Hugsandi » Fornleifafræði http://hugsandi.is Vefrit um fræði og menningu í víðum skilningi. Tue, 06 Jul 2010 11:42:43 +0000 http://wordpress.org/?v=2.9.2 en hourly 1 Umhverfið og maðurinn: Um stöðu umhverfisfornleifafræði á Íslandi http://hugsandi.is/articles/umhverfid-og-madurinn-um-stodu-umhverfisfornleifafraedi-a-islandi/ http://hugsandi.is/articles/umhverfid-og-madurinn-um-stodu-umhverfisfornleifafraedi-a-islandi/#comments Thu, 15 Apr 2010 13:27:05 +0000 Hrönn Konráðsdóttir http://hugsandi.is/?p=2945 Hrönn_1
Höfuð af færilús, Melophagus ovinus
Orðið fornleifafræði vekur ýmsar myndir í huga manna, oft af uppgreftri, gripum og jafnvel mannabeinum, en óneitanlega sjaldnar af sýnatöku, rannsóknastofum og smásjám. Þessir hlutir eru oftar tengdir greinum innan raunvísindanna á meðan fornleifafræðin er frekar flokkuð með hugvísindum, enda er hún kennd undir hugvísindasviði við Háskóla Íslands. Þetta er þó ekki svona einfalt, fornleifafræði er í stuttu máli sú fræðigrein sem fæst við forna menningu með rannsóknum á fornleifum (Böðvarsson 1992). Þar með teljast einnig rannsóknir á umhverfi mannsins því allar þær upplýsingar sem hægt er að safna og greina gefa stöðugt betri mynd af rannsóknarefninu. Upplýsingunum er yfirleitt safnað með sýnatöku á staðnum en við úrvinnslu sýnanna á rannsóknastofu er oftast beitt aðferðum líffræði eða jarðfræði. Þessi hluti úrvinnslunnar er oft kallaður fornvistfræði rannsóknir eða umhverfisfornleifafræði, þó það sé í raun ekki sama greinin. Umhverfisfornleifafræði fæst við samband mannsins og umhverfisins í gegnum tíðina á meðan fornvistfræðin fæst aðalega við umhverfið og breytingar á því jafnt áður sem og eftir að maðurinn kom til sögunnar. Þessar greinar eru þó mjög skyldar og notast að mestu leiti við sömu aðferðafræði.]]> http://hugsandi.is/articles/umhverfid-og-madurinn-um-stodu-umhverfisfornleifafraedi-a-islandi/feed/ 0 Um gildi björgunarrannsókna í íslenskri fornleifafræði http://hugsandi.is/articles/um-gildi-bjorgunarrannsokna-i-islenskri-fornleifafraedi/ http://hugsandi.is/articles/um-gildi-bjorgunarrannsokna-i-islenskri-fornleifafraedi/#comments Tue, 13 Apr 2010 10:08:53 +0000 Sindri Ellertsson Csillag http://hugsandi.is/?p=2934 Friðlýstar minjar
Björgunaruppgröftur: „Uppgröftur á fornleifum sem eru í hættu, annaðhvort vegna framkvæmda (t.d. vegagerðar eða húsbygginga) eða náttúruafla (t.d. sjávarrofs)“.1 Svo hljómar skilgreiningin á björgunaruppgrefti en á seinustu árum hefur slíkum rannsóknum fjölgað svo um munar. Í þessum stutta pistli verður reynt að grennslast fyrir um hvernig hægt sé að „bjarga“ fornleifum, tekin verða dæmi af nokkrum björgunarrannsóknum og hvaða áhrif björgunarrannsóknir hafa haft á íslenska fornleifafræði.]]> http://hugsandi.is/articles/um-gildi-bjorgunarrannsokna-i-islenskri-fornleifafraedi/feed/ 0 Frá rauða til dauða - Járnvinnslurannsóknir í íslenskri fornleifafræði http://hugsandi.is/articles/fra-rauda-til-dauda-jarnvinnslurannsoknir-i-islenskri-fornleifafraedi/ http://hugsandi.is/articles/fra-rauda-til-dauda-jarnvinnslurannsoknir-i-islenskri-fornleifafraedi/#comments Tue, 16 Feb 2010 11:52:08 +0000 Sindri Ellertsson Csillag http://hugsandi.is/?p=2682 blástursjárn Járn er nytsamastur allra málma. Hvert sem litið er í samfélagi nútímans má sjá notagildi þess. Járn er að finna í burðarásum bygginga, flutningsleiðum ferksvatns og í hnífapörunum á borðinu. Nánast í hverjum krók og kima. Járnið er þó ekki aðeins mikilvægt í samfélagi nútímans heldur var það einnig mikilvægt í fortíðinni, hugsanlega enn mikilvægara en það er í dag. Segja má að íslenskt samfélag fyrir iðnbyltingu hafi grundvallast á járni. Hér verður fjallað á gagnrýninn um íslenskar rannsóknir á járnvinnslu og þær áherslur sem þær hafa einkennst af, um leið og varpað ferður fram hugleiðingum um hvernig líta megi viðfangsefnið öðrum augum.]]> http://hugsandi.is/articles/fra-rauda-til-dauda-jarnvinnslurannsoknir-i-islenskri-fornleifafraedi/feed/ 0 Hvað er þetta? http://hugsandi.is/articles/hvad-er-thetta/ http://hugsandi.is/articles/hvad-er-thetta/#comments Thu, 04 Feb 2010 16:08:11 +0000 Þóra Pétursdóttir http://hugsandi.is/?p=2620 BrianJungen_Prototype
Prototype (Brian Jungen)
Eruði búin að finna eitthvað?“ er spurningin sem glymur í eyrum allra fornleifafræðinga á tímabilinu júní-ágúst ár hvert og jafn erfitt er að svara henni í hvert sinn. Kannski er það vegna þess að það er erfitt – og einkennilegt – að vera sífellt að svara sömu spurningunni, en líka vegna þess að oftast nær finnst manni svarið liggja í augum uppi; „Hvað heldurðu maður! Auðvitað erum við búin að finna eitthvað!“ Það flóknasta við spurninguna er þó líklega það að þetta „eitthvað“ sem spurt er um er auðvitað ekki bara eitthvað heldur verður það að vera eitthvað – til þess að það þýði eitthvað! Og þar á hnífurinn til að standa í kúnni.]]> http://hugsandi.is/articles/hvad-er-thetta/feed/ 0 Varðveisla mannabeina í kirkjugarði http://hugsandi.is/articles/hvad-hefur-ahrif-a-vardveislu-mannabeina-i-kirkjugardi/ http://hugsandi.is/articles/hvad-hefur-ahrif-a-vardveislu-mannabeina-i-kirkjugardi/#comments Tue, 24 Nov 2009 12:49:31 +0000 Dagný Arnarsdóttir http://hugsandi.is/?p=2387 DSCF1821
Í gegnum tíðina hafa grafir verið eitt helsta rannsóknarefni fornleifafræðinnar. Þær geta gefið mikilvægar upplýsingar um lýðfræði, verslun og hagsögu, kynjafræði, lagskiptingu samfélags og greftrunaraðferðir. Vel varðveitt mannabein geta auk þess gefið upplýsingar um uppruna þjóða, heilsufar, viðurværi og veitt vísbendingar um aðhlynningu sjúkra. Góð varðveisla beina er þó ekki sjálfsögð - jafnvel þó að grafir séu ekki nema nokkurra alda gamlar. Fornleifafræðingar, sem unnið hafa við uppgröft kirkjugarða, myndu líklega samþykkja að djúp gröf og slæm beinavarðveisla sé óvinsælasti þáttur starfsins. Þegar loksins er komið niður á bein megi vart snerta þau öðruvísi en að valda skaða. En hvað veldur góðri eða slæmri varðveislu beina? Er það hrein tilviljun, eða afleiðing margra samverkandi þátta?]]> http://hugsandi.is/articles/hvad-hefur-ahrif-a-vardveislu-mannabeina-i-kirkjugardi/feed/ 0 Rannsókn fiskbyrgja á Gufuskálum og Selatöngum http://hugsandi.is/articles/rannsokn-fiskbyrgja-a-gufuskalum-og-selatongum/ http://hugsandi.is/articles/rannsokn-fiskbyrgja-a-gufuskalum-og-selatongum/#comments Thu, 29 Oct 2009 14:40:42 +0000 Lilja Björk Pálsdóttir http://hugsandi.is/?p=2331 fiskbyrgi 1
Auðæfi sjávar hafa frá upphafi skipt miklu máli fyrir landsmenn og oftar en ekki orðið til að varna því að þjóðin yrði hungurmorða. Það hefur því verið róið til fiskjar frá landnámi og fram á þennan dag, þótt með öðrum hætti sé nú. Um land allt er að finna ummerki þessarar sjósóknar. Naust, verbúðatóttir, lendingar, hjallar, fiskigarðar, fisksleggjur, vaðsteinar og fleira eru minnisvarðar um sjósókn og fiskverkun fyrri tíma. Fiskbyrgi, einnig nefnd herslubyrgi og skreiðarbyrgi, eru slíkir minnisvarðar.]]> http://hugsandi.is/articles/rannsokn-fiskbyrgja-a-gufuskalum-og-selatongum/feed/ 2 Mannamein til sýnis http://hugsandi.is/articles/mannamein-til-synis/ http://hugsandi.is/articles/mannamein-til-synis/#comments Sun, 14 Jun 2009 09:13:34 +0000 Dagný Arnarsdóttir http://hugsandi.is/?p=1707 syning5
Þessi misserin standa yfir í það minnsta þrjár sýningar hér á landi sem skarta fornum mannabeinum; tvær í Þjóðminjasafni Íslands og ein í Minjasafni Austurlands. Af því tilefni er að vert að velta fyrir sér siðferðisspurningum sem tengjast því að sýna forn mannamein. Fræðimenn hafa velt fyrir sér ýmsum spurningum þar að lútandi: Eru viss atriði í lífi horfinna kynslóða of viðkvæm til að birta niðurstöður um þau? Hvað ef fornleifarannsókn gæti til dæmis afhjúpað hvaða sjúkdómar herjuðu á einstakling, hvort ógift kona átti börn, hvort karlmaður hafi feðrað óskilgetið barn, hvaða fæðu hann lagði sér til munns, hvort hann eða hún hafi gengið með falskar tennur eða hárkollu, hvort hann eða hún hafi verið grálúsug/ur, hvort hann eða hún hafi verið með njálg, sárasótt, eða vansköpun eins og þrjár geirvörtur?]]> http://hugsandi.is/articles/mannamein-til-synis/feed/ 0 Endurfundir http://hugsandi.is/articles/endurfundir/ http://hugsandi.is/articles/endurfundir/#comments Tue, 21 Apr 2009 08:01:44 +0000 Albína Hulda Pálsdóttir http://hugsandi.is/?p=1517 thjodminjasafn Sýningin Endurfundir var opnuð við hátíðlega athöfn í Myndasal Þjóðminjasafnsins þann 31. janúar síðastliðinn. Við opnunina hélt Karl Sigurbjörnsson biskup Íslands tölu ásamt Margréti Hallgrímsdóttur þjóðminjaverði. Á sýningunni eru kynntar þær fornleifarannsóknir sem Kristnihátíðarsjóður styrkti frá 2001-2005.1 Í Myndasalnum hafa eins og nafnið gefur til kynna hingað til aðallega verið ljósmyndasýningar og það verður að teljast ótrúlegt að Endurfundasýningin er fyrsta sérstaka sýningin tengd fornleifarannsóknum sem sett hefur verið upp síðan Þjóðminjasafnið opnaði að nýju eftir endurbætur.]]> http://hugsandi.is/articles/endurfundir/feed/ 1 Hvers virði er hið fullkomna þjóðartákn? http://hugsandi.is/articles/hvers-virdi-er-hid-fullkomna-thjodartakn/ http://hugsandi.is/articles/hvers-virdi-er-hid-fullkomna-thjodartakn/#comments Thu, 12 Mar 2009 10:45:59 +0000 Dagný Arnarsdóttir http://hugsandi.is/?p=1275 thingvellir_wikipaedia3
Mörgum er eflaust enn í fersku minni þegar ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar skrifaði undir stjórnarsáttmála á Þingvöllum árið 2007, hugsanlega í þeirri von að verða með tímanum kennd við staðinn. Í kjölfar undirritunar stjórnarsáttmálans heyrðust þó raddir sem bentu fjölmiðlum á mikilvægi þess að beita gagnrýnni hugsun áður en penni rataði á blað - og láta því ekki ginna sig í slíkar nafngiftir. Hvort sem það var vegna þessarar umræðu eður ei kenndu fjölmiðlar téða ríkisstjórn lengst af ekki við Þingvelli - en það kann þó að breytast verði ríkisstjórnarskipti tíð á næstunni. En því mátti ekki kenna stjórnina við Þingvelli? Á þjóðin, en ekki stjórnvöld hverju sinni, kollektívan höfundarrétt á þessu forskeyti?]]> http://hugsandi.is/articles/hvers-virdi-er-hid-fullkomna-thjodartakn/feed/ 0 Verð og virði menningarminja http://hugsandi.is/articles/verd-og-virdi-menningarminja-%e2%80%93-fyrri-hluti/ http://hugsandi.is/articles/verd-og-virdi-menningarminja-%e2%80%93-fyrri-hluti/#comments Tue, 10 Mar 2009 12:52:54 +0000 Dagný Arnarsdóttir http://hugsandi.is/?p=1225 byrgi
Menningararfur er mikilvægur þáttur í íslensku hagkerfi en vanmetin. Íslenskt þjóðfélag leggur hagrænan mælikvarða á náttúruauðlindir sínar en ekki þær menningarlegu, þó svo að þær leggi einnig til þjóðarbúsins. Að vísu eru menningarminjar sjaldnast til sölu og markaðsvirði því óþekkt. Aðferðir við verðmat eru vissulega til, svo sem könnun á því hve háar skaðabætur þyrfti til að bæta fyrir missi einhvers, þó svo að slíkt væri siðferðilega umdeilt. Ekki líta heldur allir gullið sömu augum. Hvaða fébætur þættu sanngjarnar fyrir missi Þingvalla – nú eða Alþingishússins við Austurvöll? Hvað með 100 ára gamlan gaddavír sem finna má strekktan á staura víða um sveitir? Er hann ryðgað sorp eða stórkostlegar minjar um atvinnusögu þjóðarinnar? Myndi ungt fólk meta virði hluta í samræmi við mat eldra fólks? Myndi fólk, sem ekki er alið upp á Íslandi, sjá verðmæti í gamalli tóft? Þætti þeim kannski meira fútt í náttúrulegu baðlauginni handan við hana? Á að meta huglæg gildi út frá magni eða gæðum? Einsögu eða stórsögu? Merkingu eða notagildi?]]> http://hugsandi.is/articles/verd-og-virdi-menningarminja-%e2%80%93-fyrri-hluti/feed/ 0