Greinar í flokknum Uncategorized
Frá rauða til dauða - Járnvinnslurannsóknir í íslenskri fornleifafræði
Járn er nytsamastur allra málma. Hvert sem litið er í samfélagi nútímans má sjá notagildi þess. Járn er að finna í burðarásum bygginga, flutningsleiðum ferksvatns og í hnífapörunum á borðinu. Nánast í hverjum krók og kima. Járnið er þó ekki aðeins mikilvægt í samfélagi nútímans heldur var það einnig mikilvægt í fortíðinni, hugsanlega enn mikilvægara en það er í dag. Segja má að íslenskt samfélag fyrir iðnbyltingu hafi grundvallast á járni. Hér verður fjallað á gagnrýninn um íslenskar rannsóknir á járnvinnslu og þær áherslur sem þær hafa einkennst af, um leið og varpað ferður fram hugleiðingum um hvernig líta megi viðfangsefnið öðrum augum.
Lesa áfram »Hvað er þetta?
Eruði búin að finna eitthvað?“ er spurningin sem glymur í eyrum allra fornleifafræðinga á tímabilinu júní-ágúst ár hvert og jafn erfitt er að svara henni í hvert sinn. Kannski er það vegna þess að það er erfitt – og einkennilegt – að vera sífellt að svara sömu spurningunni, en líka vegna þess að oftast nær finnst manni svarið liggja í augum uppi; „Hvað heldurðu maður! Auðvitað erum við búin að finna eitthvað!“ Það flóknasta við spurninguna er þó líklega það að þetta „eitthvað“ sem spurt er um er auðvitað ekki bara eitthvað heldur verður það að vera eitthvað – til þess að það þýði eitthvað! Og þar á hnífurinn til að standa í kúnni.
Lesa áfram »Um listina að klófesta bráð - seinni hluti
Á miðöldum var ritaður fjöldi bóka um fálkahald og þjálfun ránfugla. Við lestur þessara rita má greina hvaða augum fálkahaldarar miðalda litu náttúruna. Í fyrri hluta greinarinnar var uppruni og iðkun fálkahalds á miðöldum rakin. Þá var fjallað um fyrsta þekkta lærdómsritið um fálkahald sem skrifað var á latínu, De Avibus Tractatus eftir hinn enska Adelard frá Bath. Í þessum síðari hluta verður bókin De Arte Venandi cum Avibus eða Listin að veiða með fuglum eftir keisarann Friðrik II af Hohenstaufen (1194-1250) skoðuð. Vegna rannsókna og náttúrufræðitilrauna sinna er Friðrik II oft nefndur fyrsti fuglafræðingurinn. Og enn er bók hans, sem talin er hafa valdið straumhvörfum í vísindalegri lýsingu í dýrafræði, vel þekkt meðal fuglaskoðara og fálkahaldara um allan heim.
Lesa áfram »Húsið á Brekkunni
Akademónar í AkureyrarAkademíunni héldu daginn í dag hátíðlegan og buðu gestum og gangandi til samkvæmis í húsakynnum sínum í gamla Húsmæðraskólanum við Þórunnarstrætið á Akureyri. Ástæðan fyrir því að við Akademónar ákváðum að bjóða til gleðskapar í dag er sú að þennan dag, 13. október árið 1945, var Húsmæðraskólinn á Akureyri settur í fyrsta sinn, og húsið sem í dag veitir okkur skjól og samastað í tilverunni var vígt.
Lesa áfram »Lokað vegna veðurs
Hugsandi ætlar að njóta góða veðursins og fara sumarfrí. Við snúum aftur þriðjudaginn 1. september.
Lesa áfram »Hugsandi skiptir yfir á sumartíma
Sumarið er komið og Hugsandi hegðar sér í samræmi við það. Við skiptum yfir á sumartíma og birtum æsispennandi greinar á hverjum þriðjudegi í allt sumar.
Lesa áfram »Gleðilegt sumar!
Hugsandi óskar lesendum sínum gleðilegs sumars um leið og hann þakkar fyrir samfylgdina í vetur.
Langur og dimmur vetur er nú loks að baki og framundan er bjartari tíð. Megi íslenska sumarið leika við ykkur og færa ykkur yl og gleði, og bjartar, langar sumarnætur.
Lífið að húsabaki: umhverfi húsasunda í vesturbæ Reykjavíkur - seinni hluti
Í fyrri hluta þessarar greinar um rannsókn á húsasundum í gamla Vesturbænum var leitast við að gefa mynd af þróun borgarhlutans með því að reifa sögu hans í tengslum við þróun borgarinnar og þeirra hugmyndafræðilegu áhrifaþátta sem settu mark sitt á hverfið. Sambyggðu húsin, bakgarðarnir og húsasundin í Vesturbænum áttu að uppfylla alla þá þætti betri byggðar sem lagt var upp með í skipulaginu frá 1927. Þar áttu að sameinast gott skipulag, hagkvæmni í byggingarframkvæmdum og umhverfi fyrir fólk. Skipulag sambyggðu húsanna með garða og sund að húsabaki er stórmerkileg, hönnunin hefur staðist tímans tönn og enn njóta íbúar bakgarðanna við sundin. Nú verður fjallað um húsasundin sjálf og athyglinni beint að formfræði umhverfisins, nýtingu húsasundanna, upplifun og viðhorf notenda þriggja húsasunda sem könnuð voru sérstaklega.
Lesa áfram »Nokkur orð í belg um íslenska kumlhesta
Kumlhestar eru algengasta haugfé íslenskra kumla en kuml, það er grafir heiðinna forfeðra okkar, eru einn stærsti minjaflokkurinn frá landnámsöld og líklega sá minjaflokkur sem mest hefur verið rannsakaður og fjallað um. Á Íslandi eru í dag u.þ.b. 325 þekkt kuml sem dreifast á rúmlega 160 fundarstaði víðsvegar um landið. Í um 115 þessara kumla hafa fundist ummerki um hest/hesta, sem er hærra hlutfall en þekkist annarsstaðar í Víkingaheiminum. Þrátt fyrir þetta eru íslensku kumlhestarnir lítt rannsakað fyrirbæri. Hér á eftir verður farið nokkrum orðum um þetta megineinkenni íslensks greftrunarsiðar á Víkingaöld.
Lesa áfram »Íþróttir fyrir alla. Sigur fyrir suma. 1.hluti
Íþróttasögu tuttugustu aldar má í stórum dráttum hnýta saman við sögu nútíma Ólympíuleika sem fyrst voru haldnir 1896. Síðan þá hafa þeir verið haldnir á fjögurra ára fresti , nema styrjaldarárin 1916, 1940 og 1944. Ólympíuleikarnir urðu fljótlega stærsta íþróttamót veraldar og er í dag stæsti skipulagði viðburður á heimsvísu. Ólympíuleikarnir hafa verið tækifæri til að styrkja innri stoðir íþróttahreyfigarinnar á alþjóðlegum grundvelli, samræma reglur og halda úti alþjóðlegri metaskrá. Á Ólympíuleikum hafa líka verið sett félagsleg gildi og viðmið sem íþróttastarf útum allan heim tekur mið af. Þó að sögu Ólympíuleikanna sé ætlað að vera saga glæsilegra sigra, heimsmeta og dramatíkur á vellinum má hinsvegar ekki gleyma að hún er einnig saga togstreitu, hagsmunaárekstra og viðhorfs gagnvart íþróttum.
Lesa áfram »Æskuminningar úr gettóinu: Hugleiðingar um innflytjendamál
Hvenær verða innflytjendur að vandamáli? Er það þegar þeir væflast um með höfuðklúta og tala bjagaða íslensku eða þegar börnin þeirra fæðast með yfirvaraskegg angandi af hvítlauk? Hvort er betra að safna þessum furðufuglum saman í gettó eða á að senda þá sem fyrst í hvíttun, brunkusprautun, aflitun og Idol-keppnina til að láta þá aðlagast samfélaginu sem best? Hér má lesa æskuminningar innflytjanda og hugleiðingar hennar um upprennandi hryðjuverkamennina sem hún ólst upp með.
Lesa áfram »Væri ég bilað sjónvarp...
Sunnudaginn 3. ágúst [var] dagskrá í Árbæjarsafni í tengslum við sýninguna Diskó og Pönk - ólíkir straumar? Hér er saga pönks á Íslandi rifjuð upp. Hverjar voru samfélagslegar og menningarlegar rætur þessa fyrirbæris? Hvaða áhrif hafði pönkið á borgarmenningu hérlendis? Voru íslenskir pönkarar alvörupönkarar? Hvernig blandaðist pönkið við íslenskan menningararf?
Lesa áfram »Um skemmdarverk þýðenda
Hversu langt má ganga í að breyta texta, setningabyggingu og málfari í þýðingum og hvaða áhrif hefur það að breyta greinarmerkjasetningu og skýra betur það sem óskýrt er eða að laga málfar og gera texta læsilegri en hann er í frumútgáfunni? Franski þýðingafræðingurinn Antoine Berman greinir þann vanda sem þeir þýðendur sem vilja láta taka sig alvarlega standa frammi fyrir og skýrir af hverju ekki má þýða málshætti með hliðstæðu eða mállýsku með annarri mállýsku.
Lesa áfram »Á ég að gæta bloggs bróður míns? Seinni hluti.
Möguleikar íslenskra sagnfræðinga á því að nýta sér blogg sem heimildir einskorðast ekki við það efni sem varðveitt er undir formerkjum hinnar íslensku netsöfnunar. Þó svo íslenska netsöfnunin nái aðeins aftur til ársins 2004 er saga hinnar alþjóðlegu netsöfnunar mun lengri. The Internet Archive veitir aðgang að safnkosti sínum í gegnum notendaviðmót sem kallað er því skemmtilega nafni The Way Back Machine. Tímavél þessi sýnir hvernig tiltekin vefslóð leit út á tilteknum tímapunkti.
Lesa áfram »Um hvernig heimurinn öðlast tilgang
Í greininni hér á undan var greint frá hugmyndum William James um hvernig menn þurfi að kasta frá sér hinni gömlu trú ef þeir eigi að geta sæst við nýja og breytta heimsmynd. Menn eiga ekki að þurfa að hafna trúarbrögðum alfarið heldur þurfi þeir að laga guðshugmyndina að nýrri heimsýn vísindanna. En hann vill einnig meina að lífið geti haft tilgang og að það sé í okkar valdi að skapa þann tilgang. Og hann lætur ekki þar við sitja, hér verður fjallað um hvernig James færir rök fyrir því að frumhlutverk manna sé að uppfylla þann tilgang sem heimurinn geti haft og þar með veita lífum okkar tilgang og hvernig það hlutverk hefur siðferðilegt vægi.
Lesa áfram »Hin nýja heimsmynd kallar á nýjan Guð
William James (1842-1910) var bandarískur heimspekingur og sálfræðingur, frumkvöðull innan sálfræðinnar og einn af höfundum gagnsemishyggjunnar (pragmatism) innan heimspeki. Í greinum sínum Is Life Worth Living? og The Sentiment of Rationality lýsir James hugmyndum sínum um Guð og útskýrir hvaða hlutverki hann telji menn gegna í tilgangi lífsins. Hér er fjallað um hvernig James vill meina að hægt sé að laga trúarbrögðin að nýrri heimsmynd vísindanna, hvernig menn geta haft áhrif á örlög heimsins og það hvernig heimurinn getur öðlast tilgang.
Lesa áfram »Eitt Erasmusár af tuttugu
Árið 1998 pakkaði ég saman þeim tuttugu kílóum sem ég taldi mig síst getað verið án yfir eitt ár og tróð reyndar öðru eins í handfarangur. Ég var á leiðinni til Montpellier í Frakklandi þar sem ég ætlaði að dveljast eitt ár sem Erasmus skiptinemi. Ástæður mínar fyrir förinni voru einfaldar. Í fyrsta lagi mæltist frönskuskor Háskóla Íslands eindregið til þess að frönskunemar sem ætluðu sér að taka frönsku til 90 eininga tækju eitt ár af þremur úti í Frakklandi. Í öðru lagi leist mér einfaldlega bráðvel á það að komast aftur út til Frakklands
Lesa áfram »Stutt hugleiðing um túlkun (tiltekinna) mótsagna í búddhískum ritum — um hlutverk fjórsetninga í Majjhima Nikaya og Mulamadhyamakakarika
Heimsmynd búddhisma felur í sér skarpan greinarmun á sýnd og veruleika. Skýrasta dæmið mun líklega vera það að samkvæmt búddhisma er sjálfið (enska: ego; palí: atta; sanskrít: atman) ekki til, að minnsta kosti ekki sem slíkt. Það er þó vissulega “til“ í einhverjum skilningi; okkur sýnist við hafa eitthvað sem kallast getur ‘sjálf’, en í raun og veru er ekkert slíkt til. Það fer svo eftir stefnum innan búddhisma hvort þetta sama eigi við um önnur hugtök okkar einnig og hvort gera megi grein fyrir því hvað sé til í raun og veru sem skýri þetta.
Lesa áfram »Coca-Cola 120 ára, 1886-2006
Vinnsælasti gosdrykkur heims er án nokkurs vafa Coca-Cola og í maí í ár verður frumgerð drykkjarins 120 ára. Margt hefur verið sagt í gegnum tíðina um þennan drykk en í greininni sem hér fylgir á eftir mun ég segja frá hvernig atvik urðu til þess að drykkurinn leit dagsins ljós.
Lesa áfram »