Greinar í flokknum Þýðingafræði
"Mannúðarskálin" - Úr fyrsta kafla Bókarinnar um te eftir Kakuzō Okakura
Þó undarlegt megi virðast hefur mannkynið nú þegar sameinast í tebollanum. Tedrykkjan er eini asíski viðhafnarsiðurinn sem nýtur virðingar um heim allan. Hvíti maðurinn gerir gys að trúarbrögðum okkar og siðfræði, en hann hefur óhikað gert sér þennan mórauða drykk að sínum. Síðdegiste er mikilvæg athöfn í vestrænum þjóðfélögum. Blíðlegt glamur bakka og undirskála; kliðmjúk, kvenleg gestrisni, og almennar yfirheyrslur um rjóma og sykur eru til vitnis um það að tilbeiðslan á teinu er komin til að vera. Með stóískri ró gengur gesturinn á vald örlaganna sem leynast í dulúðugu seyðinu, og á því andartaki ríkir andi Austursins einn.
Lesa áfram »Tilbeiðsla á Hinu Ófullkomna. Um þýðingu úr Bókinni um te eftir Kakuzō Okakura.
"Teið er ekki eins og vínið, sem ýtir undir hroka, það er ekki eins og kaffið, sem gerir okkur sjálfhverf, né heldur er það eins og kakóið, sem breytir okkur í hjákátleg meinleysisgrey."
Bókin um te er óvenjulegt og skemmtilegt rit. Með umfjöllun sinni um þær japönsku listgreinar sem koma saman í tesiðaathöfninni og heimspekina sem liggur henni að baki gerir Okakura grein fyrir siðfræði og fagurfræði Japana í heild. Okakura er snjall penni, óspar á gífuryrði og litríkt myndmál en einnig beittur í hugsun og hvass í gagnrýni sinni á nútímasamfélagið. Því hefur Bókin um te margt til að bera og höfðar hún ekki aðeins til áhugamanna um te-siðinn, heldur til allra þeirra sem láta sig austræna menningu og heimspeki einhverju varða.
Lesa áfram »Sori (SCUM) - brot
Hér birtist kafli úr íslenskri þýðingu á SCUM manifesto róttæka femínistans Valerie Solanas sem fjallað var um í síðustu grein. Við grípum niður í ávarpið þegar Solanas er í þann mund að ljúka við sálgreiningu sína á karlmönnum og tekur til við að telja upp samfélagsmein feðraveldisins.
Lesa áfram »Valerie Solanas og Sori (SCUM)
Í tilefni af íslenskri þýðingu Dr.Usla á SCUM manifesto, ávarpi róttæka femínistans Valerie Solanas ætlar Hugsandi að birta örlitla kynningu á höfundinum, sem og brot út bókinni.
Lesa áfram »„Vandfýsnasta bókmentaland heimsins“ - Franskar þýðingar IV
Tímabilinu 1988 til 2008 mætti skipta í tvennt, fyrir og eftir aldamótin 2000.1 Fram til aldamótanna eru miðaldabókmenntirnar ráðandi en upp úr því vinna íslenskar nútímabókmenntir eilítið á. Það er þó enn ekki auðhlaupið að því að kynna íslenska eða norræna menningu í Frakklandi. Régis Boyer þýðir úr öllum Norðurlandamálunum en hefur tekið sérstöku ástfóstri við íslenskuna, forna sem nýja. Hann er vinsæll fyrirlesari2 og notar hvert tækifæri til að koma norrænum bókmenntum á framfæri, kemur oftsinnis fram í útvarpi og sjónvarpi. Vikulegir viðtalstímar hans á Norræna bókasafninu á meðan hann var prófessor í norrænum fræðum við Sorbonne-háskóla voru sérlega dýrmætir. Þar vakti hann athygli á bókasafninu,3 veitti öllum viðtal sem eftir því sóttu og fékk vinnufrið það sem eftir var vikunnar. Þangað gátu allir áhugasamir um norræna menningu komið án þess að panta tíma og voru biðraðir ekki óalgengar.
Lesa áfram »„Vandfýsnasta bókmentaland heimsins“ - Franskar þýðingar III
Þegar Régis Boyer hefur kennslu haustið 1970 við Sorbonne-háskóla IV, eftir nær tug ára í Norðrinu, eru norrænar bókmenntir enn höfugt leyndarmál germanista. Harla lítið er til af þýðingum úr íslensku eða norrænum málum yfirleitt sem gerir alla kennslu og kynningu norrænnar menningar í Frakklandi erfiða. Honum fallast hendur í fyrstu en síðan fyllist hann eldmóði. Til að ná til franska bókmenntaheimsins og um leið auka námsefni í norrænum fræðum við háskólann þarf að þýða yfir á frönsku vel valin bókmenntaverk og kynna þau. Með þverfaglegan bakgrunn leggur hann á brattann og fer, meðal svo margs annars, að þýða. Hann berst fyrir að koma hverri þýðingu út á bók en það gat tekið á og það gat tekið tíma en honum tekst það. Það er eflaust þennan kraft sem fyrirrennara hans skorti einna helst.
Lesa áfram »„Vandfýsnasta bókmentaland heimsins“ - Franskar þýðingar II
Latínan var millimálið sem keppst var við að þýða á fyrir fræðaheiminn fyrr á öldum og langt fram eftir 19. öld. Á 20. öld tekur alllangan tíma að ná því að Íslendingar eru enn vel skrifandi. Fáir ráða við íslenskuna í frönskumælandi löndum og þegar því er að skipta hafa fornbókmenntirnar forgang. Að skrifa á öðru máli en íslensku auðveldaði því óneitanlega þýðingar á fyrri helmingi aldarinnar. Sambandinu við germanskar deildir í Frakklandi hafði lengi verið ábótavant og bókahallæri mikið. Íslenskan var kennd við Sorbonne en eins og prófessorinn, Alfred Jolivet, segir í viðtali haustið 1948 „af nútíma bókmentum er hjer sáralítið til. Þetta gerir alla kenslu í íslensku erfiðari en vera ætti.“ Upp úr 1955 fór ástandið að batna því Maurice Gravier, sem þá var nýtekinn við af Jolivet við Sorbonne og átti sæti í stjórn Sainte-Geneviève-bókasafnsins, leitaði til Péturs Benediktssonar sendiherra og „hann kom því í kring að við fórum að fá bækur héðan frá Íslandi og síðan hafa safninu bætzt margar góðar ísl. bækur.“
Lesa áfram »„Vandfýsnasta bókmentaland heimsins“ - Franskar þýðingar I
Bókaútgáfa blómstrar í Frakklandi og því er samkeppnin um athyglina mikil. Áherslan breytist hins vegar þegar verðið er úr sögunni og færist yfir á gæði lesningarinnar. Það ætti ekki að koma á óvart að langmest er þýtt á frönsku úr ensku (um 60%) en þarnæst koma þýðingar úr japönsku, þýsku og ítölsku og þá þýðingar úr spænsku. Þýðingar úr norrænum málum eru í sjötta sæti en náðu þó varla tveimur prósentum árið 2007. Þýðingar á íslenskum bókmenntum eiga sér langa en nokkuð slitrótta sögu. Lengi vel voru þær þó afar fátíðar og oft notast við millimál. Bókmenntasjóður Frakka styður hins vegar aðeins við þýðingar úr frummálinu. Sjóðurinn er opinber stofnun og hefur frá upphafi unnið í nánu samráði við forleggjara, höfunda, þýðendur, bókaverði og bóksala. Í ár er fé sjóðsins 35 milljónir evra. Jafnvel þótt fyrri aldir hafi þekkt franskar þýðingar á íslenskum bókmenntum - og þá aðallega einstaka þýðingar á fornbókmenntunum - birtast þýðingar á íslenskum nútímabókmenntum ekki fyrr en upp úr aldamótum í Frakklandi. Eftir því sem næst verður komist birtist smásaga Gests Pálssonar Grímur kaupmaður deyr fyrst íslenskra samtímabókmennta í franskri þýðingu 1907.
Lesa áfram »Um skemmdarverk þýðenda
Hversu langt má ganga í að breyta texta, setningabyggingu og málfari í þýðingum og hvaða áhrif hefur það að breyta greinarmerkjasetningu og skýra betur það sem óskýrt er eða að laga málfar og gera texta læsilegri en hann er í frumútgáfunni? Franski þýðingafræðingurinn Antoine Berman greinir þann vanda sem þeir þýðendur sem vilja láta taka sig alvarlega standa frammi fyrir og skýrir af hverju ekki má þýða málshætti með hliðstæðu eða mállýsku með annarri mállýsku.
Lesa áfram »Annað hlutverk þýðinga
Þýðingar gegna ekki bara því hlutverki að yfirfæra merkingu frá einu tungumáli til annars heldur eiga þær að erfiða við bókstafinn, tefla tungumálum hvoru gegn öðru og móta þau. Máttur þýðinga liggur í því að draga fram og sýna frumkjarna framandi verks og birta okkur verk í framandleik sínum. Hann felst ekki í því að heimfæra þau upp á okkar kunnulegu veröld. Franski þýðingafræðingurinn Antoine Berman veltir m.a. fyrir sér hvert siðferðilegt hlutverk þýðinga sé og hver munurinn eigi að vera á bókmenntaþýðingum og öðrum þýðingum.
Lesa áfram »Faðir þýðingafræðinnar
Markus Túllíus Cíceró (106-43 f.Kr.) sem við þekkjum sem hinn mikla ræðumann og rithöfund fornaldar er stundum einnig nefndur faðir vestrænnar þýðingarfræði því hann var fyrstur til að fjalla um þýðingarferlið og gefa ráð um hvernig best sé að þýða. Í þó nokkrum ritum sínum um ræðumennsku og stjórnmál, svo sem De Oratore, De finibus bonorum et malorum og De optimo genere oratorum, fjallar hann um þýðingar og beinir spjótum sínum að andstæðingum þýðinga.
Lesa áfram »