Hér mun ég fjalla um götubörn í Brasilíu út frá rannsókn mannfræðingsins Tobiasar Hecht. Etnógrafía hans, At Home in the Street: Street Children of Northeast Brazil (1998) er byggð á viðtölum hans við götubörnin, og viðtölum þeirra við hvort annað. Raddir barnanna eru afar greinilegar í verkinu þar sem hann beitti þeirri aðferð að leyfa börnunum að taka upp frásagnir hvors annars. Með því að láta börnin sjálf búa til spurningarnar fékk hann upplýsingar sem hann hefði eflaust aldrei látið sér detta í hug að leita eftir, þar sem hann þekkti ekki götulífið af eigin raun.
Í umræðu um götubörn er almennt gert ráð fyrir að þau fari á mis við bernskuna þar sem líferni þeirra sé ekki ákjósanlegt fyrir börn samkvæmt fyrirframgefnum hugmyndum fólks. Ímynd barna, a.m.k í nútímasamfélagi, er sú að þau séu veikburða, hjálparvana og háð umönnun fullorðinna. Þannig bendir Hecht á að börn sem hafa kosið sér þau örlög að lifa á götunni séu álitin andstæða við bernskuna. Raunin er þó sú að meðal fátækra stétta í Brasilíu eru engin skil á milli „atvinnu“ og „barnæsku“.
Hugmyndin um hið hamingjusama og áhyggjulausa barn eru í raun vestrænar og nýjar af nálinni. Allt fram til upphafs síðustu aldar þótti gatan eðlilegur staður fyrir börn í Bandaríkjunum. Þar unnu þau sér inn peninga sem götusalar og þótti það sjálfsagt að börn hjálpuðu til við fjáröflun á heimilinu.
Í dag hefur dæmið snúist við. Börn eru farin að kosta peninga og með auknum áhrifum kapítalisma orðin meiriháttar fjárfesting. Nýjar kenningar um barnavinnu koma óorði á fátækar stéttir sem neyðast til að senda börn sín á götuna til að vinna eða betla. Alþjóðlegar herferðir gegn barnavinnu gera ekki ráð fyrir þeirri staðreynd að í fyrir fátækar fjölskyldur í Norðaustur Brasilíu gerir vinna barna gæfumuninn milli þess að lifa af eða svelta.
Hecht vill halda því fram að umræðan um götubörn dragi athyglina frá þeim milljónum barna sem búa í fátækrahverfunum en þaðan koma jú götubörnin upphaflega. Hann segir það í raun koma sér á óvart að fjöldi þeirra barna sem kjósi líf á götunni sé ekki hærri. Þrátt fyrir að götubörnin upplifi hungur af og til séu þau mjög líklega betur nærð en systkini þeirra heima fyrir. Þau komast í kynni við fólk sem er tilbúið að gefa þeim ókeypis máltíð, auk þess sem ýmsar stofnanir og veitingastaðir gefa þeim mat eða afganga. Börn fátækrahverfanna neyðast til að leggja björg í bú á heimilinu. Þau eyða dögunum á götunum þar sem þau betla, selja smáhluti, þvo glugga eða stela.
Ástæðurnar fyrir því að sum þeirra byrja að eyða sífellt lengri tíma á götunum eru margvíslegar. Í mörgum tilvikum er ástæðan ofbeldi á heimilinum sem börnin óttast. Stúlkur minntust oft á kynferðislega misnotkun. Önnur segjast einfaldlega langa til þess vegna þess að þeim leiðist í fátækrahverfunum. Hecht talar um að strákar leggi oftast áherslu á eigið frumkvæði á meðan stelpur viðurkenni að ofbeldi og misnotkun heima fyrir hafi hrakið þær þaðan.
Eftir því sem börnin eldast minnkar samúð fólks með þeim og þeim reynist erfiðara að betla. Um leið verða þau líkamlega sterkari og þornari sem auðveldar þeim sjálfsvörn og eykur á hæfileika þeirra við vasaþjófnað. Þannig eru þau sífelld ögrun við samfélagið. Hecht segir það auðvelt fyrir ríkt fólk að líta fram hjá fátæktinni í fátækrahverfunum, en þegar hún birtist því sem persónuleg ógn á götunum er raunin önnur. Barn úr lægstu stétt samfélagsins getur með hjálp skotvopns náð valdi yfir eignum og gjörðum fólks úr hæstu stéttum þess og þannig snúið valdahlutverkunum gjörsamlega á hvolf
Lýsingar Hechts á götulífinu og börnunum sem kjósa það eru á margan hátt heillandi. Götubörnin hafa frelsi til þess að borða þegar þau eru svöng og sofa þegar þau vilja sofa. Þau lifa á eigin forsendum og enginn segir þeim fyrir verkum. Hann lýsir því hvernig lífið á götunni sé að mörgu leyti mun eftirsóknarverðara en lífið í fátækrahverfunum.
Það sem helst dregur úr þeirri draumsýn götulífsins sem maður upplifir við lestur bókar Hechts er ofbeldið sem börnin búa við á götunum. Börnin hafa oftar en ekki yfirgefið heimili sitt vegna ofbeldis heima fyrir en þegar á götuna er komið upplifa þau ofbeldi af höndum yfirvalda og dauðasveita, sem og annarra götubarna. Dauðasveitirnar, flokkar fullorðinna einstaklinga sem hafa það að markmiði að stöðva fjölgun götubarna með því að útrýma þeim, vekja upp óhugnarlega mynd af viðhorfum til barnanna. Þeim er líkt við bráð sem er elt uppi og drepin. Fjöldi barna sem falla fyrir höndum dauðasveita hefur þó fækkað frá því sem áður var. Í flestum tilvikum eru þau myrt af öðrum götubörnum. Krakkarnir töluðu um að það væri af reiði vegna óréttlætisins sem þau væru beitt sem þau „gerðu uppreisn“ (revoltar) og færðu það sem ástæðu fyrir því að þau beittu sjálf ofbeldi á götunni. Mörg barnanna, sérstaklega stúlkur, beina reiðinni að eigin líkömum.
Flest barnanna höfðu dvalist á að minnsta kosti einni stofnun. Í flestum tilvikum líkaði börnunum við að minnsta kosti eina af stofnununum sem þau höfðu dvalist á. Þau nefndu dæmi eins og að þau fengju nægan mat á réttum tíma, það væri nóg af viðfangsefnum og gott að sofa þar. Hver er þá ástæðan fyrir því að þau yfirgefa í langflestum tilvikum stofnanirnar eftir örfáar vikur eða mánuði? Rök barnanna fyrir því voru oftar en ekki einfaldlega af því að þau langaði til að fara (they felt like it). Börnin töluðu um að þau yrðu leið á rútínunni og söknuðu götulífsins.
Algengt viðhorf barnanna var að þau hefðu ánetjast götunni líkt og um væri að ræða fíkniefni. Þegar þau væru komin upp á lagið með að lifa á götulífi togaði gatan sífellt í þau. Þessi ávanabindandi kraftur götulífsins talaði Hecht um að væri versti óvinur barnanna. Á götunum læra börnin að komast af með hjálp aðila sem eru tilbúnir að veita þeim aðstoð. Þannig líta þau á hjálparsamtök og einstaklinga sem hjálpa götubörnum sem hluta af götulífinu en ekki sem leið út úr því. Vissulega hafa margar stofnanir verið settar á fót til hjálpar götubörnum, en til þess að ná fram rauverulegum framförum þarf að berjast fyrir betri lífskjörum í fátækrahverfum, þar sem rót vandans liggur. Fólk ætti að hafa það að markmiði að vera til staðar fyrir götubörnin. Ekki með það að markmiði að bjarga, heldur veita aðstoð við að lifa af.
Fólk í lægstu stéttum Brasilíu á fáa möguleika á því að vinna sig upp og öðlast betri lífskjör. Það er ekki auðvelt að ímynda sér vonleysið sem hlýtur að einkenna þess konar líf. Börn og unglingar í fátækrahverfunum hafa þó einn valkost. Sá valkostur er að hefja sjálfstætt líf á götum sem eru fullar spennu og ævintýrum. Þar sem börnin fara í flestum tilvikum sjálfviljug á götuna má gera ráð fyrir að það séu oftar en ekki sterkari aðilarnir sem kjósa þann lífsstíl. Með því að reyna að koma í veg fyrir götulíf barna er eini valkostur þeirra til að breyta lífi sínu tekinn af þeim.
Þegar Hecht ræddi við börnin um framtíðina komu fram draumar um líf fjarri götunni og fátækrahverfinu. Möguleikarnir á að þessir draumar rætist eru litlir sem engir. Hecht komst að raun um að það sem biði þeirra barna sem ekki létu lífið á götunni væri oftar en ekki fangelsi eða geðsjúkrahús. Hvaða framtíð bíður þá barnanna í fátækrahverfunum? Það er einfaldlega áframhaldandi líf í fátækrahverfinu. Þrátt fyrir að von um bjarta framtíð sé lítil sem engin í hvorugu tilfellana brjóta þeir einstaklingar sem ákveða að fara á götuna gegn normum samfélagsins, ögra þar með yfirvöldum og lifa á eigin forsendum. Þrátt fyrir að líf götubarna séu á margan hátt óhugnarleg í okkar augum má líta á það sem svo að þau séu aðeins enn ein leiðin sem mannfólk beitir til að lifa af í hörðum heimi.