Greinar í flokknum Íslendingar
Býr Íslendingur hér? og Sagan sem mátti ekki segja
Hér á eftir mun verða rætt um tvær sjálfsævisögur. Efni bókanna verður rakið í stórum dráttum, aðferðir og heimildanotkun gagnrýnd. Sagnrýni þessi var unnin haustið 2001, í námskeiðinu Sagan, minnið og persónulegar heimildir, sem Sigurður Gylfi Magnússon kenndi. Bækurnar sem um ræðir eru Býr Íslendingur hér sem er um minningar Leifs Muller, en hann lenti í klóm Nasista og þrælkunarbúðum þeirra. Búðirnar hétu Sachsenhausen og voru staðsettar rétt fyrir utan Berlín. Hin bókin fjallar um endurminningar Björns Sv. Björnssonar og heitir Ævi min og sagan sem mátti ekki segja. Þar er sagt frá störfum Björns í Þýskalandi og þjónustu hans í þýska hernum á tímum Hitlers. Garðar Sverrisson ritar sögu Leifs og Nanna Rögnvaldsdóttir sögu Björns.
Lesa áfram »Sjálfsmynd íslensku þjóðarinnar á umbrotatímum - síðari hluti
En hvað gerir þjóð með brostna sjálfsmynd? Hún hlýtur að endurskoða þau gildi sem ollu áfallinu. Ef litið er yfir það sem skrifað hefur verið í kjölfar efnahagshrunsins má sjá fremur skýrar línur sem lýsa má best í tveimur orðum: breytt gildismat. Hugsanagangur okkar fyrir kreppu gekk ekki upp og við erum að súpa seyðið af því núna. Við þurfum að læra af mistökum okkar til þess að leikurinn verði ekki endurtekinn í framtíðinni. Til þess þurfi nýja hugsun sem byggist á gömlum og góðum gildum en þó í nútímasamfélagi.
Lesa áfram »Sjálfsmynd íslensku þjóðarinnar á umbrotatímum - fyrri hluti
Ýmsar vangaveltur hafa verið í kringum þjóðarhugtakið og hvað það þýði að tilheyra ákveðinni þjóð. Sumir telja þjóðríki nauðsynlega tengd menningu og tungu ákveðins samfélags, aðrir telja þjóð vera sprottna af sameiginlegri ákvörðun hóps manna, óháð því hvað sameinar þann hóp, sem raunar endurskoðar þá ákvörðun á hverjum degi. Íslendingar hafa þurft að endurskoða allverulega sjálfsmynd sína sem þjóð eftir hinn mikla efnahagsskell sem við fengum á okkur á haustmánuðum síðasta árs. Hér verður fjallað um sjálfsmynd hinnar íslensku þjóðar fyrir og eftir þennan mikla skell og hvaða tækifæri geta búið í því að þurfa að takast á við þá endurskoðun sem slíkur skellur hefur í för með sér. Í fyrri hluta greinarinnar verður sjálfsmynd þjóðarinnar fyrir skellinn tekin fyrir og hugleiðingar ýmissa manna eftir skellinn um hvernig sjálfsmynd okkar var. Í seinni hlutanum verður svo fjallað um hugmyndir manna um breytt samfélag og ný tækifæri í kjölfar hrunsins.
Lesa áfram »Íslendingar undir hæl ímyndarinnar? Íslensk menning á hátíðinni Les Boréales í Frakklandi
17.-30. nóvember sl. var Ísland á allra vörum í Caen og nágrenni. Margir helstu rithöfunda íslensku þjóðarinnar lögðu leið sína til borgarinnar og tóku þátt í pallborðsumræðum og viðtölum auk þess sem þeir hittu grunn- og framhaldsskólanemendur út um borg og bæi í syðri hluta héraðsins. Meðal þeirra voru Sjón, Steinunn Sigurðardóttir, Guðrún Eva Mínervudóttir, Kristín Marja Baldursdóttir, Árni Þórarinsson, Arnaldur Indriðason, Sigurður Pálsson og Jón Hallur Stefánsson. Efnt var til kvikmyndaveislu þar sem Frökkum var boðið að grandskoða og ræða kvikmyndir Friðriks Þórs Friðrikssonar, Sólveigar Anspach, Dags Kára, Baltasars Kormáks og Stúdíó Caoz. Tónlist lék einnig stórt hlutverk og ber þar helst að nefna tónleika Hamrahlíðarkórsins, Mr. Silla & Mongoose, Ghostdigital og Biogen auk kvikmyndatónleika Barða Jóhannssonar við sænsku kvikmyndina Häxan. Íslenski dansflokkurinn var einnig í öndvegi og hélt Frakklandsfrumsýningar á fimm dansverkum. Norrænudeild háskólans í Caen skipulagði málþingið L’Islande dans l’imaginaire um ímyndað Ísland með þátttöku 12 fræðimanna frá Frakklandi, Bretlandi, Bandaríkjunum og auðvitað Íslandi. Þá eru ótaldir margs konar listviðburðir, pallborðsumræður og sýningar. Það þarf því enginn að velkjast í vafa um að hátíðin er gríðarstór og gegnir þar af leiðandi mikilvægu hlutverki í að miðla og móta ákveðna ímynd af Íslandi. En hver skyldi sú ímynd vera þetta árið, svo stuttu eftir skipbrot íslenska efnahagskerfisins sem hefur svert orðspor Íslands í mörgum heimsins löndum?
Lesa áfram »Stiklað á stóru í tilefni af 60 ára afmæli Ragnheiðar Þorláksdóttur í Sögufélagi
Hún er hávaxin og gengur hnarreist en það er ljúfur dans í göngulagi hennar og lífsgleði. Hún býr í litlum steinbæ með stórum garði í Grjótaþorpi. Öspin í garðinum vakir yfir húsi hennar. Mótmæli hennar gáfu öspinni framhaldslíf á síðustu stundu þegar vélsögin sleikti trjábolinn ískyggilega fyrir rúmum 20 árum í áður fallegum skrúðgarði. Tvísýnt var um lífslíkur asparinnar á nýjum stað en þá kom enn til eðlislund hennar, elja og alúð. Með ungabarn upp á arminn barg Ragnheiður alaskaöspinni. Hún er baráttukona sem lætur ofríki og hugsunarleysi annarra ekki buga sig.
Lesa áfram »Hagsælda hrímhvíta móðir. Síðari hluti.
Í fyrri hluta greinarinnar var fjallað um uppruna þeirra hreinleikahugmynda sem ríkja um íslensku þjóðina og áhrif hennar á lög um íslenskan ríkisborgararétt þar sem skýr greinarmunur var gerður á umsækjendum eftir því hversu blóðtengdir þeir þóttu þjóðinni. Þar að auki samþykkti Alþingi við endurskoðun ríkisborgararéttarlaga árið 1951 að bætt yrði inn klausu sem hljóðaði svo: „Þeir, sem heita erlendum nöfnum, skulu þá ekki öðlast íslenzkan ríkisborgararétt með lögum þessum fyr en þeir hafa fengið íslenzk nöfn samkvæmt lögum nr. 54 27. júní 1925, um mannanöfn.“ Þetta ákvæði var umdeilt sér í lagi vegna þess að íslenskir ríkisborgarar tóku gjarnan upp ættarnöfn í trássi við mannanafnalögin.
Lesa áfram »Hagsælda hrímhvíta móðir. Fyrri hluti.
Þótt Íslendingar teljist í hópi smáþjóða verður seint sagt að hógværð einkenni landann þegar hann ber sig saman við fólk af öðru þjóðerni. Þá er sjaldnast langt að bíða eftir staðhæfingum um að Íslendingar séu einhvern veginn sérstakir, að tungumálið sé hreint og þjóðin einnig. Slíkar hugmyndir eru arfleifð frá sjálfstæðisbaráttunni og enduróma í samtímanum án mikilla mótmæla. Hreinleikinn er samofinn sjálfsmynd okkar. Ennfremur má varla fjalla um innflytjendur í fjölmiðlum án þess að einnig sé fjallað um íslenskukunnáttu þeirra. Ennfremur draga fáir þau rök í efa að takmarka skuli innflutning erlendra ríkisborgara, sér í lagi frá löndum utan Evrópu, til að vernda örsmáa, íslenska og umfram allt hrein þjóð. Slíkar hugmyndir eru furðu lítið gagnrýndar þótt Ísland eigi að teljast til fjölmenningarsamfélags.
Lesa áfram »Valentínusardagurinn: forboðnar giftingar og súkkulaðibangsar
Valentínusardagurinn fellur ár hvert á 14. febrúar og er í vestrænu samfélagi algengt að elskendur og aðrir tjái ást sína hvor öðrum á þessum degi. Áður en hann var kenndur við Valentínus var þessi dagur haldinn til heiðurs rómverska frjósemisguðinum Lupercus og var í þá daga slátrað geit og drukkið vín auk þess sem menn hlupu um bæinn útataðir í blóði. Eftir að þáverandi keisari Rómar hafði bannað hjónabönd, þar sem hann komst að þeirri niðurstöðu að einhleypir karlmenn væru betri hermenn, var dagurinn eignaður Valentínusi, presti sem var hálshöggvinn þennan dag fyrir að gefa saman ung pör sem mátti ekki gefa saman, eða svo segir sagan.
Lesa áfram »