Greinar í flokknum Munnleg saga
Hvað vitum við um söguna? Íslandssagan í gagnrýnu ljósi-seinni hluti
Völuspá er aðeins eitt dæmi af mörgum um það hversu lítið við í raun vitum um sögu okkar og menningu, og hversu erfitt er að draga ályktanir af því sem við þó höfum í höndunum. Annað gott dæmi er Íslendingabók, okkar elsta rit að talið er, í það allra minnsta elsta sagnfræðirit Íslendinga. Elsta varðveitta gerð hennar er þó ekki eldri en frá 17. öld, vel læsileg og er til sýnis í Þjóðminjasafninu fyrir hvern þann sem fýsir að skoða. Engu að síður er upphafleg gerð hennar talin vera frá öndverðri 12. öld (nánar tiltekið er hún talin skrifuð milli 1122 – 1133). Hún er ennfremur eignuð höfundi, Ara fróða Þorgilssyni, og í hana og höfund hennar er víða vitnað í fornritunum. Þó getum við ekki vitað með vissu að hann hafi skrifað hana, eða að bókin sé þetta gömul, með neinni vísindalegri fullnustu. Besta svarið er að líklega er bókin þetta gömul og að öllum líkindum samdi Ari fróði hana. Þar sem ekki verður endanlega gengið úr skugga um höfundinn, og í ljósi þess að annað er afar ólíklegt, þá getum við gengið að því sem vísu að Ari hafi skrifað Íslendingabók uns annað kemur í ljós.
Lesa áfram »Hvað vitum við um söguna? Íslandssagan í gagnrýnu ljósi-fyrri hluti
Haustið 2009 leitaði ég einu sinni sem svo oft áður heimilda, í það skiptið vegna fyrirlesturs fyrir áfanga um eddu- og dróttkvæði við íslenskuskor Háskóla Íslands. Fyrirlesturinn átti að fjalla um varðveislu Völuspár, gerðir hennar og útgáfur. Um það efni hafa verið rituð heil reiðinnar býsn svo af nógu var að taka, og að sama skapi þarf vart að taka fram að skoðanir fræðimanna á kvæðinu eru ekki mikið færri en þeir sem hafa tekið það til meðferðar síðastliðin 80 ár eða svo. Þráinn Löve er einn þeirra en hann taldi kvæðið ekki með nokkru móti geta verið samið á Íslandi vegna þeirrar Óðinsdýrkunar sem þar kæmi fram, enda hefðu Íslendingar ekki mikið haldið upp á Óðin svo sannað verði. Þá leggur hann fram þá tillögu að Egill Skallagrímsson sé höfundur Völuspár.
Lesa áfram »Býr Íslendingur hér? og Sagan sem mátti ekki segja
Hér á eftir mun verða rætt um tvær sjálfsævisögur. Efni bókanna verður rakið í stórum dráttum, aðferðir og heimildanotkun gagnrýnd. Sagnrýni þessi var unnin haustið 2001, í námskeiðinu Sagan, minnið og persónulegar heimildir, sem Sigurður Gylfi Magnússon kenndi. Bækurnar sem um ræðir eru Býr Íslendingur hér sem er um minningar Leifs Muller, en hann lenti í klóm Nasista og þrælkunarbúðum þeirra. Búðirnar hétu Sachsenhausen og voru staðsettar rétt fyrir utan Berlín. Hin bókin fjallar um endurminningar Björns Sv. Björnssonar og heitir Ævi min og sagan sem mátti ekki segja. Þar er sagt frá störfum Björns í Þýskalandi og þjónustu hans í þýska hernum á tímum Hitlers. Garðar Sverrisson ritar sögu Leifs og Nanna Rögnvaldsdóttir sögu Björns.
Lesa áfram »Hvernig gengur drengur? Af samfélagdrifinni þjóðfræðasöfnun í Írlandi
Síðastliðinn fimmtudag steig írski þjóðfræðingurinn dr. Cliona O’Carrol í pontu í Odda og skýrði frá afar áhugaverðu verkefni sem félagasamtökin Northside Folklore Project hafa á síðustu árum unnið að í borginni Cork á Írlandi. Cork er ein af stærri borgum Írlands með um tvisvar sinnum fleiri íbúa en Reykjavík. Söfnunarverkefni samtakanna snýr að söfnun þjóðfræðilegra heimilda um borgina og það samfélag sem þar þrífst. Snýst það annars vegar að söfnun ljósmynda og hinsvegar munnlegra heimilda, bæði á hljóð- og myndformi. Rekja má upphaf verkefnisins til útvarpsþátta sem gerðir voru þegar Cork var menningarborg Evrópu árið 2005, en í þáttunum var borgin rannsökuð út frá sjónarhorni borgarbúa.
Lesa áfram »Ekta íslenskt pönk?
Oliver Sacks hélt því fram að við hefðum hvert okkar skapað okkur eigin ævisögu, eigin frásögn sem hefur þann tilgang að vera ævi okkar. Segja má að hvert okkar skapi og lifi eigin frásögn og að hún sé það sem við byggjum sjálfsmynd okkar á. En hvað gerist þá þegar við freistumst eða jafnvel teljum okkur hafa ástæðu til þess að hjúpa sjálfið goðsagnakenndum blæ?
Lesa áfram »Raddir að heiman
Þann 23. nóvember s.l., stóðu Miðstöð munnlegrar sögu og Minni — félag um munnlegan menningararf fyrir athyglisverðri ráðstefnunni um byggðarsögu og munnlegar heimildir. Bar ráðstefnan heitið Raddir að heiman — Munnlegar heimildir í byggðarsögu og fór fram í Þjóðarbókhlöðu. Var mæting góð og komu þáttakendur víðs vegar að af landinu. Ráðstefnunni stjórnaði formaður Minnis, Rósa Þorsteinsdóttir. Hér að neðan verður stiklað á stóru um þau efni sem á samkomunni bar á góma.
Lesa áfram »Af minni
Þótt við lifum á póstmódernískum tímum þá ganga flestir sagnfræðingar út frá því að til sé raunveruleiki sem hægt sé að höndla. Innan munnlegrar sögu er viðtalið er það verkfæri sem til þess er beitt og réttu verklagi ná þeir best sem gefa sér tíma til að öðlast skilning á því hvernig minnið virkar.
Lesa áfram »Reykjavíkursögur borgarbarna
Reykjavík hefur tekið stórkostlegum breytingum á síðustu 80 árum og enn þenst borgin út. Ný hverfi byggjast upp jafnt og þétt og börn hlaupa um malbikaðar götur þar sem áður voru aðeins móar. Á sama tíma byggist útþensla borgarinnar ekki lengur á aðflutningum fólks utan af landi eins og reyndin var í kringum miðja tuttugustu öldina, - í Reykjavík býr nú fjöldi fólks sem getur rakið sögu sína marga ættliði aftur innan borgarmarkanna. Börn þeirra sveifla sér jafnvel í trjám í görðum þar sem afar þeirra og ömmur léku sér og bera sögur foreldra sinna af uppvaxtarárum í borginni saman við eigin reynslu.
Lesa áfram »Munnleg saga
Miðstöð munnlegrar sögu var formlega stofnuð 26. janúar síðastliðinn. Hér á Íslandi er nokkur hefð fyrir því að rækt sé lögð við söfnun og varðveislu munnlegrar geymdar og fer Árnastofnun þar fremst í flokki að öðrum aðilum ólöstuðum. Munnlegri sögu, í hinum sagnfræðilega skilningi, hefur hinsvegar hingað til ekki verið sinnt á skipulagðan hátt. Miðstöð munnlegrar sögu er stofnuð með það að markmiði að auka veg hinnar sagnfræðilegu áherslu. En hvað er eiginlega munnleg saga?
Lesa áfram »