Greinar í flokknum Trúarbrögð
Íslam á Íslandi: Reynsla nágranna
Talið er að um 15 milljónir af rúmum milljarði múslíma heimsins búi í löndum V-Evrópu, þar af um 1 milljón á Ítalíu, ein og hálf í Bretlandi og 3,2 milljónir í Þýskalandi. Frakkar bera höfuð og herðar yfir önnur ríki, en þar búa heilar 5,5 milljónir múslíma. Búseta múslíma í Evrópu er hluti af þeirri breyttu heimsmynd sem þróast hefur á síðustu 30-40 árum. En þótt myndin sé iðulega sú sama, þ.e. aukið hlutfall múslímskra íbúa landanna, hafa yfirvöld kosið að nálgast þá með gjörólíkum hætti. Þannig er t.d. grundvallarmunur á nálgunum Frakka og Breta að viðfangsefninu. Á meðan Frakkar halda fast í það grundvallaratriði í stjórnskipan sinni að trúmál séu einkamál hafa Bretar verið óhræddari við að blanda saman stjórnmálum og trúmálum. Þetta lýsir sér t.d. í því að á meðan Frakkar velja að banna slæðuburð kvenna í skólum landsins ráða Bretar múslímska ráðgjafa í fangelsi landsins sem hafa m.a. það hlutverk að vera múslímskum föngum innan handar og túlka fyrir þá sharia-lög. Þetta er mikilvægt atriði þar sem rannsóknir hafa sýnt að nálgun ríkisins að múslímskum minnihlutahópum hafi afgerandi áhrif á stofnanavæðingu íslams innan ríkisins og þ.a.l. mikil áhrif á það hvernig trúarbrögðin og hið múslímska samfélag þróast í viðkomandi landi.1 En hvernig hefur þróunin verið undanfarið?
Lesa áfram »Íslam á Íslandi: Hvað er moska?
Orðið moska er dregið af arabíska orðinu masjid og þýðir í bókstaflegri merkingu „staður til að kasta sér á grúfu í tilbeiðslu og auðmýkt gagnvart Guði“. Orðið kemur víða fyrir í Kóraninum. Í fyrstu var ekki um að ræða ákveðin form bygginga, heldur einungis staði fyrir trúaða að koma saman á, biðja og ráða ýmsum málum. Staðirnir gátu verið hvar sem er, jafnvel á heimilum fólks, eins og heimili Múhameðs spámanns sjálfs, síðar Moskan í Medínu, vitnar um. Oft voru þeir í útjaðri borga, undir berum himni og þá eingöngu afmarkaðir med táknrænum steinhleðslum. Slíkir staðir kallast musallas eða „bænastaðir“. Hinar eiginlegu moskur, sem sjálfstæðar byggingar hlaðnar sínu eigin byggingarlistalega myndmáli, þróuðust svo smátt og smátt á 1. öld íslam í takt við útþenslu trúarbragðanna til nýrra svæða. Útþenslan kallaði á nýja bænastaði og sköpun ákveðinnar sjálfsmyndar í formi táknmynda fyrir trúarbrögðin. Moskan fór því að taka á sig ákveðin form.
Lesa áfram »Íslam á Íslandi: Félag múslíma og moskubygging í Reykjavík
Húsnæðismál hafa lengi verið Félagi múslíma á Íslandi hugleikin. Það má m.a. sjá í viðtali frá árinu 1997 þar sem formaðurinn lýsir byggingu mosku sem æðsta markmiði þess. Í skýrslu ársins 2003 segir að félagið hafi ráðið bót á langvinnu húsnæðishraki og keypt húsnæði undir starfsemina í Ármúla 38 árið 2001. Jafnframt segir að kaupin hafi stórbætt aðstöðuna gert fastar föstudagsbænir að veruleika. Félagið sótti fyrst um lóð undir mosku árið 2000 og hefur sú umsókn verið að velkjast í borgarkerfinu æ síðan. Í janúar 2006 jókst mönnum bjartsýni þegar skipulagsráð lagði fram tillögur um mögulegt staðarval fyrir mosku félagsins, kirkju rússnesku rétttrúnaðarkirkjunnar og hof Ásatrúarfélagsins. Tillagan gerði ráð fyrir 4 - 5.000 m2 lóð við Stekkjarbakka í Elliðaárdal.
Lesa áfram »Íslam á Íslandi: Múslímar á Íslandi og viðhorf í þeirra garð
Hvort neikvæð afstaða fyrr á öldum móti enn í dag viðhorf Íslendinga til múslíma skal ósagt látið. Eflaust á það við í einhverjum tilfellum, en þó er líklegra að önnur atriði ráði mótun viðhorfanna hjá þorra almennings. Múslímar og íslam birtast nefnilega ekki lengur eingöngu í ævintýralegum frásögnum af undarlega siðuðu fólki undir eyðimerkursól. Nútímasögurnar eru í auknu mæli í formi frétta. Innlendra sem erlendra. Þótt stundum megi deila um sannleiksgildið er framboð upplýsinganna klárlega meira en áður og því úr meiru að moða. Hér skipta aðrir þættir líka máli. Atriði eins og sjálf tilvera múslíma á Íslandi, fjöldi, fjölgun þeirra og samskipti við aðra samfélagshópa.
Lesa áfram »Ísland, Evrópa og íslamfælni
Múslimum hefur fjölgað í ríkjum Evrópusambandsins (ESB) hin síðustu ár, en nokkuð skortir á heimildir um fjölda þeirra. Þó má telja að árið 2005 hafi 13 eða jafnvel 15 milljónir múslima búið í aðildarlöndum ESB eða rúmlega 3% íbúa. Múslimar eru hlutfallslega fáir í Evrópu miðað við fjölda þeirra á heimsvísu, en álitið er að 1,57 af 6,8 milljörðum íbúa jarðar teljist múslimar. Lítið hefur farið fyrir faglegri rýni í aðstæður múslima á Vesturlöndum þó svo að fræðasamfélagið hafi tekið eitthvað við sér í kjölfar hryðjuverkaárásarinnar á tvíburaturnana 11. september 2001. Á hinn bóginn hefur fælni í garð múslima verið nokkuð áberandi og jafnvel farið vaxandi. Þannig sýnir viðhorfsrannsókn sem IMG Gallup vann fyrir Rauða Kross Íslands árið 2005 að tæpur fjórðungur Íslendinga er ósáttur við að hafa múslima sem nágranna. Markmið þessarar greinar er að veita smá innsýn í umfjöllun fræðimanna um íslamfælni.
Lesa áfram »Þankar um fjölmenningu
Elsta frásögnin sem greinarhöfundi er kunnugt um varðandi fjölmenningu er að minnsta kosti 2.500 ára gömul en í fyrstu Mósebók1 er greint frá því að manneskjan hafi eignast fjölmörg tungumál og upp frá því hafi henni reynst erfiðara að ná saman sem samfélag fólks á þeirri plánetu sem við kjósum að kalla jörð. Í þeim anda má ætla að samskipti milli menningarheima hafi fylgt mannkyninu og væri vissulega áhugavert að kafa djúpt ofan í þá sögu. En það er ekki viðfangsefni þessarar greinar heldur er valið að horfa á samtímann og örfá ár aftur í tímann og setja fram nokkra þanka um fjölmenningu.
Lesa áfram »Búddismi, stéttskipting og vald
Fátt hefur jafn víðtæk og djúpstæð áhrif á hugmyndaheim fólks og trúarbrögð. Mótunin fer aðallega fram með kennslu kenninga og athafna trúarinnar. Við gerum okkur ekki alltaf grein fyrir hversu mikil þessi áhrif eru en nauðsynlegt er að skyggnast undir yfirborðið öðru hvoru og kanna hvaða samfélagssýn má lesa út úr trúartextum og athöfnum. Hér verður sjónum beint að búddískum skrifum og hvað þau segja okkur um afstöðu þeirrar trúar til valds, kúgunar og stéttskiptingar.
Lesa áfram »Galdrar, trúarbrögð og vísindi, þróun hins andlega manns
Er hægt að segja að maðurinn hegði sér allstaðar eins? Gæti verið að birtingamynd hegðunar mannsins sé það sem greinir á milli ólíkra samfélaga? Eitt er það sem virðist ríkja í flest öllum samfélögum, það er trú á tilvist þess óefnislega. Í því samhengi langar mig að athuga hvort galdrar, trúarbrögð og vísindi séu ef til vill sprottinn af sama meiði þó svo að birtingamynd þess sé ólík. Þetta þrennt virðist þó meðal annars þjóna þeim sameiginlega tilgangi að skýra fyrirbæri og atburði sem við skiljum ekki eða sjáum.
Lesa áfram »Hin nýja trú?
Fótbolti sem íþrótt og samfélagslegt fyrirbæri fær, hjá hinum venjulega borgara, meiri athygli dagsdaglega en kirkjan og hennar starfsemi. Þeir sem á annað borð hafa áhuga á fótbolta sameinast um að halda með ákveðnum félögum og styðja þau á allan þann hátt sem þeim er mögulegt. Þarna erum við með skipulagða athöfn þar sem áhangendur fótboltaliðs hópast saman á einn stað og taka þátt í athöfn.
Lesa áfram »Sjálfsvíg í sögulegu ljósi — V. hluti
Með hliðsjón af lögum og kristnum kenningum voru sjálfsvíg opinberlega fordæmd og almennt álitið að þeir sem þannig enduðu líf sitt færu fjandans til eftir dauðann, þar eð þeir brytu gegn vilja Guðs. Við þetta vaknar ákveðin spurning: Hvers vegna skrásettu íslenskir annálaritarar upplýsingar um sjálfsvíg? Flestir þeir sem skráðu annála voru ýmist hærra settir í íslensku samfélagi (t.d. sýslumenn eða prestar) eða störfuðu undir handarjaðri háttsettra manna, ýmist úr stétt veraldlegra og andlegra embættismanna.
Lesa áfram »Sjálfsvíg í sögulegu ljósi — IV. hluti
Umfjöllun um sjálfsvíg í annálum er í flestum tilfellum stutt. Lítur hinu knappa formi sem viðhaft er í þeim flestum og er því undir sömu sök selt og annað efni. Af 266 skráðum sjálfsvígum eru aðeins 89 sem fá umfjöllun sem er meira en tvær línur að lengd. Aðeins tíu tilvik fá tíu línur eða meira í umfjöllun. Lengst af þeim er frásögn Íslands Árbókar af sjálfsvígi Jóns Eiríkssonar konferensráðs.
Lesa áfram »Sjálfsvíg í sögulegu ljósi — III. hluti
Einhverskonar geðveiki er langsamlega algengasta ástæðan sem annálaritarar gefa fyrir sjálfsvígum fólks. Helmingur sjálfsvíga á 18. öld, sem tilgreind er ástæða fyrir, eru sögð hafa orðið vegna geðveiki sjálfsvegandans… Athyglisverður er munurinn á flokkunum „Geðveiki“ og „Vond freistni“ milli aldanna tveggja. Leiða má líkur að því að þau sjálfsvíg sem skrifuð voru á reikning vondrar freistni hafi í raun verið vegna geðsjúkdóma. Skrattinn og árar hans hafi hins vegar verið trúverðugir blórabögglar á öld galdraofsóknanna.
Lesa áfram »Sjálfsvíg í sögulegu ljósi — II. hluti
Sterk tilfinning fyrir sálinni og útbreidd og sterk draugatrú voru hvort tveggja heiðnar leifar í íslenskri þjóðtrú. Því var trúað að allir gætu gengið aftur. Fastar venjur í umgengi við dauðvona fólk og lík hefur trúlega slegið á óttann um að viðkomandi gengi aftur og aukið þannig vonir um að sál hans væri hólpin. Auðmýkt gagnvart óumflýjanlegum dauða var álitin nauðsyn. Afturgöngutrúin var sterk þrátt fyrir kenningar kirkjunnar um lausn sálar og líkama. Skyndileg dauðsföll vegna slysa eða sjálfsvíga, þar sem hinn látni gat ekki eða vildi ekki iðrast, hafa því verið til þess fallin að auka ótta um að þeir einstaklingar sem þannig létu lífið gengju aftur og sæktu að eftirlifendum.
Lesa áfram »Sjálfsvíg í sögulegu ljósi — I. hluti
Í frumkristni var viðhorfið til sjálfsvíga á flökti, jafnvel jákvætt vegna áhrifa frá Stóumönnum. Biblían er þögul um sjálfsvíg (þ.e. um verknaðinn sjálfan) þó greint sé frá tilvikum þar sem ævi manna lauk með því. Um sjálfsvíg er fjallað í Biblíunni sem hver önnur dauðsföll. Tilvikin eru ekki mörg og eiga það sammerkt að vera tilkomin vegna yfirvofandi eða orðinnar niðurlægingar einstaklings sem valdi dauðann fremur en að lifa í skömm… Kirkjan og guðfræðingar hennar hafa í gegnum tíðina mótað viðhorf hins kristna heims til sjálfsvíga… Álit kirkjuleiðtoga lituðu síðan lagasetningar og hvort tveggja hafði áhrif á viðhorf almennings og átti þannig sinn þátt í því að viðhalda skömm og sektarkennd hjá aðstandendum þeirra sem styttu sér aldur.
Lesa áfram »Fótboltinn — Trúarbrögð þessarar aldar?
Rétt eins og við hefðbundna trúariðkun er fólk mis ákaft í dýrkun sinni á fótbolta. Á meðan sumir rétt gjóa augum á fótboltaleiki í sjónvarpi og grípa stöku fréttir af íþróttinni, jafnvel þó áhugi sé vissulega til staðar, leggja aðrir stórar hluta tekna sinna, líf sitt og sál í köllun sína gagnvart fótboltanum. Þeir svífa skýjum ofar þegar vel gengur en síga niður í svartnættisdrunga þegar gefur á bátinn hjá Liðinu. Eru óvinnufærir sökum depurðar ef illa hefur farið eða komast ekki til vinnu vegna timburmanna hafi sigur unnist og tækifæri gefist til að fagna.
Lesa áfram »