Diskó - gervigleði á hjólum

Diskóið markaði upphafið að nútíma dans- og popptónlist. Í diskótónlist var lögð meiri áhersla á taktinn en allt annað. Diskó var nefnt eftir diskótekum, klúbbum sem spiluðu ekkert annað en tónlist til að dansa við. Flest diskótekin í New York á áttunda áratugnum voru hommanæturklúbbar, og plötusnúðar þessara klúbba völdu sérstaklega sálar (e. soul) og fönk plötur sem höfðu sterkan og þungan takt. Fljótlega fóru plötufyrirtæki og framleiðendur að búa til plötur sérstaklega fyrir diskótekin. Oftast voru ekki mörg lög á diskóplötum, heldur fá löng lög sem héldu taktinum gangandi. Smáskífur voru einnig gefnar út á 12 tommu plötum, sem gaf plötusnúðum kost á að gera langar hljóðblandanir og samstilla takt margra laga. Eftirgangsharður diskótakturinn komst í toppsæti vinsældalista popptónlistar með leifturhraða og allir gerðu diskóplötu, allt frá rokkurum til poppara og nýbylgjutónlistarmanna. Diskóið fjaraði út þegar nýr áratugur tók við, níundi áratugurinn, en dó þó ekki. Það breyttist í mismundandi danstónlistartegundir, allt frá dans-poppi, hip-hop til hústónlistar (e. house) og teknó.¹ Í þessari grein verður fjallað um uppruna diskósins og eina af tískubólum þess, hjólaskautadiskóið.

Diskóið var ef til vill eitthvað „þar sem hamingjusama fólkið var“, en í raunveruleikanum fóru saman diskótek og óhamingja eða óánægja á sama hátt og diskókúlur og gervidemantar. Það er eins og fólk hafi með diskóinu reynt að dansa dapurleikann burt, gleyma um stund dökku hliðum samfélagsins þar sem verðbólga og yfirvofandi kreppuástand ríkti. Gervigleðinni fylgdi gegndarlaus kókaínneysla og kynlífsgræðgi. Því hefur jafnvel verið haldið fram að diskómenningin og diskótekin eigi rætur sínar að rekja til nasismans og hernáms Þjóðverja í París í síðari heimsstyrjöldinni. En orðið diskótek er í raun samsetning tveggja franskra orða „disque“ sem þýðir plata og „bibliothѐque“ sem þýðir bókasafn.

Adolf Hitler setti þær reglur að allir drengir frá fjórtán til átján ára skyldu ganga í Hitlersæskuna (þ. Hitlerjugend) og allar stúlkur á sama aldri skyldu ganga í Bandalag þýskra stúlkna (þ. Bund Deutscher Mädel). Á sama tíma byrjaði önnur ungliðahreyfing í Hamborg sem dreifðist hratt um Þýskaland. Þessi hreyfing var kölluð Sveifluæskan (þ. Swing Jugend). Hún var í raun mótsvar ungs fólks við Hitlersæskunni. Sveifluæskan voru aðallega mið- og efristétta unglingar sem fylgdu herfyrirmælum um sídd hárs og klæddust enskum íþróttajökkum, skóm með þykkum kreppappírssóla, skrautlegum klútum, mjúkum flókahöttum og sumir báru jafnvel regnhlífar. Kvenkyns meðlimir voru hins vegar með sítt hár, málaðar augabrúnir, varalit og naglalakk. Stúlkurnar minntu á Hollywood stjörnur þessara tíma. Smekkur Sveifluæskunnar á tónlist var ekki eins og átti að venjast á þessum tíma, þau hlustuðu á tónlist ameríska blökkumanna. Sveifluæskan dansaði á svívirðilegan hátt, þau héldust í hendur, hoppuðu upp og niður, tjúttuðu þangað til þau voru orðin uppgefin og ein stúlka dansaði jafnvel við tvo drengi í einu. Þessi sveiflu partý höfðu kannski ekki litríka jakka, þurrís, full dansgólf eða partýlæti, en þau voru upphafið af fagurfræði diskósins. Sveifluæskan var menningarkimi líflegra klæða, ánægju, frjálslegrar kynhneigðar og flókinnar stéttskiptingar. Peter Shapiro gengur svo langt að segja í bók sinni, Turn The Beat Around, að hefði Sveifluæskan aðeins haft trommuheila og möguleika á frumstæðri hljóðblöndun hefði hún fundið upp diskóið þrjátíu árum fyrr.²

Diskóið var ef til vill mjög töfrandi og spennandi en það gat hins vegar einnig verið mjög kjánalegt, ekkert í diskómenningunni var jafn hlægilegt og hjólaskautadiskótekin. Upphaf hjólaskautadiskósins má rekja til „Rúllurínu“ sem var stjarna diskódansgólfanna. Á Hrekkjavökukvöldi, árið 1977, kom þessi óvenjulegi karlmaður, sem vildi láta kalla sig klæðskipting, fram í ballkjól úr siffóni, með skrautleg gleraugu og blómahatt. Hann sveiflaði töfrasprota og á fótum hans voru hjólaskautar. Þessi herramaður kom öllum í opna skjöldu þegar hann renndi sér, hringsnerist og yfirtók dansgólfið, allir voru yfir sig undrandi – hjólaskautadiskó var orðin staðreynd. Fljótlega voru allir farnir að renna sér á hjólaskautum, parið kostaði 30 dollara og með nýrri tækni, gúmmídekkjunum, dugðu þeir í áraraðir. Central Park í New York, Venice Beach í Kaliforníu, Battersea Park í suður London og Trocadéro í París voru staðirnir þar sem fólk æfði hjólaskautataktana fyrir kvöldið. Fjöldinn allur af sérstökum hjólaskautadiskó-næturklúbbum opnuðu, þar má nefna Bonds og Roxy. Roxy var draumastaðurinn fyrir æsta hjólaskautara, þar var risastórt dansgólf, setustofa með rauðri rós á hverju borði og rauðir veggirnir voru skreyttir sjálflýsandi myndskreytingu.³ Flestir þessara hjólaskautanæturklúbba höfðu ekki leyfi, þannig að þeir löðuðu að yngra fólk en sást vanalega á diskótekum. Einlægir aðdáendur diskósins hötuðu hjólaskautadiskó og allt sem því fylgdi.⁴

Eflaust vita fáir að hjólaskautar eiga sér lengri sögu heldur en aðeins að vera vinsæl næturklúbbaiðja á áttunda áratugnum. Hollendingar voru fyrstir til að renna sér á hjólaskautum. Það var á átjándu öld og var það aðferð sem þeir notuðu til þess að æfa sig í þjóðaríþrótt sinni, skautahlaupi, yfir sumartímann.⁵
Hjólaskautadiskó flæddi inn á mörg svið listalífsins á áttunda áratugnum. Það birtist í kvikmyndum, heimildarþáttum og hryllingsmyndum. Kvikmyndirnar Can‘t Stop The Music, Xanadu, Roller Boggie, Skatetown USA og Fame eru dæmigerðar hjólaskautamyndir en til gamans má geta að þær voru allar tilnefndar sem verstu kvikmyndir sem gerðar hafa verið. Hryllingsmyndirnar Monster og Scared To Death höfðu hjólaskautafórnarlömd sem dóu blóðugum dauðdaga. Nokkrir mjög góðir hjólaskautarar stigu eða „rúlluðu“ af dansgólfinu og urðu atvinnu hjólaskautarar. Þessir skautarar urðu meðlimir í hjólaskautahópum eins og Stateside Roller Celebrities, The Body Gliders og The Roxy Rollers sem komu fram í sjónvarpsþáttum og auglýsingum og sýndu listir sínar um allan heim. Stjörnur eins og Diana Ross tóku einnig þátt í þessu hjólaskautaæði, en Ross átti tólf mismunandi pör af hjólaskautum. Árið 1979 kom út lagið „Hell on Wheels“ með Cher og í kjölfarið á vinsældum lagsins komu út fjölmörg hjólaskautadiskólög eins og „Skating in the Streets“, „Lets Rollerskate“, „Roller Disco“, „Roller Jubilee“, „Roller Star“ og „Rollerball“ en hjólaskautararnir vildu aðeins dansa við sömu tónlist og þeir dönsuðu venjulega við svo þessi lög hlutu ekki þær vinsældir sem vænst var.⁶

Talið er að fimm ástæður séu fyrir því að hjólaskautadiskó varð svo geysivinsælt á svo stuttum tíma. Í fyrsta lagi hin endalausa leit að einhverju nýju í nýjum menningarkimum, í örðu lagi smellpassaði hjólaskautadiskóið inn í líkamsræktaræðið sem ríkti á þessum tíma, sérstaklega meðal hommahópa sem voru meðvitaðir um líkama sinn, því að þeir brenndu 350 kaloríum á klukkustund við það að rúlla sér á hjólaskautum undir heitum diskóljósunum. Þriðja ástæðan var að fólki þótti svo gaman að sýna listræna hæfileika sína og færni á skautunum. Fjórða ástæðan var sú að fólk gat sparað mikinn pening með því að einfaldlega hjólaskauta heim til sín af næturklúbbunum. Í fimmta lagi markaðssetti Sony fyrsta ferðakassettutækið árið 1979 sem var mikilvægasta ástæðan því hún gaf hjólaskauturum frelsi til að dansa við tónlist í görðunum og á götum úti.⁷

Þrennt sem þú gast í raun ekki gert á hjólaskautum var að drekka áfengi, taka inn fíkniefni og stunda kynlíf á salernum næturklúbba, þó voru margir sem gerðu þessa hluti. Eigendur hjólaskautadiskóteka bönnuðu áfengisneyslu því skautarar misstu oft flöskur og glös á dansgólfið sem skapaði hættulegar aðstæður fyrir aðra skautara.⁸

Tískulega séð klæddust allir hjólaskautarar á næturklúbbum satín stuttbuxum, sérhönnuðum stuttermabolum, hné- og olnbogahlífum í öllum regnbogans litum (af öryggisástæðum) og sérstaklega hönnuðum veskjum sem fest voru um ökklann. Þægindi og fjölbreytileiki voru lykilatriði í siðareglum hjólaskautadiskósins og fljótlega komst upp um viðvaninga sem ekki gengu í klæðnaði við hæfi. Hjólaskautarnir voru framleiddir í öllum regnbogans litum og lýstu jafnvel í myrkri og höfðu glimmer reimar. Blikkandi hjólaljós var dýr kostur og derhúfur sem voru í stíl við skautana voru í tísku í einhvern tíma. Rauðrömmuð diskógleraugu sem sköpuðu nokkurs konar ofskynjunaráhrif þegar horft var í gegnum þau voru einnig mjög vinsæl en til þess að getað borið þau varðst þú að vera ansi sleipur skautari.⁹

Nær allir klúbbar í byrjun níunda áratugarins breyttust í hjólaskautadiskó yfir að minnsta kosti eitt kvöld í viku. En allt í einu, eins skyndilega og hjólaskautadiskóið hafði byrjað, fjaraði það út. Það var gífurlega erfitt að fylgja þessum þreytandi lífsstíll sem fólst í því að hjólaskauta í gegnum garðana á daginn og hringsnúast um dansgólf næturklúbbanna á kvöldin, þurfa stanslaust að þrífa hjólin til þess að að geta sýnt sem besta frammistöðu og hlúa að sárum fótum. Hjólaskautadiskó var upphafning á fantasíu dansgólfsins. Þú gast verið eins og skautadrottning eða skautakóngur og snúið þér í algleymi í þínum eigin tónlistarheimi. Hjólaskautadiskóið var einnig grundvallaratriði í endurskilgreindri ímynd fólks því allir skautararnir voru þokkafullir og flæðandi þegar þeir voru á hreyfingu, jafnvel þótt þeir væru vandræðalegir á venjulegum diskótekum. Þetta var hin raunverulega ástæða þess að hjólaskautadiskóið varð vinsælt á einni nóttu.¹⁰