Akademónar í AkureyrarAkademíunni héldu daginn í dag hátíðlegan og buðu gestum og gangandi til samkvæmis í húsakynnum sínum í gamla Húsmæðraskólanum við Þórunnarstrætið á Akureyri. Ástæðan fyrir því að við Akademónar ákváðum að bjóða til gleðskapar í dag er sú að þennan dag, 13. október árið 1945, var Húsmæðraskólinn á Akureyri settur í fyrsta sinn, og húsið sem í dag veitir okkur skjól og samastað í tilverunni var vígt.
AkureyrarAkademían er daglegt heiti Félags sjálfstætt starfandi fræðimanna á Norðurlandi - þ.e. samfélag háskólafólks og annarra sem sinna fræði- og/eða ritstörfum. AkureyarAkademían var stofnuð vorið 2006 og hefur síðan þá þróast, vaxið og dafnað. Félagið stendur reglulega fyrir fundum, fyrirlestrum, málþingum og uppákomum, þar sem félagar og gestir miðla af þekkingu sinni og sköpunargleði og eru félagar í Akademíunni bæði bakhjarlar og virkir þátttakendur í starfsemi félagsins.
Fyrirmyndin að AkureyrarAkademíunni er sótt til ReykjavíkurAkademíunnar, en sú síðarnefnda hefur verið starfrækt í höfuðborginni í rúman áratug með góðum árangri. Markmiðið með stofnun AkureyrarAkademíunnar var fyrst og fremst að nýta betur þekkingu fræðafólks á Norðurlandi með því að skapa þeim vettvang til miðlunar og umræðu, bæði inn á við sem og til samfélagsins. Einnig knúði á þörf þessa hóps fyrir starfsaðstöðu til rannsókna, og þörf samfélagsins fyrir fræðasetur, þangað sem stofnanir og fyrirtæki gætu m.a. leitað eftir sérþekkingu á ákveðnum sviðum.
Félagar í Akademíunni í dag stunda rannsóknir og grúsk á mjög breiðu sviði innan bæði hug- og raunvísinda, þótt hugvísindin hafi vissulega yfirhöndina. Sem dæmi um fjölbreytnina hafa þeir sem leigt hafa aðstöðu í húsnæði Akademíunnar starfað á sviðum Félagsfræði, Heimspeki, Félagsráðgjafar, Hagfræði, Stjórnmálafræði, Fornleifafræði, Norrænna fræða, Evrópufræða, Sagnfræði, Kennslufræði, Hjúkrunarfræði, Lögfræði og þjóðfræði, en einnig hafa þar verið listamenn, rithöfundar og bókaútgefandi. Akureyrarakademían hefur auk þes lagt áherslu á samvinnu við stofnanir og fræðasetur á Akureyri og Norðurlandi, en einnig annarstaðar á landinu, s.s. við systurfélög sín ReykavíkurAkademíuna og Rannsóknatorg Austurlands.
Síðan 2006 hefur AkureyrarAkademían haft afnot af húsnæði gamla Húsmæðraskólans við Þórunnarstræti 99 á Akureyri og þar hefur öll starfsemi hennar fram síðan. Hér eru haldnir fundir, fyrirlestrar, sýningar og málþing og hér getur fræðifólk leigt sér vinnuaðstöðu og notið samvista og faglegs samstarfs við fólk úr ólíkum fræðigreinum. Aðastaðan er góð, hér er hátt til lofts og vítt til veggja – gluggarnir stórir og veita góða birtu. Hér fá menn skrifborð til afnota, nettenging er í húsinu, og auk þess er hér sameiginleg matar- og kaffiaðstaða þar sem gjarnan er safnast saman yfir rjúkandi kaffi til þess að ræða fræðin og málefni líðandi stundar. Í húsinu er lögð áhersla á góðan vinnuanda og næði til rannsókna – en einnig að böndin milli félaga og þar með fræðigreina séu treyst og þannig stuðlað að sameiginlegum verkefnum fólks úr ýmsum áttum.
Í húsinu sjálfu er góður andi – og hér er gott að vera, og gott að vinna.
Í pistli sem skrifaður var hér á Hugsandi í tilefni af 10 ára afmæli ReykjavíkurAkademíunnar árið 2007 segir m.a. að: „Mikilvægi ReykjavíkurAkademíunnar felst þó ekki í því að hún sjái fræðafólki fyrir góðri og ódýrri vinnuaðstöðu heldur fyrst og fremst í því að þar koma saman fræðimenn úr ólíkum áttum. …[Hún] er ekki bara staður heldur fyrst og fremst öflugt og fjölbreytt samfélag.“
Og það er raunar dagsatt – við sem eigum daglegt skjól hér í húsinu vitum, eins og höfundur fyrrnefnds pistils bendir á, að lyklarnir tveir sem ljúka upp fyrir okkur dyrum akademíunnar veita okkur ekki bara aðgang að þeim fáu fermetrum sem skrifborðin okkar standa á. Þeir opna okkur aðgang að samfélagi – félagi fólks á ólíkum aldri sem komið er úr ýmsum áttum og vinnur að margvíslegum verkefnum. Hér er um raunverulegan þverfaglegan vettvang að ræða, og ólíkan hefðbundnu háskólasamfélagi þar sem samgangur á milli „óskyldra“ deilda er ekki almennur – og það er ekki síst það sem markar sérstöðu og mikilvægi Akademíanna í fræðaheiminum.
„…[Hún] er ekki bara staður [eða hús] heldur fyrst og fremst öflugt og fjölbreytt samfélag“, sagði í áðurnefndum afmælispistli ReykjavíkurAkademíunnar. Ég er sjálf fornleifafræðingur. Fornleifafræðingar fást auðvitað við fortíðina – en viðfangsefni fornleifafræðinga er, ólíkt t.d. sagnfræðingum og félagsfræðingum, efnisheimurinn eða efnismenningin – allt sem hönd á festir – þ.e. hlutirnir, steypan, torfið og múrsteinarnir sem við umvefjum okkur og byggjum samfélög okkar með. Sem fornleifafræðingur veit ég að það er þetta sem oft er það eina sem horfið samfélag skilur eftir sig – steypa/torf, veggir gólf og þök… Sem fornleifafræðingi er mér það þess vegna líka morgunljóst að forsenda hvers samfélags er staður – samastaður í tilverunni. Ég tek því undir með pistlahöfundi – Akadmeían er ekki bara staður – hún er miklu meira en það – en ég bæti því við að staðurinn, og í okkar tilfelli húsið, er ákveðin grunnforsenda þess að samfélagið, eða félagið, geti skilgreint sig og starfað á þann hátt sem það kýs að gera.
Það hefur verið Akureyrskum Akademónum ljóst frá upphafi að sá staður sem þeim hafði áskotnast í tilverunni átti sér ákveðna sögu – sem kristallast ekki síst í því að staðurinn gengur jafnan ekki undir nafninu AkureyrarAkademían heldur gamli Húsmæðraskólinn! Það hefur líka verið vilji Akademóna frá upphafi að hampa þessari sögu eftir fremsta megni. Á síðasta ári var Akademíunni færð rausnarleg gjöf, þegar ættingjar Þorbjargar heitinnar Finnbogadóttur gáfu félaginu ljósmyndir, bækur og handverk úr eigu hennar, en Þorbjörg var í fyrsta útskriftarárgangi Húsmæðraskólans og síðar kennari við skólann. Þessum hlutum hefur verið komið fyrir í glerskáp á neðri hæð hússins þar sem þeir eru gestum til sýnis og marka fyrsta vísinn að safni um sögu hússins.
Húsið – okkar staður – hefur því orðið að mjög mikilvægum lið í starfi Akademíunnar, og var deginum í dag, 13. október, ætlað að undirstrika það.
Húsið er byggt í lok seinna stríðs, og er teiknað af þáverandi húsameistarar ríkisins, Guðjóni Samúelssyni, eins og einnig Rósenborg (gamli barnaskólinn) og Akureyrarkirkja. Í dag er húsið í eigu Ríkisins og Akureyrarbæjar, en Háskólinn á Akureyri leigir húsið og AkureyrarAkademían hefur afnot af því.
Eins og ég nefndi áðan er í húsinu góður andi – og hér er gott að vera – það þrátt fyrir að í húsinu sé ýmsu orðið ábótavant. Lagnakerfið allt er á síðasta snúningi, það þarf að dæla úr kjallaranum nokkrum sinnum á ári, rafmagnið þyrfti að endurnýja, veggi og gólf þyrfti að lagfæra og mála – og þakið er laust. En hér er samt gott að vera!
Þetta er ekkert grín – þetta er dagsatt. Það er sorglegt hvernig komið er fyrir gamla Húsmæðraskólanum og okkur sem nú erum þeirra ánægju aðnjótandi að starfa í húsinu stendur ekki á sama. Hús sem ekki hafa náð löggiltum aldri sjálffriðunar geta einnig verið menningarverðmæti, og gamli Húsmæðraskólinn á Akureyri er í þeim flokki. Það er sorglegt að horfa upp á menningarverðmæti grotna niður og tortímast – en það gerist því miður allt of oft. Um leið brosandi Akureyrskir Akademónar buðu gesti sína hjartanlega velkomna í húsið á þessum fyrsta Degi hússins, sem eiga vonandi eftir að verða fleiri á starfsævi Akademíunnar, notuðu þeir því tækifærið og vöktu athygli á ástandi hússins – og hvöttu til þess að eitthvað verði gert í því ástandi. Því ef áfram heldur sem horfir verður þessi dagur ekki að degi hússins heldur að minningardegi húss sem var.