Á síðustu misserum hafa miklar umræður skapast um lögmæti svokallaðra jafningjaneta (e. Peer to peer). Komst sú umræða í hámæli er sýslumaðurinn í Hafnarfirði féllst á kröfu nokkurra rétthafasamtaka um lögbann á heimasíðuna torrent.is þann 19. nóvember síðastliðin. Var því haldið fram að þar færi fram ólögmæt dreifing á höfundaréttarrvörðu efni. Samhliða lögbanninu var höfðað staðfestingarmál á hendur Istorrent ehf. og Svavari Lútherssyni, sem var einn helsti stjórnandi síðunnar frá upphafi. Þeir aðilar sem að lögbanninu standa krefjast ekki einungis staðfestingar á lögbanninu, heldur gera þeir einnig kröfu um skaðabætur og að Svavari verði ekki heimilt að reka sambærilegar vefsíður og torrent.is.
Á heimasíðunni torrent.is gátu notendur nálgast bíómyndir, sjónvarpsþætti, forrit, tónlist og fleira í gegnum BitTorrent tæknina. Var efni síðunnar að meginstefnu til sett þar inn í óþökk höfundarétthafa.
Er þessi pistill er skrifaður stendur aðalmeðferð málsins ennþá yfir, en einungis hefur verið rætt um formhlið málsins, þar sem Istorrent ehf. og Svavar hafa krafist frávísunar málsins. Fróðlegt verður að sjá hvernig þessu máli mun ljúka og hvort horft verði til sambærilegra dómsmála sem fallið hafa í nágrannalöndum okkar. Undirritaður ætlar hér að varpa ljósi á þau álitaefni sem við koma höfundarétti og BitTorrent tækninni.
Kostir og vinsældir BitTorrent stafa af því að ekki er gerð krafa um stóra og kraftmikla netþjóna eða mikla netflutningsgetu til að hægt sé að dreifa stórum skrám milli aðila. Til að deila skrá með öðrum þarf deilandinn að útbúa sérstakt skjal sem nefnist straumur (e. Torrent). Skjalið inniheldur upplýsingar um skránna sem á að deila og hvaða þjón (e. Tracker) deilandinn er tengdur við. Skjalinu er oftast upphalað á vefsíðu, sem býr sjálfkrafa til krækju á skjalið svo aðrir geti nálgast það. Þeir sem vilja sækja efnið sem er verið að deila þurfa þá að niðurhala straums skjalinu, sbr. að ofan, og opna það með sérstöku BitTorrent forriti (sem dæmi má nefna uTorrent). Forritið tengist þá þjóninum sem gerir lista yfir þá aðila sem eru að deila skránni.
Tæknin byggir á því að hver skrá sem á að deila með öðrum er skipt niður í smærri einingar. Hver notandi sem hleður niður skránni, deilir jafnóðum til annarra niðurhalara þeim einingum sem hann hefur þegar sótt. Álagið er því ekki einungis á þeim aðila sem upphaflega deildi skránni heldur jafnast hún yfir alla þá sem eru að niðurhala skránni. Sá sem hefur skránna í heild sinni nefnist deilandi (e. Seeder, bein þýðing yrði sáðmaður) og sá sem er að niðurhala skránni nefnist sækjandi (e. Leecher, bein þýðing er blóðsuga).
Á Íslandi eru í gildi höfundalög nr. 73 frá árinu 1972. Í 1. gr. laganna kemur fram að höfundar eigi eignarétt á verkum sínum. Rétturinn felst annars vegar í fjárhagslegum réttindum, þ.e. einkarétti höfundar til að gera eintök af verki sínu og birta það, sbr. 3. gr. laganna, og hins vegar sæmdarrétti höfundar, sbr. 4. gr. laganna, þ.e. réttur höfundar til að verða nafngreindur og að verki hans verði ekki breytt.
Einkaréttur höfunda til að gera eintök af verki sínu er skilgreindur í 1. mgr. 2. gr. laganna. Þar segir, „það er eintakagerð, þegar hugverk (bókmenntaverk eða listaverk) er tengt hlutum, einum eða fleiri“. Ekki er gert að skilyrði að formið sé eins og því telst það eintakagerð þegar tónlist er yfirfærð frá geisladiski yfir í tölvu, eða þegar DVD kvikmynd er afrituð (e. ripped) yfir í tölvu.
Staðfest hefur verið fyrir erlendum dómstólum að niðurhal á skrám sé eintakagerð.
Íslensku höfundalögin veita ekki aðeins höfundum réttindi, heldur koma einnig fram í II. kafla laganna þær takmarkanir sem eru á rétti höfunda. Samkvæmt 1. mgr. 11. gr. laganna er einstaklingum heimilt að gera eintök til einkanota. Sé efni niðurhalað, án þess að það sé gert öðrum aðgengilegt, telst það eintakagerð til einkanota, og því ekki brot á höfundalögum. Í dönsku höfundarlögunum er kveðið á um að sé efni sett á netið með ólögmætum hætti sé einnig ólögmætt að niðurhala því. Ekkert slíkt ákvæði er að finna í íslenskum höfundarlögum og því ólíklegt að sakborningar sem eingöngu væru sakaðir um niðurhal á ólögmætu efni yrðu sakfelldir.
Sé skrám niðurhalað án heimildar rétthafa, og um leið deilt til annarra notenda, telst sá sem halar niður skránni ekki einungis vera að brjóta einkarétt höfundar til eintakagerðar, heldur einnig einkarétt höfundar til opinberrar birtingar, en bæði réttindin njóta verndar 3. gr. höfundalaga. Eintakagerð notendans fellur ekki undir undanþágu 1. mgr. 11. gr. höfundarlaga þar sem ekki er um eintakagerð til einkanota að ræða.
Með BitTorrent tækninni fara skráarskiptin beint á milli deilenda og sækjanda en ekki gegnum þriðja aðila eins og miðstýrða tölvu. BitTorrent tæknin byggir hins vegar á því að um leið og einstaklingur sækir skrá er hann að deila henni með öðrum og gerist því brotlegur við höfundarlög sbr. að ofan. Þó eru alltaf undantekningar, en hægt er í einstökum BitTorrent forritum að stilla þau þannig að skránni verði ekki deilt með öðrum.
Ólíklegt er að rétthafasamtök eða ákæruvaldið hafi afskipti af einstökum notendum jafningjaneta. Líklegra er að þeir gjói augnum til þeirra sem eiga og stjórna vefsíðunum þar sem krækjur eru á straumskjalið (e. torrent) eða þar sem þjóninn (e. tracker) er staðsettur. Líklegt er að forráðamenn vefsíðna sem þessara verði dæmdir fyrir hlutdeildarábyrgð í brotum almennra notenda. Skilyrði eins og torrent.is hafði um ákveðið hlutfall sem notendur þyrftu að uppfylla til að halda aðgangi sínum má túlka sem hvatningu til brota, sem er eitt af skilyrðum fyrir hlutdeildarábyrgð. Einnig hafa forráðamenn vefsíðna og þjóna möguleika á að koma í veg fyrir höfundarréttarbrot sem eiga sér stað fyrir tilstuðlan þeirra. Erlendis hefur verið litið svo á að almennar yfirlýsingar forráðamanna vefsíðnanna um að þeir taki ekki ábyrgð á brotum notenda jafningjanetanna skipti engu og fríi þá engri ábyrgð.
Má því spyrja sig hvort allt torrent ævintýrið sé liðið undir lok?
6 svör við
“Skilyrði eins og torrent.is hafði um ákveðið hlutfall sem notendur þyrftu að uppfylla til að halda aðgangi sínum má túlka sem hvatningu til brota, sem er eitt af skilyrðum fyrir hlutdeildarábyrgð.”
IsTorrent tók það strangt fram í skilmálum að ekki mátti deila efni nema með leyfi frá höfundi, og var IsTorrent einnig með greiðar leiðir fyrir höfunda að tilkynna stuld á efninu sínu, þannig IsTorrent gerði vissulega allt í valdi sínu til að koma í veg fyrir dreifingu á höfundarréttarvörðu efni miðað við að síðan hafi verið opin öllum sem fengu boð og ekki gat verið greinilegt hvort efni hafi verið höfundarréttarvarið eður ey nema höfundur tilkynni.
Ármannskrifaði klukkan 12.3.2008 0:31
Það hefur aftur og aftur verið staðfest af erlendum dómstólum að skilmálar, slíkir og IsTorrent hafði, halda engu.
Það má líka hugsa sér annað, eins og fram kom við aðalmeðferð málsins í gær, hvort það eitt að selja hlutfall í ágóðaskyni geri starfsemina alla refsiverða.
Ragnar Björgvinssonskrifaði klukkan 12.3.2008 9:08
“http://andridk.blog.is/blog/andridk/entry/444448/
Vegið að frelsi netneytenda
Ég vona innilega að þessi skrif mín týnist ekki í því flóði sem er blog.is og einhver lesi þetta
Mér þykir það orðið skelfileg þróun í heiminum þegar stjórnvöld telja sig geta ritskoðað, ákveðið hvaða netnotkun telst eðlileg og skikkað netveitur til að fylgja þessu eftir.
Í heimi þar sem það þykir orðið daglegt brauð að hræðsluáráður sé notaður til að fá fólk til að skipta út frelsi fyrir falska öryggiskennd þá er kominn tími til að fólk taki sig til og segi, “nú er nóg komið!”.
Fengið að láni frá ruv.is
Snæbjörn Steingrímsson, framkvæmdastjóri Samtaka myndrétthafa á Íslandi, vonast til að rétthafar og netveitur komi sér saman um fyrirkomulag niðurhals hér á landi. Bresk stjórnvöld hyggjast loka fyrir aðgang þeirra sem stunda ólöglegt niðurhal af netinu.
Afhverju er verið að pressa á þessar aðgerðir núna?
Verðsvæði dreifingaraðilla eru að bresta
Í fjölda ára hefur dreifingaraðillum tekist að skipta markaðnum upp á milli sín. Ég kalla þetta verðsamráð á stórum skala þar sem löndum og heimsálfum er skipt upp í svæði og svo ákveða þessi samtök verð til neytenda. Þannig geta þeir selt “Mission Impossible III” á 5000kr á Íslandi á meðan þú getur keypt sömu mynd á 500kr á Asíumarkaði.
Fólk er hætt að láta bjóða sér þetta og kaupir aflæsta DVD spilara og sækir sér þetta efni ókeypis á netinu, einfaldlega vegna þess að græðgi dreifingaraðillana og skortur á samkeppni gerir þetta að girnilegum kosti fyrir neytendur.
Þeir eru að missa stjórn á listamönnum:
Það er sífelt að færast í vökst að listamenn bjóði efni sitt sjálfir á þessum svokölluðu torrent síðum einfaldlega vegna þess að það er mun ódýrari kynning að gefa hluta af efninu og óska eftir styrkjum en að borga dreifingaraðillum fyrir auglýsingar og dreifingu.
Raunveruleikaþættir, grín og bráðlega annað afþreyingarefni er að færast yfir á netið (löglega, með auglýsingum) og þessir dreifingaraðillar sitja eftir með sárt ennið því þeir voru of seinir á markaðinn.
Þeir eru gráðugar “blóðsugur”:
Staðreyndin er sú að hvorki kvikmyndaiðnaðurinn né tónlistariðnaðurinn hefur getað sýnt fram á raunverulegt tap af þessum jafningjaskiptum þar sem það er ennþá að færast í aukana að fólk kaupi sér mynddiska, fari í bíó og kaupi sér tónlist þrátt fyrir að þessi sami iðnaður sé í stórum stíl að lögsækja eigin viðskiptavini. Það getur hvert mannsbarn séð, að ekki er góð leið til að draga til sín viðskiptavini.
Óþarfir?
Fólk hlýtur að spyrja sig, afhverju þurfum við á þessum samtökum að halda? Þeir lögsækja eigin neytendur og raunverulegir framleiðendur þessa efnis fá lítið sem ekkert fyrir sinn snúð.
Staðreyndin hlýtur að vera sú að almenningur, yfir höfuð ætlar sér ekki að “stela” þessu efni. Jafnvel þótt ég vildi kaupa mér allt það efni sem ég hefði annars aðgang að á netinu, þá get ég það ekki.
Ég get ekki haft samband við framleiðanda “Desperate Housewives” og keypt mér 5 seríur á netinu, náð í þær og byrjað að spila á innan við klukkutíma.
Þar komum við aftur inn á samninga sem búið er að gera við dreifingaraðilla. Af því ég er á Íslandi, eða í Danmörku má ég ekki hafa aðgang að því afþreyingarefni sem Bandaríkjamenn t.d. hafa aðgang að, því dreifingaraðillarnir vilja stjórna því hvað þú átt að borga.
Ef þetta væri einhver annar iðnaður, væri búið að stinga öllu þessu liði í fangelsi fyrir verðsamráð og glæpi gegn neytendum!
En í staðinn, þá aðstoða stjórnvöld þetta fólk við að brjóta en frekar á okkur.
Tæknilegir punktar
Öll tækni sem ætlað er að hefta aðgengi er brotin upp
DRM (eða Digital Rights Management) er yfirleitt brotið upp vikum eftir að þetta er sett á markað. Verðsamráðskerfi DVD diska (Einnig þekkt sem Region Code) var brotið upp stuttu eftir að það kom út.
Hver borgar svo brúsann af þessum tilgangslausu tilraunum til að hefta aðgengi okkar að afþreyingarefni? Við!
Eftirlit á samskiptum er erfitt og kostnaðarsamt
Að fara í gegnum alla þessa umferð er gífurlega kostnaðarsamt fyrir netveitur og ef ríkisstjórnir fara að krefja netveitur til þessa skítverka, þá eiga netreikningar okkar eftir að hækka umtalsvert.
Hver borgar svo brúsann? Já, þú giskaðir á það.
Þetta heitir ‘Internet’
Þetta er í eðli sínu opið, alþjóðlegt samskiptanet og á meðan afvegaleiddir stjórnmálamenn og eigendur dreifingarfyrirtækja virðast halda að þeir geti sett tappann aftur á flöskuna þá fæðast bara nýjir samskiptastaðlar sem gera þetta eftirlit erfiðara… og dýrara, fyrir okkur.”
Svo ég spyr nú bara, hver er þjófurinn ?
Sævar Hólmskrifaði klukkan 13.3.2008 13:59
Skilmalar forrita eru augljoslega gagnslausir ad sama skapi, hver smellir ekki a next, next, next og finish.
eda hvad med skilmala fjarskiptafyrirtaekja o.s.f.
Jafningjanet eru komin til ad vera vegna getuleysis “Entertainment Industry” til ad verda vid eftirspurninni, og geta engum kennt um nema sjalfum ser.
Hverjir leka svo efni sem er ekki einusinni komid i bio, ju adilar innan vebanda idnadarins, oryggisvandamal sem idnadurinn getur bara kennt sjalfum ser um.
Eg hef enga samud md idnadinum, enda til dagsins i dag ekki enn verid haegt ad sanna tap af voldum jafningjaneta.
Jafningjanet hafa hjalpad tonlistarmonnum sem voru nobady til ad sla i gegn og hvernig er borgad fyrir sig? med kaerum “takk fyrir ad ferja mig yfir ana en nu aetla eg ad sokkva batnum svo enginn annar komist yfir”.
Ef ad log eru ekki i samraemi vid samtimann, mun annad gefa sig a endanum, mer segist svo hugur ad samtiminn eigi eftir ad hafa betur.
PatriotXskrifaði klukkan 14.3.2008 17:45
Ragnar, þú gerir þér kannski ekki grein fyrir því en á Íslandi gilda íslensk lög og skiptir því engu hvernig dómar hafa fallið erlendis.
Sigurðurskrifaði klukkan 8.5.2008 20:59
Hann hafði svo rétt fyrir sér - http://domstolar.is/domaleit/nanar/?ID=E200801398&Domur=3&type=1&Serial=2
Ingibjarturskrifaði klukkan 6.2.2009 20:41