Gómsætur og spennandi kostur?
Nú fer fram nokkur umræða innan framhaldsskóla um eðli, umfang og inntak náms. Umræðan er hluti af því að hver skóli skal nú, í samræmi við ný lög um skólastigið, ákveða sína heildarstefnu auk innihalds og aðferða á hverri braut og í hverjum áfanga. Væntanlega mun nám á framhaldsskólastigi í kjölfarið taka töluverðum breytingum. Hvert eiga framhaldsskólar að stefna? Hvernig eiga þeir að komast þangað og hvers vegna ættu þeir að hugsa sér til hreyfings?
Nám í íslenskum framhaldsskólum er í dag á margan hátt fjölbreytt, hægt er að velja aragrúa mismunandi brauta í töluvert ólíkum skólum sem skipta nú tugum. Ætla mætti að allir sem áhuga hafa á framhaldsskólanámi fyndu sér eitthvað við sitt hæfi en svo er þó alls ekki. Mikið brottfall hefur verið undanfarin ár og ein helsta skýringin sem tínd hefur verið til er að nemendur finni ekki nám og námsskipulag sem hentar þeim sem sýnir sig í leiða og litlu áliti á eigin hæfni.[i] Hugsanlega hefur reyndar líka verið auðveldara að láta sér leiðast á meðan hægt var að ganga að starfi sem vísu þrátt fyrir menntunarleysi en hér er ekki ætlunin að fjalla um brottfall nemenda heldur vekja athygli á að í grunninn bjóða um 30 skólar upp á sama bóknámið. Sömu námsskrá, sömu áfangana með sömu markmiðunum og sama innihaldinu og þar af leiðandi oft sama námsefninu.
Enda er bundið í lög hvað skal kenna í hvaða áfanga. Þannig er lítið mál fyrir nemendur að flytja sig á milli skóla með áunnar einingar því saga 103 er, svo dæmi sé tekið, lögum samkvæmt sami áfanginn alls staðar. Nokkurt hagræði má ætla að náist með þessu skipulagi. Jafnframt næst ákveðin samræming og stúdentspróf verða líkari að inntaki þrátt fyrir ólíka skóla. Allir sem að hafa komið vita þó að raunin er alls ekki svo einföld - áherslur og kröfur til nemenda eru afar mismunandi milli skóla og þannig verður stúdentspróf úr einum skóla aldrei fullkomlega sambærilegt við próf úr þeim næsta.
Ný lög um framhaldsskóla voru samþykkt fyrr á þessu ári og gjörbreyta allri umgjörð skóla.[ii] Enn starfa skólar þó eftir eldri lögum enda þarf hver og ein stofnun að gagna í gegnum mikið sjálfskoðunarferli áður en nýju lögunum verður fylgt eftir. Helgast það af því að nú mun menntamálaráðuneytið ekki gefa út nákvæma námskrá sem gildir fyrir alla framhaldsskóla heldur gerir hver skóli sína námskrá, ákveður áherslur innan sinna veggja, hver markmiðin verða sem og leiðirnar að þeim. Námskrár og brautalýsingar þurfa að vera samþykktar af ráðuneytinu.[iii] Þannig er horfið frá þeirri stefnu að lögbinda hvernig saga 103 sé skilgreind, svo haldið sé áfram með sama dæmið. Ein fjölmargra afleiðinga þessa er að stúdentspróf verða afar ólík milli skóla - ekki bara með tilliti til þeirra krafna sem gerðar eru til nemenda heldur ekki síður að uppbyggingu og innihaldi.
Þetta skapar nokkra óvissu um hvernig nemendur verða metnir inn í háskólanám, líkt og óvíst er hvernig grunnskólanemendur verða nú metnir inn í framhaldsskóla þegar helsta mælitækinu (samræmdum prófum) hefur verið lógað. Mælingar og samræmi eru þó vitaskuld einungis yfirborðsvandi þegar móta á nýtt menntakerfi. Það sem sjónum er beint að nú þegar tækifæri gefst til að skapa skóla nánast frá grunni er hvers konar nám viljum við bjóða upp á, fyrir hverja og hvernig getum við mótað skólastarfið fyrir þá? Greinarhöfundi er einungis kunnugt um að einn skóli hafi þegar gefið út hvernig hann ætli sér að bregðast við nýfegnu frelsi og nýsköpunartækifæri - Menntaskólinn í Reykjavík ætlar engu að breyta.
Hversu vel sjáum við fram fyrir okkur? (Kafaldsbylur eftir W. Turner)
En þeir sem halda að hægt sé að gera betur velta fyrir sér hvort bjóða eigi upp á breiða undirstöðumenntun eða möguleika á sérhæfðum undirbúningi fyrir frekara nám.Fyrirséð er að allir nemendur á landinu munu ekki hafa sama grunninn og spurningin því hvort ákveðinn skóli eigi að sérhæfa sig í að veita breiða undirstöðumenntun fyrir fjölbreytt háskólanám (húmanísk menntunarstefna) eða í því að búa nemendur undir háskólanám á ákveðnum sviðum (sérhæfing verðandi sérfræðinga) og þá á hvaða sviðum. Í framkvæmd þýðir þetta fyrir framhaldsskóla hversu stóran hluta námsins eigi að binda í kjarna, hvort bjóða eigi upp á mismunandi brautir og þá hverjar og hversu margir áfangar séu bundnir við brautirnar, eða hvort nemendur eigi að hafa frjálsar hendur um val á námi innan skólans.
Þar sem eitt helsta hlutverk bóknáms til stúdentsprófs er undirbúningur undir háskólanám er nauðsynlegt að heyra frá háskólaborgurum landsins. Hvaða grunnþekkingu og færni þurfa nemendur að hafa við inngöngu, ekki bara fyrir einstakar deildir heldur almennt? Eða er ef til vill engin sameiginlegur grunnur nauðsynlegur, er engin forþekking og færni sem læknanemi þarf að eiga sameiginlega með skólabróður sínum í bókmenntafræði eða skólasystur í verkfræði? Ef við teljum að sitthvað bindi saman þessi skólasystkini, í hverju liggur það? Einstökum fögum og innihaldi þeirra? Almennri færni og hugsunarhætti?
[i] Um brottfall: „Brottfall nemenda úr framhaldsskólum 2002-2003" Hagtíðindi 3. tbl. 2004, http://www.hagstofa.is/lisalib/getfile.aspx?ItemID=954. Greining á brottfalli, sjá: Kristjana Stella Blöndal og Jón Torfi Jónasson, Brottfall úr námi. Afstaða til skóla, félagslegir og sálfræðilegir þættir. Félagsstofnun Háskóla Íslands (2002), http://www.fel.hi.is/Apps/WebObjects/HI.woa/swdocument/1005144/Brottfall+%C3%BAr+n%C3%A1mi.pdf.
[ii] Lög um framhaldsskóla nr. 92/2008, http://www.stjornartidindi.is/Advert.aspx?ID=079fa13b-ecce-4e31-b9b4-da37f7791e5e. Um sýn menntamálaráðuneytis á breytingarnar sjá, Ný menntastefna, http://www.nymenntastefna.is/. Töluverðar umbætur eru í lögunum um stöðu verknáms en hér verður sjónum beint að bóknámi.
[iii] Lögin hafa verið afar umdeild og af ýmsum ástæðum en Kennarasamband Íslands hefur tekið saman nokkuð af þeim athugasemdum sem komu fram: http://ki.is/Pages/1534. Meðal helstu athugasemda snéru að vinnuferli lagana og víðtæks valds sem ráðherra var falið með útgáfu reglugerða.
4 svör við
Þessi umræða er komin á loft í mínum skóla og þessar sömu spekúlasjónir eru í gangi. Við verðum að öllum líkindum með mjög mínímalískt stúdentspróf sem alls ekki allir eru sammála um innan stofnunar. Ég tek undir það að ég vil geta undirbúið nemendur mína, t.d. af félagsfræðibraut, inn á breiðan grundvöll félags- og hugvísindagreina. Til þess að gera það dugar mér t.d. alls ekki einn 4 eininga (verður líklega 7 ECTS) söguáfangi og 3 félagsfræðiáfangar. En mér er uppálagt að gera þetta innan þessara áfanga. Gaman væri, eins og þú segir, að heyra álit háskólasamfélagsins á þessum pælingum. Hvað varðar inntöku í skólann þá er vinna varðandi það í gangi en mér finnst skynsamlegast að nemendur sem sæki um á félagsfræðibraut skili inn ferilmöppu sem hægt er að fara yfir og meta í hvaða áfanga viðkomandi á að byrja. Þetta má nota í öllum fögum held ég.
Varðandi inntak náms og námskrá þá er alveg klárt að fyrir kennurum liggur mikil vinna. Ef þú ert að fara að setja upp sögu 103 (105/6 ECTS) þá þarftu að gera grein fyrir því hvernig vinnu nemenda er skipt upp m.t.t. tíma hans.
Því munu margir skólar gera sér grein fyrir því að tvöföldun eininga gengur ekki upp miðað við núverandi kerfi, því nemandi sem er með 19 einingar á önn getur ekki farið upp í 38, því þá væri vinnuvikan allt of löng.
Ég lít á þessar breytingar sem mjög spennandi tækifæri og leið til að stórbæta íslenska menntaskóla. Fagmennska mun aukast við það að hver eining verður marktækt jöfn annarri að þyngd, t.d. er hægt að tímasetja lestur bókar á viðmið frá námsgagnastofnun. Spennandi tímar eru framundan.
Ívar Örn Reynissonskrifaði klukkan 9.12.2008 10:41
Takk fyrir þetta Ívar.
Varðandi ECTS munu eflaust einhverjir skólar bara margfalda núverandi einingar með 1,6-1,7.
En í heild er þetta afar spennandi og býður upp á marga góða möguleika, bara spurning hversu vel skólar nýta sér tækifærið. Því nú eru allir skólar tilraunaskólar.
Karl Jóhann Garðarssonskrifaði klukkan 9.12.2008 11:32
Mér finnst vanillubúðingur vondur en súkkulaði- og karamellubúðingarnir góðir! En burtséð frá því, fín grein Kalli og góðar pælingar. Vonandi verður þessi breyting til góðs og fullnægi betur þörfum breiðari hóps. Hins vegar er ég hrædd við breytingar breytinganna vegna. Sem dæmi um afar slæma breytingu var t.d. upptaka NÁT áfanganna í síðustu námskrá.
Varðandi viðbrögð háskóla þá má benda á að efnafræðiskor HÍ (þáverandi) setti nefnd á laggirnar sem ályktaði gegn styttingu framhaldsskólans og sú ályktun á ennþá við í nýju námskrárpælingunum (nemendur verða að hafa ákveðinn grunn í eðl, efn og stæ til að byrja í efnafræði og skyldum greinum - og það eru ekki 3 gamlar einingar í hverju fagi heldur töluvert meira!). En gaman væri að heyra frá öðrum deildum/skorum, þekki það ekki.
Soffía Sveinsdóttirskrifaði klukkan 10.12.2008 12:51
Það verður vonandi boðið upp á vanillu, súkkulaði, karamellu og alls lags öðruvísi búðinga þegar þetta kemst allt á koppinn.
Nú þarf efnafræðiskor sem og aðrir í háskólanum að setjast niður og athuga hvort einungis sé nauðsynlegt að nemendur hafi grunn á því fræðasviði sem þeir hyggjast leggja fyrir sig í háskóla. Eða hvort efnafræðingar hafi t.d. gott af því að hafa lært eitthvað um bókmenntir og sögu (og sagnfræðingar um efna- og eðlisfræði) áður en farið er í sérhæfingu.
Karl Jóhann Garðarssonskrifaði klukkan 10.12.2008 14:50