Greinar í flokknum Listfræði
Hlutverk listasafna í samfélaginu
Á Íslandi eru þó nokkur listasöfn. Forvitnilegt er að vita hvert er hlutverk þessara safna er í samfélaginu og hvar listamaðurinn er í þeirri jöfnu. Því auðvitað væri ekkert listasafn ef það væri enginn listamaður. En hefur listamaðurinn eitthvað vald á listasafninu? Ef svo er ætti hann þá að hafa það?
Lesa áfram »Leonardó da Vinci. Ævi og afhelgun.
„Homo universalis“, furðufugl sem óð úr einu í annað, rannsakaði ótrúlega mikið af hlutum og fyrirbrigðum, skrifaði hugmyndir sínar með spegilskrift, hafði áhuga á fegurð og friði, en hannaði hertól og teiknaði angist manna rétt fyrir aftökur, þetta er Leonardó da Vinci. Litið var á Leonardó sem meistara og jafnvel goð, hann var upphafin strax eftir dauða sinn og engin listamaður gat nálgast hann að verðleikum. Á 17. og 18. öld var talað um hann í skólum sem besta listamann sögunnar. Á 19. öld fara þó gagnrýnisraddir að heyrast um það að hann hafi í raun verið ósköp venjulegur maður. Hann er þó ekki afhelgaður, ef þannig má komast að orði, fyrr en í byrjun 20 aldar. Það var gert með ritgerð Sigmund Freud um æsku Leonardós.
Lesa áfram »Spor í sögu vestrænnar fagurfræði: Schopenhauer
Það hefur verið sagt um verk heimspekingsins Arthurs Schopenhauer (1788-1860) að þau séu í meiri metum á meðal listamanna heldur en annarra heimspekinga. Höfuðrit hans nefnist Die Welt als Wille und Vorstellung, sem á íslensku mætti kalla „Heimurinn sem vilji og framsetning“ eða „Heimurinn sem vilji og hugmynd“. Það kom fyrst út árið 1819 sem eitt bindi er skipt var niður í fjórar bækur myndandi heildstætt heimspekikerfi; sú fyrsta fjallaði um þekkingarfræði, önnur um verufræði, sú þriðja um fagurfræði og sú síðasta um siðfræði. Þessi uppbygging verksins skiptir því máli fyrir tilgang þessarar greinar, að hún sýnir hve miklu máli fagurfræði skipti í heildarhugsun Schopenhauers.
Lesa áfram »Spor í sögu vestrænnar fagurfræði: Nietzsche
Þó svo að Friedrich Nietzsche (1844-1900) sé ef til vill frægastur nú á dögum fyrir margt annað á sviði heimspeki, þá var framlag hans til fagurfræði einnig umtalsvert. Áður en hann hætti sér handan góðs og ills, áður en hann sneri sér að Zaraþústra og Andkristi, skrifaði hann tvö rit sem fjallað verður um hér. Þetta eru Fæðing harmleiksins, sem kom út 1972 og er fyrsta bókin hans, og hin stutta ritgerð Um sannleika og lygi í í ósiðrænum skilningi, sem var rituð ári síðar.
Lesa áfram »Spor í sögu vestrænnar fagurfræði: Hegel
Af beinum sporgöngumönnum Kants var það Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) sem átt hefur hvað veigamesta og langlífasta framlagið til heimspeki í Þýskalandi og allri Evrópu, og skrif hans um fagurfræði eru stór hluti af því framlagi. Á þriðja áratug 19. aldar var hann heimspekiprófessor við háskóla í Berlín og hélt þar oft fyrirlestra um listheimspeki; skrif hans um fagurfræði voru í raun sett saman úr glósum nemenda og minnisblöðum hans sjálfs eftir dauða hans. Hann var hugsanlega síðasti vestræni heimspekingurinn sem reyndi að hanna heimspekilegt kerfi sem átti að ná yfir alla þætti raunveruleika okkar, og fagurfræðin skipar mikilvægan sess í kerfi hans, líkt og hjá Kant.
Lesa áfram »Spor í sögu vestrænnar fagurfræði: Kant
Allt frá tímum Forn-Grikkja hefur fegurðin verið viðfangsefni mikilla hugsuða, en þó var fagurfræðin einungis jaðargrein í heimspekinni öldum saman. Höfundar fyrri tíma á borð við Platon, Aristóteles, Plótínus, Hóras, Longínus og Tómas af Akvínó fjölluðu um þetta viðfangsefni, en engu að síður var fagurfræði utangarðs, of huglæg og afstæð til að mönnum þætti hún fullnægjandi viðfangsefni fyrir heimspekina. Það er ekki fyrr en með þýska heimspekingnum Immanuel Kant (1724-1804) sem fagurfræði fór að njóta sammælis meðal annarra heimspekigreina og því má líta á hann sem upphafsmann nútíma fagurfræði.
Lesa áfram »Kona lögreglumannsins
Hvað er það sem menn skynja, t.d. við að horfa á tiltekið málverk ? Er það ein algild mynd, sem greypist eins í huga allra, eða er það e.t.v. algjörlega einstaklingsbundin upplifun ? Baldur Garðarsson, nemi í siðfræði við Háskóla Íslands veltir í greininni sem hér fer á eftir fyrir sér skynjun listar út frá ýmsum heimspekilegum sjónarhornum.
Lesa áfram »Þróunin að listkerfi nútímans - Frá Platón til Kants
Lengi vel var skáldskaparlistin talin sú listgrein er bæri höfuð og herðar yfir aðrar. Samkvæmt Platón og Aristóteles eru tónlist og dans ekki sjálfstæðar listgreinar heldur flokkast þær undir skáldskaparlist sem ljóðrænn og leikrænn þáttur skáldskapar. Fornaldarmenn litu almennt niður á þá sem unnu með höndunum, allar greinar sem kröfðust líkamlegrar áreynslu voru taldar óæðri hinum andlega efniviði. Menn gátu dáðst að verkum málara og annara sem fengust við gerð sjónlista en það var alls ekki eftirsóknarvert að vinna að slíkri list.
Lesa áfram »Raddir heimildamynda
Margir eru hættir að trúa því að myndavélin segi sannleikann og líta frekar svo á að kvikmyndir séu afurðir einstaklinga sem tilheyra ákveðinni menningu, hugmyndafræði og að þeir túlki veröldina útfrá einhverju meðvituðu sjónarhorni. Það er svo áhorfenda að gera það upp við sig hvort það sem fyrir augu ber sé list, frásögn eða fréttaflutningur. Rokkið er nær eina íslenska kvikmyndin sem tók á borgaralegum samtíma og hafa fáar þannig myndir komið út síðan. Var hér um hlutlausa sýn að ræða eða hefur myndin boðskap?
Lesa áfram »