Hugvit – Hugsanleg verðmætasta auðlind landsins.

Hugvit

Lengi vel hef ég haft það á tilfinningunni að íslensk stjórnvöld hafi ekki minnstu hugmynd um hve verðmætt hugvit er. Áherslan virðist oftar en ekki lögð á fiskiðnað og ál. En hvert skyldi kílóverðið vera á hugviti samanborið við t.d. fisk eða ál?

Tekið skal fram að þetta eru einungis vangaveltur og lítt vísindaleg athugun, en hugsanlega getur þessi spurning vakið einhvern til umhugsunar og þess vegna finnst mér einhver þurfa að spyrja hennar.
Gerum okkur fyrst grein fyrir hvaða mælieiningar er verið að nota yfir hinar ýmsu auðlindir þegar virði er metið. Ál er nánast undantekningalaust mælt í tonnum, það er framleitt í tonnavís og flutt út í tonnavís. Fiskurinn er veiddur í tonnavís en í verslun er hann seldur í kílóatali. En hvað með hugvit?
Hvað er hugvit og hvernig mælum við það?

Af eigin reynslu hefur mér oft fundist sem Íslendingar upp til hópa hugsi um hugvit sem hátækniiðnað og háþróaðar framleiðsluaðferðir. En staðreyndin er að hugvit er það sem við beitum til þess að bæta eitthvað eða skapa eitthvað nýtt. Mín eigin skilgreining er eitthvað á þá leið að hugvit er að beita skynsemi, útsjónarsemi og rökhugsun til þess að bæta eitthvað sem er óskilvirkt, eða jafnvel að finna upp eitthvað nýtt til þess að fylla í eitthvað skarð. Að sjá veikleika einhvers og breyta því í styrkleika o.s.frv..

Frábært dæmi um hugvit eru Post-It miðarnir marglituðu sem flestir kannast við. Þeir eru framleiddir af bandaríska fyrirtækinu 3M. Fyrirtækið byrjaði sem námufyrirtæki og nam grjót til nota í slípitækjum og þess háttar. Það var stofnað árið 1902 og allt frá byrjun voru starfsmenn hvattir til þess að hugsa út fyrir rammann og beita hugviti. Með reynslu sinni frá þessari slípisteinsframleiðslu þróuðu þeir með tímanum vatnsheldan sandpappír, sérstaka klúta og síðast en ekki síst límband, hið víðfræga Scotch tape. Fyrirtækið stækkaði og áfram hélt hvatningin til nýsköpunar og rannsókna og þar kemur að mínu mati besta dæmið um hugvit.^{1 2}

Þeir hjá 3M sáu að stór hópur fólks notaði límband þeirra til að líma miða á veggi og ýmsa fleti til áminningar um hitt og þetta og til að skilja eftir skilaboð. Með hugvitinu einu að vopni datt snjöllum sérfræðingum 3M í hug að setja límið frekar beint á pappírinn og þannig urðu Post-It miðarnir til. Skemmst er frá því að segja að í dag starfa yfir 76.000 manns hjá fyrirtækinu í yfir 60 löndum. Fyrirtækið situr í 189. sæti á lista Forbes fyrir verðmætustu fyrirtæki heims árið 2009, og starfrækir enn um 35 rannsóknastofur.^{3 4}

En hvernig mælum við virði þessarar hugmyndar? Ég hugsa að það verði seint gert en, óhætt er að ætla að þessi litla nýsköpun 3M hafi skapað þeim ógrynni tekna í gegnum árin og þær tikka enn inn í kassann. Og þar komum við að sérstöku einkenni hugvits samanborið við margar aðrar auðlindir. Hugvit er óendanlegt og afurðir þess oftar en ekki líka. Þegar fiskur er veiddur verður sami fiskur ekki veiddur aftur, en hversu oft má búa til eintak af sama forritinu eða tölvuleiknum áður en hann “klárast“?

Á Íslandi mjá sjá gríðarlega mikið hugvit í hinum unga en ört vaxandi tölvuleikjaiðnaði. Fyrirtæki á borð við CCP, GOGOGIC og Caoz beita hugviti einstaklinga til þess að skapa marktækar tekjur fyrir sig og íslensku þjóðina. Auðvitað fara allskyns hráefni í að framleiða tölvurnar sem leikirnir eru framleiddir í og rafmagn í að halda þeim gangandi en leikirnir sjálfir verða til úr hugmyndum og framleiðsla þeirra byggir á hugviti forritaranna. Hugvit frá byrjun til enda. Og hvað er kílóverðið þegar leikurinn er fluttur útí heim? Ekkert. Dreifingin fer fram í gegnum internetið á ljóshraða fyrir smáaura. Hefðbundin dreifiaðferð fyrir tölvuleiki er að prenta eða stimpla þúsundir geisladiska og senda um heim allan, en með því að beyta hugviti; skynsemi, útsjónarsemi og rökhugsun, ákváðu þessi fyrirtæki að dreifa á netinu. Það er mun skilvirkara, ódýrara, umhverfisvænna og auðveldara. Það er hugvit eins og það gerist best.

En bökkum nú aðeins. Ég byrjaði á að henda því fram að íslensk stjórnvöld vissu lítið hvað hugvit væri og ætlaði mér að bera það saman við fiskiðnað og áliðnað. En mér er ljóst að það er ekki sambærilegt og ekkert skrítið að stjórnvöld ná, að því er virðist, ekki almennilega upp í hugtakið. Það er jú svo óáþreifanlegt og illmælanlegt. Er þá nokkuð skrítið að stjórnvöld séu treg til að fjárfesta í því? Hvernig mæla þau arðsemi slíkrar fjárfestingar? Og stóra spurningin er; verður slík fjárfesting metin til fjár yfirhöfuð?

Ég vil halda því fram að það sem við þurfum á þessum síðustu og verstu tímum er meiri fjárveiting til menntakerfisins og bein umbun til einkaaðila sem beita hugviti við tekjusköpun sína. Hvetjum fólk til að hugsa út fyrir rammann. Slík fjárfesting væri ekki einungis tekjuskapandi fyrir menntakerfið og hátækniiðnað. Þvert á móti myndu allir geirar atvinnulífsins njóta góðs af auknu hugviti. Hugvit í rekstri heilbrigðiskerfisins og menntakerfisins. Hugvit í álframleiðslu, fiskiðnaði, hugbúnaðarsmíð, rafmagnsframleiðslu, landbúnaði. Ég er alls ekki að halda því fram að slíkt hugvit sé ekki nú þegar til staðar en bendi jafnframt á að ráðlegt væri að leita af fullum krafti til háskólanna og annarra menntastofnanna til þess að finna lausnir ýmissa vandamála, frekar en að draga úr fjármagni til þessara aðila eins og við höfum fengið að reyna hér á Íslandi. Á þessum stöðum er fólkið með réttu þekkinguna, frjóa hugsun og einskæran vilja til þess að láta gott af sér leiða. Afhverju ekki að stefna til frekari rannsóknarverkefna af frumkvæði ríkisins og opinberra aðila jafnt sem einkaaðila til þess að finna lausnir á aragrúa vandamála sem dúkka upp daglega. Hafa allir gleymt að bæði tölvur og internetið sjálft varð til í háskólum Bandaríkjanna?

Er ekki kominn tími til að hætta að hugsa um hugvit sem einhverskonar háþróað fyrirbæri sem eingöngu nýtist við framleiðslu gervilima með gervigreind, lyfja og hugbúnaðar? Er ekki kominn tími til að fólk átti sig á að litlar hugmyndir sem eru ekkert annað en hugvit er einmitt það sem er tekjuskapandi? Virðisaukinn er mestur þar sem hráefni eru ódýr.

Ostaskerinn var búinn til af húsgagnasmiði sem sá veikleika hnífs í ostaskurði og kosti hefils. Hann beitti skynsemi, útsjónarsemi og rökhugsun og hannaði ostaskerann árið 1925.⁵ Hvað gerir Google að svona vinsælli leitarvél? Stofnendur þess beittu skynsemi, útsjónarsemi og rökhugsun við að sjá veikleika þeirra aðferða sem fólk notaði á þeim tíma til að afla sér upplýsinga. Þeir hafa síðan haldið áfram að beita skynsemi, útsjónarsemi og rökhugsun við rekstur fyrirtækisins og er það í dag í 155. sæti á lista Forbes.⁶ Afhverju beita stjórnvöld ekki smá skynsemi, útsjónarsemi og rökhugsun líka?

En hvað ætli sé kílóverðið af google?