun stórra vestrænna fjölmiðla um Persaflóastríðið árið 1991. Lítur hann svo á að Persaflóastríðið hafi verið menningarpólítískur viðburður að jafn miklu leyti og það var hernaðarlegur atburður.Sú nálgunarleið sem Kellner styðst við byggist á því að skoða textann (í þessu tilfelli Persaflóastríðið) frá mörgum sjónarhornum samtímis. Hann beitir í þeim tilgangi tólum þeirrar menningarfræði sem kennd er við „Political Economy“, textafræðilegri greiningu og viðtökufræði fjölmiðlamenningar.

Þú ert ekki maður með mönnum nema þú hafir tekið þátt, þekkir einhvern eða hafir einhvern tíma þekkt einhvern sem hefur (hugsanlega) tekið þátt í fegurðarsamkeppnum… Væri ég Breti sem nýlega hefði áskotnast sá heiður að vera valinn Mr. London er hins vegar líklegra að ég hefði verið lúbarinn af kynbræðrum mínum. Hér á landi þykir þessi titill hins vegar karlmannlegur. Jahá, íslensk karlmenni sýna testósterónið með því að raka á sér bringuna, aflita hárið og liggja í ljósum. Ég er greinilega slappt karlmenni, enda hef ég aldrei farið í ljós. Liggur við að ég sé púkó.

Mér lék forvitni á að vita hvernig fjallað væri um börn í íslenskum fjölmiðlum og ákvað að gera óformlega könnun á því hvernig umræðu um þau væri háttað í Fréttablaðinu. Er það jákvæð eða neikvæð umfjöllun? Fá þau að tjá sig sjálf eða tala aðrir fyrir þau?

Hugarfarsleg sjálfhverfni — það að láta orð sín og verk nær eingöngu snúast um sjálfan sig og reyna að sveigja heiminn að eigin persónu í stað þess að víkka skilning sinn — er á undanhaldi enda þreytandi, einhæf og innantóm. Sjálfhverfnin hefur þó verið sterk og nokkuð áberandi í íslensku menningarlífi og víðar undangengin ár. Tilhneigingin til að varpa ljósi á eigin persónu hefur t.d. orðið höfuðeinkenni margra sem skrifa eða tjá sig í sjónvarpi og útvarpi. Hvort sem er á sviði dægurmenningar, bókmennta eða fræða hefur ekki þurft að leita lengi að persónum sem eru tilbúnar að leggja töluvert á sig til þess að halda athygli á sjálfum sér, athyglinnar vegna… Það er vís vegur til andlegrar stöðnunar að umgangast einlitan hóp fólks. Gildir þá einu hvort hópurinn er togarasjómenn, FM-hnakkar eða fræðilega þenkjandi kaffihúsarottur í Hundrað og einum, svo tilviljunarkennd dæmi séu tekin.

Myndirnar í auglýsingunum voru sem gylltur rammi utan um marglofaða viðskiptasigra landa okkar erlendis. En framsetning og vísanir þeirra voru til þess fallnar að gera þetta að sigri „Okkar“! Já, það erum víst „Við“ — íslensku „víkingarnir“ — sem eigum þessa sigra. Og landmenn, upp til hópa, berja sér á brjóst. Útrásin er orðin að kappleik sem er leikin samkvæmt fyrirliggjandi úrslitum við ímyndaðan andstæðing með kunnugleg nöfn: Ísland — Danmörk / Ísland — England. Þjóðrembufylleríið heldur áfram. „Við“ höldum áfram að sigra! Eða hvað?

Ekki veit ég hvað það er sem fær mig til að lesa heilan bunka af glansblöðum í hverjum mánuði. Ekki er innihaldið merkilegt og oft það sama í blaði eftir blað. En eitthvað er það við lestur þessara blaða sem gerir það að verkum að ég laðast að þeim.