GET A LIFE! - tilraun til að afbyggja sívaxandi neyslusamfélag

Skömmu fyrir jól í fyrra og fram eftir ársbyrjun 2010 fylgdumst við samstarfskonurnar í framandverkaflokknum Kviss búmm bang grannt með framboði auglýsinga þar sem lausnir og svör við öllum mögulegum „vandamálum“ lífsins voru boðin, gegn greiðslu. Inn um póstlúguna bárust slík tilboð, þau ómuðu í útvarpinu, sjónvarpinu, dagblöðunum, út um allt var að finna framboð lausna á, því sem ætla mætti að væri, manns misheppnaða og óuppfyllta líf.

Með tilboðunum var okkur sagt, á dannaðan hátt, að við værum of feitar, of slappar, lélegar í rúminu, ekki nógu sexý, ekki nógu metnaðargjarnar, ættum vanrækt börn, okkur skorti allskyns þekkingu, við hefðum ekki ferðast nóg, við værum ekki með nógu langa fótleggi, slétta maga, góða húð eða rétt litaða húð, við værum með gular tennur, ljótar neglur, of stutt augnhár (sem við gætum lengt um 80% með rétta maskaranum), með fótleggjahár, skapahár …

Lausnirnar sem stóðu til boða gegn þessum hremmingum voru flestar í formi söluvarnings, nokkurra vikna námskeiða, helgarnámskeiða, fyrirlestra eða bóka sem allar lofuðu að gjörbylta lífum okkar.

Við í Kviss búmm bang leitumst við að opna fyrir hina ýmsu möguleika sem leikverk hefur upp á að bjóða. Vinnuaðferðir okkar eru að búa til heima þar sem fólk kemur og tekur þátt, til lengri tíma, í sviðsettum aðstæðum sem teygja sig inn í þeirra eigin líf og hversdagsleika þess.

Okkur langaði til að halda áfram að vinna verk sem vara lengi og búa til verk með skyndilausnir samtímans að útgangspunkti. Úr varð GET A LIFE! 6 vikna átaksnámskeið þar sem 35 skráðir þátttakendur mættu vikulega, í 6 skipti alls, 2 klst í senn, í fyrirlestrarsal í miðbæ Reykjavíkur. Í kynningu verksins var fólki lofað „hinni fullkomnu endurnýjun á lífi sínu.“

Við ákváðum að stýra GET A LIFE! námskeiðinu sjálfar og vildum ganga eins langt og við gætum inn í staðlaða ímynd kvenkyns neytandans: við létum aflita hár okkar og steypa á okkur gervineglur, fjárfestum í dýrum tískuklæðnaði og fórum í litun og plokkun. Við vorum ósparar á andlitsmálningu þar sem við reyndum að hækka kinnbeinin, stækka augun og þykkja varirnar.

Þannig breyttum við okkur í þrjár ýktar týpur sem stóðu fyrir allar mögulegar lausnir á „vandamálum“ kvenna, að því undanskildu að við gengumst ekki undir læknisfræðilegar fegrunaraðgerðir.

Við gáfum okkur þær forsendur að konurnar þrjár hefðu kynnst á GET A LIFE! námskeiði í Los Angeles og væru nú komnar heim til að færa Íslendingum lausnina. Þær fóru í viðtal við Séð og heyrt og töluðu um að margir væru reiðir út í samfélagið í dag en fullyrtu, um leið, að það væri ekkert að samfélaginu, fólk ætti bara að líta í eigin barm og breyta sér. „Þú ert vandamálið“ sögðu þær og bættu við „breytingarnar byrja og enda á þér sjálfum.“ Í sama viðtali sögðu þær það verkefni hvers og eins að finna sér farveg velgengninnar innan samfélagsins eins og það væri. Máli sínu til stuðnings sögðust þær til dæmis mundu lita á sér hárið dökkt ef þær væru í atvinnuleit, því rannsóknum samkvæmt fá dökkhærðar konur hærri laun en ljóshærðar. „Keep it simple: adapt“ boðuðu þær.

Á þennan hátt unnum við mikið af dagskrá námskeiðsins; út frá efni sem upphaflega hefur verið sjálfseflandi boðskapur og fléttuðum það saman við samfélagslegar staðreyndir um mismunun. Þetta færðum við svo yfir í nýtt samhengi og boðuðum það sem ákveðna lausn að sætta sig við „the facts“ og vinna eingöngu út frá þeim (en ráðast ekki rótum vandans).

Í hverri viku var ákveðið þema tekið fyrir: Hver er ég?, Félagslega hliðin, Peningar, Heilsa, tíska, útlit og sjarmi, Menning og listir og Ástarmálin. Inn á milli fyrirlestra og verkefna mættu „raunverulegir“ aðilar með eigið innlegg. Þessir raunverulegu aðilar voru þá yfirleitt fagaðilar, oft þjóðþekktir, sem fluttu efni sem tengdist þema hvers kvölds. Sjálfar héldum við líka erindi og lögðum fyrir verkefni í svipuðum dúr. Við notuðumst við slíka samblöndun til að gera þátttakendur ringlaða, til að búa til sérkennilegt samhengi og til að sýna fram á að munurinn á raunverulegum lausnum við vandamálum fólks og skrumskælingum á þeim er stundum lítill, ef þá nokkur.

Fyrir okkur var mjög spennandi að vera staddar á hinum einkennilega fleti milli okkar sjálfra og þessa ýktu kvenna sem við vorum orðnar, ekki síst vegna þess að innan þessa heims vandamála og lausna virðist ríkja samþykki um að það megi bulla og ljúga; þrívíður maskari rokselst vegna loforðs um að hann lengi augnhár þín um 80%.

Verkið var ekki hægt að æfa fyrirfram og á hverju kvöldi sköpuðust aðstæður sem erfitt var að sjá fyrir. En það var einmitt þessi áhættusama sviðsiðkun sem leiddi af sér mörg áhugaverð og óvænt augnablik.

Á kvöldinu með forskriftina Félagslega hliðin umbreyttist námskeiðið í myndlistaropnun, eftir að þátttakendur höfðu hlýtt á erindi og unnið æfingar út frá mikilvægi þess að „networka“ og „smalltalka“. Skyndilega fengu þátttakendur tækifæri til að styrkja tengslanet sitt og þjálfa „smalltalkið“ þegar fjöldi mikilvægra og frægra aðila í íslensku þjóðlífi mættu á myndlistaropnunina. Þátttakendurnir voru því komnir í þá stöðu að þurfa að tala við mikilvæga fólkið með sérhæfðum „small talk“ kúnstum. Ýmsar spurningar vöknuðu við þetta. Voru þátttakendur þeir sjálfir þegar þeir töluðu við mikilvæga fólkið eða voru þeir að sviðsetja hina nýju kunnáttu sína? Leika með? Hvenær er maður svosem maður sjálfur? Kannski allra síst á sýningaropnun eða þegar maður þarf að koma sem best út félagslega?

Í sýningarferlinu fórum við í gegnum allan skala tilfinninga til verksins. Eina stundina töldum við okkur vera að vinna stórkostlega leiksigra en aðra stundina vorum við miður okkar yfir því að verkið væri ekki annað en tilgangslaus vitleysa.

Einnig kom fyrir að okkur fannst við virkilega andstyggilegar. Dæmi um slíkt var á stelpukvöldi GET A LIFE! en þá fengum við hjúkrunarfræðing til að vigta stelpurnar sem hlýddu í kjölfarið á erindi um megrunarkúra. Á meðan kíktu strákarnir, á strákakvöldi GET A LIFE!, á barinn með gítar og biðu eftir að hitta Geira Goldfinger (sem sveikst þó um að mæta). Eftir vigtunina heyrðum við gagnrýnisraddir og komumst þannig að því að málefni sem eru sett fram sem „sérstök vandamál kvenna“ geta verið mjög eldfim og erfið viðfangs í sviðsverki sem þessu. Jafnvel þrátt fyrir að það virðist samþykkt að hafa afbakaðar/afmyndaðar (photosjoppaðar, sveltar, sílíkonuppfullar) (fyrir-)myndir af kvenmannslíkömum hvert sem litið er.

Eftir að hafa unnið og sýnt GET A LIFE! er ein af okkar meginályktunum sú að það að reyna að stíga inn í raunveruleikann og afbaka neyslusamfélagið sé að mörgu leyti dæmt til að mislukkast því raunveruleikinn er alltaf nokkrum skrefum á undan. Súlu-jóga, tígrisdýramynstrað bikíní fyrir nýfædd stúlkubörn, andrúmsloftsmegrunarkúr, „prófaðu að halda framhjá“-vefsíða, bók um kvíðaraskanir smábarna fyrir smábörn og skapaháraskraut eru dæmi um nokkuð sem okkur hefði ekki dottið í hug.

Þá ályktun að raunveruleikinn er ýktari en ýktasti skáldskapur létum við endurspeglast í uppbyggingu námskeiðsins. Þegar leið á námskeiðið bar minna á fyrirlestrum og æfingum frá okkur námskeiðsstýrum og „alvöru“ fólk úr „raunveruleikanum“ fór að koma í meira mæli inn á námskeiðið.

Eftir GET A LIFE! er von okkar sú að þátttakendur spyrji sig í kjölfarið, sem og við sjálfar, hvaðan þær hugmyndir koma um að við þurfum að laga okkur, bæta okkur og setja okkur öll þessi markmið. Hverjir standa fyrir slíkar hugmyndir og hvers vegna? Hverra hagur er það að okkur finnist við óuppfyllt og að við séum tilbúin að fjárfesta í skyndilausnum? Getur verið að við séum bara fín eins og við erum?