Greinar í flokknum Neyslusamfélagið

Löngum hefur hugmyndin um skipulagða glæpastarfsemi verið sveipuð ljóma ævintýra og dulúðar. Bækur, bíómyndir og tölvuleikir sem snerta á efninu hafa lengi verið vinsælt afþreyingarefni fólks. Fólks sem hefur það náðugt heima í stofu og fylgist spennt með lífi úthverfamafíósans Tony Soprano með poppskál í annarri og kókglas í hinni. Hér skal ekki dæmt um hversu glæst eða spennandi líf einstaklinga innan þessa starfsgeira er í raun og veru, en verðugt er að velta fyrir sér hvers vegna sumir kjósi eða leiðist til þess að hafa lífsviðurværi sitt af því að fremja glæpi.

Í greininni verður stuttlega útskýrt hvað felst í skipulagðri glæpastarfsemi og gert grein fyrir eðli þeirra afbrota sem algeng eru meðal slíkra hópa auk þess leitast verður við að skýra hvers vegna slíkir hópar verða til og þrífast í samfélögum.

Í fyrri hluta þessarar greinar var fjallað um kenningar innan afbrotafræðinnar sem skýrt geta afbrotahegðun af þessu tagi. Hér í seinni hlutanum verður fjallað um hvað geti skapað grundvöll fyrir skipulagðri glæpastarfsemi og verða t.d. bannárin svokölluðu á Íslandi skoðuð út frá því samhengi.

Hvernig hafa sagnfræðingar nálgast samvinnuhreyfinguna, og hvaða sögulega hlutverk er hún talin hafa leikið? Flestir sagnfræðingar sem skrifað hafa um evrópsk neytendasamvinnufélög hafi litið svo á að þau hafi verið tilraun til að skapa valkost við neyslusamfélag kapítalismans, þau hafi verið tilraun til að byggja and-hegemóníu í anda ítalska marxistans og heimspekingsins Antonio Gramsci. Ég held því fram að þessi skilningur á sögulegu hlutverki samvinnufélaga neytenda horfi ekki aðeins framhjá mikilvægi þeirra í sögu neyslusamfélagsins, heldur dragi það að mörgu leyti upp ranga mynd af sögu þeirra.

Þetta er síðari hluti greinar um Steve Jobs, fyrri hlutann má finna hér

Þegar hér er komið við sögu þá hefur Steve Jobs farið frá tölvufyrirtækinu sem hann stofnaði, Apple, og stofnað nýtt tölvufyrirtæki, NeXT, sem gengur ekki vel. Þar að auki er hann eigandi tölvufyrirtækisins Pixar, sem aftur á móti er orðið að mjög arðbæri fyrirtæki.

Margar gagnrýnar úttektir á neysluhyggju fjalla um hana nánast sem sjúkdóm: illskeytta tæringarpest sem grafi undan sannri menningu og sé langt komin með að eyðileggja umhverfið. En ef neysluhyggja nútímans er einhverskonar “sjúkdómur“ hljótum við að vilja vita hvað veldur honum. Hvernig virkar neyslusamfélagið og í hverju eru vandamál þess fólgin? Í þessari grein held ég því fram að grundvallarstef flestra gagnrýninna úttekta á neyslusamfélaginu sé að neytendur taki ekki rökréttar og yfirvegaðar ákvarðanir. Ég mun því næst gera grein fyrir helstu skýringunum á þessari órökvísi neytenda

Það hefur varla farið framhjá mörgum að sænska húsgagnaverslunin IKEA hefur fært sig um set og opnað nýja verslun í miðju hrauni. Hér verður saga IKEA örlítið skoðuð sem og umfang fyrirtækisins og hvernig IKEA hefur með skynsemi og góðri hönnun tekist að verða ein stærsta verslun heims.

Kransakakan ber af öllu öðru bakkelsi þegar kemur að sýndarneyslu — þar sem hún endist lengi getur hún staðið á borði í nokkra daga — án þess að verða vond. Og ólíkt tertum verða kransakökur ekki eins auðveldlega að kökurústum… Það er auðvelt að taka hringina í sundur, og neyta kökunnar smátt og smátt. Sem slík er kransakakan, og þó sérstaklega kransakökuhornið, fullkomin sem hátíðarkaffibrauð á jólaborði betri borgara. Kransakakan er nefnilega mjög borgaraleg — það er eiginlega ekki hægt að hugsa sér borgaralegra bakkelsi en kransakökur.

Strax eftir árásina á Pearl Harbour tók þáverandi forstjóri The The Coca-Cola Company, Robert Woodruff, þá ákvörðun að allir bandarískir hermenn, hvar sem þeir væru staðsettir, skildu eiga kost á því að kaupa Coca-Cola flöskur á sama verði og heima hjá sér, þ.e. 5 cent fyrir flösku. Fyrirtækið ætlaði að mæta kostnaðinum sjálft. Á sama tíma fengu bæði sérleyfishafar og fyrirtækið sjálft skýr skilaboð um að herinn vildi hafa drykkinn á boðstólum fyrir mannskapinn. Það var talið að fátt væri jafn gott fyrir baráttuþrek þeirra að geta fengið gosdrykkinn sem þeir voru vanir að fá.

Sama hver heimspekileg afstaða fólks til slíkra hluta er þá er erfitt að deila um að peningar stuðli að hraðari þróun í vísindum en nokkurn tíman myndi verða fyrir tilstilli forvitni og hugsjónar eingöngu. Internetið hefur minnkað heiminn það mikið að allir geta fundið sér fólk sem hefur sama áhuga og það sjálft fremur auðveldlega. Þegar áhugamálin eru mannskemmandi og/eða ógeðsleg þá er þetta reyndar ekki mikill kostur fyrir mannkynið, en í flestum tilfellum er það svo sannarlega kostur.

Neysluþarfir manna eru ótakmarkaðar og á verslunarmiðstöðin sinn þátt í því að uppfylla þær, bæði efnislega og menningarlega. Verslunarmiðstöðin stílar inn á sjónræna neyslu í sínu verndaða yfirbyggða umhverfi. Er verslunarmiðstöðin útópískt gervi samfélags sem á sér það eitt markmið að stuðla að kapitalískri neysluhyggju?

Mér fannst áhugavert að fylgjast með viðbrögðum fólks við auglýsingaherferð ónefnds stórfyrirtækis um daginn. Herferðin og skoðanir fólks á henni hafa orðið tilefni skemmtilegra samtala, bæði á kaffistofunni og víðar. Bréf sem virtust handskrifuð á ýmisskonar bréfsefni sett milli blaðsíðna Morgunblaðsins og Fréttablaðsins, þannig að um leið og fólk fletti rakst það á eitthvað sem gæti hvort sem er hafa verið óvænt bréf frá elskhuga eða eitthvað sem hefði "óvart" gleymst inní blaðinu.