Ein fartölva á hvert barn

Ein fartölva á hvert barn, þetta hljómar eins og háðsádeila á hin ýmsu góðgerðarframtök, en svo er ekki. One Laptop Per Child (OLPC) eru góðgerðarsamtök staðsett í Bandaríkjunum, sem hafa það að markmiði að hvert einasta barn í þróunarlöndum fjær fái sína eigin fartölvu til að nota til lærdóms. Þessar tölvur verða með netaðgang, litaskjái og í raun allt sem dafnandi barn þarfnast (og ekkert sem það þarfnast ekki). Hugmyndin er skemmtileg og hagnýt og ætti þessi tölva að auðvelda kennslu á ýmsan hátt. Til að mynda er hægt að lesa bækur í tölvunni á rafrænu formi, en helsti hluti kostnaðar við kennslubækur er fólgin í flutningi og prentun á þeim.

Hugmyndin er nógu einföld, taka út allt sem ekki þarf og ákveða svo hvað þarf. Það sem kom í ljós að þyrfti voru íhlutir sem eyddu litlu sem engu rafmagni og kostuðu nógu lítið til að hugmyndin myndi borga sig, en myndu samt duga í tölvu sem krakkar gætu notað við allt sem þau þurfa að gera. Þannig er sleppt hlutum eins og geisladrifi og hörðum diski, í staðinn er 512Mb flash minni sem eyðir bæði minni orku og hefur mun lægri bilunartíðni en harður diskur. Fyrir vikið eyður vélin minna rafmagni en nokkur fartölvu á hinum almenna markaði hingað til — reyndar ekki nema einn tíunda af því — og hægt verður að hlaða hana með höndunum, sem er mikill kostur fyrir þær miljónir barna sem ekki hafa aðgang að rafmagni.

Ætlað börnum og engum öðrum

Tölvan er augljóslega ætluð börnum og það sést þegar tölvan er skoðuð, en líkist hún heldur leikfangi en hefðbundinni tölvu. Þetta er aðallega til að hún höfði til markhópsins, en einnig til að koma í veg fyrir að hún sé seld ólöglega; það fari ekki á milli mála hvað hún er og hverjum hún sé ætluð.¹ Stærðin er sömuleiðis minni en á hefðbundinni fartölvu og skjárinn ekki nema sjö og hálf tomma. Þetta hentar börnum mjög vel þar sem hún er bæði lítil og létt. Það er hægt að snúa tölvunni á marga vegu, til dæmis ef spila á leiki eða lesa bók á rafrænu formi þá er hægt að snúa skjánum öfugt við lokaða stöðu og sömuleiðis er hægt að velja um tvær stillingar á skjánum ef á að nota tölvuna úti í sólarljósi þannig að auðvelt er að til dæmis lesa bækur úti. Eins og með önnur leikföng er markmið að tölvan sé hættulaus og hefur hún því rúnuð horn, auk þess að vera með þykkari umbúðir til að hún sé ekki viðkvæm fyrir höggum. Þegar tölvan er lokuð ætti hvorki ryk né rigning að skemma vélina. Virðist reyndar eins og gert sé ráð fyrir öllu, tölvan er í einu orði „barnheld.“

Starfsemin gengur þannig fyrir sig að ríkisstjórnir kaupa tölvurnar og gefa börnum á skólaaldri eina tölvu á hvert barn. Margar þjóðir hafa þegar heitið því að kaupa tölvur, þeirra á meðal Argentína, Brasilía, Kambódía, Kósta Ríka, Dóminíska lýðveldið, Egyptaland, Nígería, Pakistan, Rúanda, Túnis og Bandaríkin. Upprunalega hugmyndin var að vélin myndi kosta 100 bandaríska dali, en allt lítur út fyrir að vélin muni kosta nær 135 til 140 dölum.² Verðið er samt mun lægra en á öðrum tölvum, þrátt fyrir að búa yfir ýmsum kostum sem kosta sitt nú til dags. Snertiflötinn má til dæmis nota sem mús, en einnig er hægt að skrifa og teikna á hann. Myndavél, hljóðnemi og hátalarar eru innbyggðir og tölvurnar eru allar með þráðlaust net til að geta tengst saman. Krakkarnir og kennarnir eru því í stöðugu sambandi í allt að 600 metra fjarlægð. Á skjánum er hægt að sjá allar aðrar tölvur sem eru í sambandsfjarlægð og ef ein af þeim tölvum er með aðgang að interneti þá geta þær það allar tengst því. Þannig geta krakkarnir unnið saman að verkefnum, skipst á skjölum, talað saman í texta, hljóði, eða hljóði og mynd, eða búið saman til tónlist í tónlistarforritunum sem fylgja.

Börn eiga að geta kennt sér sjálf (og kennt hvert öðru) á tölvurnar og þannig sparast mikill peningur í þjálfun og kennslu. Allur hugbúnaður er „open source“ og stýrikerfið byggt á Linux stýrikerfakjarnanum víðfræga. Stýrikerfi tölvunnar er allt gert upp úr myndum til að ólæs börn geti notað tölvurnar, en stýrikerfið er sérhannað og ólíkt öðrum hefðbundnum stýrikerfum. Hönnunin tekur mið af börnum og þörfum þeirra en það á eftir að koma í ljós hvort þessi frumlega hönnun muni borga sig. Það hefur eflaust sína kosti að endurhanna stýrikerfi frá grunni en á sama tíma má velta því fyrir sér hvort ekki væri betra að kenna börnum á stýrikerfi sem svipar til þess sem þau myndu sjá annars staðar, þó það þurfi alls ekki að vera.

Tölvan er tæki sem börn geta notað til að læra, en auk þess geta börnin gert flest annað sem tölvur hafa upp á að bjóða, því margt hefur færst yfir í tölvurnar undanfarin ár. Nú til dags er hægt að hlusta á tónlist, horfa á bíómyndir, lesa bækur, hringja símtöl, versla og svo margt fleira sem fyrir fáeinum árum var allt gert með sínu hvoru tækinu. Það er því ekki „bara“ verið að gefa börnunum tölvu heldur aðgang að öllum upplýsingum heimsins og þeim veitt tækifæri til að læra hluti sem þau hefðu aldrei lært annars. Auk þess að leyfa þeim að skemmta sér á hátt sem mörg þeirra vissu ekki að væri til. Börn fá þannig vonandi tækifæri til að uppfylla megund sína og ef mennt er máttur þá er verið að gefa þessum börnum afar dýrmæta gjöf. Hvernig tölvunni verður tekið á eftir að koma í ljós og hversu góð hún er í yfirlýstum tilgangi á einnig eftir að koma í ljós. En hugmyndin er að minnsta kosti góð og vonandi endist hún eitthvað.

Á almennan markað?

Hugmyndin er þó áhugaverð fyrir fleira en að vera hjálpartæki fyrir börn í þróunarlöndum. Hvern myndi ekki langa í tölvu sem gæti gert vel flesta þá hluti sem ætlast er til af venjulegri fartölvu, verið helmingi minni og kostað tíu sinnum minna? Augljóslega eru þessar tölvur ekki sambærilegar öðrum dýrari tölvum upp á valmöguleika og slíkt en hátt hlutfall tölvunotenda hugsar ekki einu sinni út í slíka hluti og eins og fyrr sagði þá getur þessi tölva gert næstum allt sem ætlast er til af tölvu, þar með talið geta notendur spilað tónlist, horft á bíómyndir (geisladrif er ekki innbyggt í tölvuna, en því má bæta við í gegnum USB tengi), vafrað um netið, notað ritvinnsluforrit, spjallað við aðra og svo mætti lengi telja.

Fyrirtækið Intel hefur einnig hafið framleiðslu á svipuðum tölvum í samkeppni við OLPC. Rök þeirra er að fólk þurfi að fá tölvur eins og allir aðrir nota og allir séu til dæmis að nota Windows stýrikerfið.⁵ Þær tölvur eru nú í prófun í Brasilíu.³ Ekki er þó líklegt að búast við því að þessar tölvur komist í hendur almennings, ekki frá Intel því engin ástæða er fyrir þá til að gefa fólki þann möguleika að kaupa ódýrari vöru en þeir selja nú þegar og ekki frá OLPC af hugsjóninni einni saman. Walter Bender, yfirmaður forritadeildar OLPC, segir að hann búist ekki við að sjá svona tölvu á E-bay bráðlega, en myndi hryggjast ef hann gerði það því það þýðir að einhver hafi fengið hana hjá barni.⁴ Svo ekki er líklegt að almenningur verði svo heppinn að geta keypt svona leikföng fyrir börnin sín, eða sig sjálfan.