Greinar í flokknum Hagfræði
Hugmyndafræði hagfræðinnar og markaðsvæðing atvinnulífsins.
Í grein skrifaðri til varnar kapítalismanum skrifar Fareed Zakaria fjármálakreppuna að stórum hluta á reikning makróhagfræði, þ.e.a.s. á lága vexti bandaríska seðlabankans og þenslunnar sem þeir ollu. Áhugaverðara er að hann, þrátt fyrir að hafa reynt að horfa fram hjá því, endar á því að segja kreppuna hvíla á siðferðilegum grunni. Hann segir það sem gerðist hafa verið löglegt en siðlaust og segir að bankamenn hafi áður litið á sig sem varðmenn fjármálanna og fundist þeir ættu að fara með fjármuni annarra af ábyrgð. Þeir hafi í seinni tíð beint sjónum sínum einkum að gróða, óvissir um framtíð sína og fyrirtækisins og sagt viðskiptavinum einfaldlega það sem þeir vildu heyra.1 Hér verður rýnt í hugmyndafræði um hvernig markaðsvæðing atvinnulífsins hefur breytt starfsmannaumhverfi fjármálafyrirtækja.
Lesa áfram »Forsendur, hvatar og starfsumhverfi í fjármálakerfinu.
Eitt aðal umræðuefnið á kaffistofum landsins síðustu tvö ár hefur verið um bankamenn. Eru bankamenn vondir menn eða vitlausir? Hvernig gátu bankarnir keyrt á fullri ferð fram af brúnninni með allt hagkerfið hangandi á eftir sér? Skilgreining á bankamönnum á þá væntanlega við alla sem unnu í bönkunum. Það er erfitt að skilja hvernig hættumerkin virtust fara fram hjá öllu því fólki sem vann í fjármálakerfinu.
Hér verður fjallað um hvernig umhverfi fólks í fjármálakerfinu var ekki til þess gert að hvetja það til þess að taka vel ígrundaðar ákvarðanir, leita frumlegra leiða og horfa til framtíðar.
Hugvit – Hugsanleg verðmætasta auðlind landsins.
Lengi vel hef ég haft það á tilfinningunni að íslensk stjórnvöld hafi ekki minnstu hugmynd um hve verðmætt hugvit er. Áherslan virðist oftar en ekki lögð á fiskiðnað og ál. En hvert skyldi kílóverðið vera á hugviti samanborið við t.d. fisk eða ál?
Tekið skal fram að þetta eru einungis vangaveltur og lítt vísindaleg athugun, en hugsanlega getur þessi spurning vakið einhvern til umhugsunar og þess vegna finnst mér einhver þurfa að spyrja hennar.
Verð og virði menningarminja
Menningararfur er mikilvægur þáttur í íslensku hagkerfi en vanmetin. Íslenskt þjóðfélag leggur hagrænan mælikvarða á náttúruauðlindir sínar en ekki þær menningarlegu, þó svo að þær leggi einnig til þjóðarbúsins. Að vísu eru menningarminjar sjaldnast til sölu og markaðsvirði því óþekkt. Aðferðir við verðmat eru vissulega til, svo sem könnun á því hve háar skaðabætur þyrfti til að bæta fyrir missi einhvers, þó svo að slíkt væri siðferðilega umdeilt. Ekki líta heldur allir gullið sömu augum. Hvaða fébætur þættu sanngjarnar fyrir missi Þingvalla – nú eða Alþingishússins við Austurvöll? Hvað með 100 ára gamlan gaddavír sem finna má strekktan á staura víða um sveitir? Er hann ryðgað sorp eða stórkostlegar minjar um atvinnusögu þjóðarinnar? Myndi ungt fólk meta virði hluta í samræmi við mat eldra fólks? Myndi fólk, sem ekki er alið upp á Íslandi, sjá verðmæti í gamalli tóft? Þætti þeim kannski meira fútt í náttúrulegu baðlauginni handan við hana? Á að meta huglæg gildi út frá magni eða gæðum? Einsögu eða stórsögu? Merkingu eða notagildi?
Lesa áfram »Hagfræði dauðans – og þó?
Á undanförum misserum hafa hin ráðandi nýklassísku hagstjórnarkerfi Vesturlanda legið undir ámæli, ekki síst í tengslum við nýtingu náttúruauðlinda. Rekja mætti sögu hagfræðikenninga um auðlindir allt aftur til skrifa Malthusar árið 1798 um yfirvofandi efnahagslega stöðnun samfara veldisvaxandi fjölgun mannkyns. Hinar ríkjandi hagfræðikenningar litu dagsins ljós upp úr 1870. Ekki þótti lengur ástæða til að koma böndum á hagvöxt; hann varð í raun forsenda velmegunar. Í hlutfalli við rýrnun auðlinda og mengunarslys á síðari hluta tuttugustu aldar komu fram nýir angar af hagfræði, og ber helst að nefna sérhæfða auðlindahagfræði og visthagfræði. Hér á eftir verður gerð tilraun til að máta hefðbundna hagfræði saman við visthagfræði
Lesa áfram »Íslenskar krísurannsóknir, já takk!
Flest þekkjum við söguna – eða klisjuna - um „stríð mannsins við náttúruöflin“ í jarðeldunum á Heimaey fyrri hluta árs 1973, þar sem „maðurinn sigraði“ að lokum. Í grein þessari verður fjallað um ýmislegt það sem leynist á bak við klisjur Heimaeyjargossins. Fótnótum stórsögunnar, svo sem hinum bullandi samfélags-, efnahags- og umhverfiskrísum, er brýnt að gefa betri gaum.
Lesa áfram »„Heildsalamálin“
Verðlagsaðstæður á Íslandi í seinni heimstyrjöldinni kölluðu á úrræði sem bundin voru í lög og reglur í byrjun árs 1943. Verðbólga hafði geisað frá árinu 1940 með 26—31% hækkun á hverju ári. Verðbólgan stafaði af því að vöruframboð hélst ekki í hendur við aukinn kaupmátt almennings vegna takmarkana á innflutningi erlendis frá. Þetta varð til þess að kaupmenn gátu selt nánast hvað sem var og á verði sem var oft langt yfir leyfilegum mörkum. Kaupmáttaraukningin kom til af stórauknu fjárstreymi til landsins vegna hækkunar á útflutningsverðmæti sjávarútvegsins og vinnu á vegum breska og síðar bandaríska hernámsliðsins.
Lesa áfram »Klíómetrían og einangrun hagsögunnar í Bandaríkjunum
Ástæður akademísks heimilsleysis hagsögunar er að finna bæði innan hagsögunnar og móðurgreina hennar. Þessi sorglegu örlög sýna hversu varhugavert það getur verið fyrir undirgreinar sagnfræðinnar að reiða sig um of á aðferðafræði og tungutak sem er upprunnið í öðrum fræðigreinum, því helsta ástæða þess að hagsagan hefur orðið útundan innan sagnfræðinnar er að hún hefur tileinkað sér tungumál, sem er illskiljanlegt öðrum sagnfræðingum eða þeim sem ekki eru “innvígðir“ í leyndardóma tölfræði og nýklassískrar hagfræði.
Lesa áfram »Ein skapandi borg?
Meginhugmynd Florida er að „hin skapandi stétt“ sé orðin mikilvægasta hreyfiafl efnahagslífsins og efnahagsleg velgengni svæða sé undir sköpunarmættinum kominn. Hann ræðir um starfsstéttir frekar en stéttir út frá eignarhaldi á framleiðslutækjum í marxískum skilningi. Aðrar stéttir eru verkamenn og landbúnaðarstéttir, sem hefur fækkað hlutfallslega undanfarna áratugi, og þjónustustéttir sem hefur fjölgað mjög þótt hægt hafi á þeirri fjölgun síðustu árin.
Lesa áfram »