Ofvirk eldfjöll og einangraðir erasmusar: Dvöl á eyju í Indlandshafi

La Réunion er eyja í vestanverðu Indlandshafi, austan við Madagaskar, í grennd við Máritíus. Eyjan sjálf er ekki stærri en Suðurnesin, en þar búa yfir 750.000 eyjaskeggjar af fjölbreyttum uppruna. La Réunion er hluti af Frakklandi líkt og eyjarnar Guadeloupe og Martinique í Karabíska hafinu. Þegar Frakkar lögðu eyjuna undir sig um miðja 17. öld höfðu þar einungis haft aðsetur sjómenn og sjóræningjar en engin byggð var á eyjunni. Réunionbúar nútímans eru afkomendur franskra landnema, þræla frá meginlandi Afríku og Madagaskar, indverskra verkamanna og kínverskra kaupmanna. Auk þess býr þar fjöldinn allur af fólki frá Máritíus, Comoreyjum, Mayotte, Madagaskar og meginlandi Frakklands. Þó franska sé opinbert tungumál eyjarinnar, er réunionkreólska ríkjandi talmál eyjaskeggja. Líkt og önnur kreólsk tungumál er hún blanda af tungumáli landnemanna, í þessu tilviki frönsku, og afrískum tungum þræla þeirra. Meirihluti íbúanna eru kaþólskir en mikill fjöldi þeirra eru múhameðstrúar og tamúlhindúar. Í hverri borg er að minnsta kosti ein moska og í flestum borganna tamúlmusteri.

Ég hef nú dvalist á La Réunion sem Erasmusnemi í mannfræði í þrjá mánuði. Eyjan er sökum fjölmenningar sinnar afar áhugaverð í mannfræðilegum skilningi. Vissar mannfræðilegar kenningar halda því fram að það að vera Réunionbúi sé að vera blandaður og að þar með sé enginn mismunur gerður á fólki eftir bakgrunni þess. Aðrir mannfræðingar leggja frekari áherslu á hið sérstæða og leggja upp úr því að flokka íbúana eftir bakgrunni þeirra. Það getur reynst snúið þar sem mörg dæmi eru um Réunionbúa sem leggja rækt við fleiri en eina trú og flestir þeirra rekja ættir sínar bæði til Afríku og Asíu og jafnvel til Evrópu líka.

Þrátt fyrir hversu blandaðir Réunionbúar eru þykir mér heldur óraunsætt að halda því fram að þar ríki fullkomið jafnrétti milli menningarhópa. Meginlandsfrakkar og afkomendur þeirra hafa augljóslega völdin á eyjunni, sem sést helst á fjölmiðlum sem fara nær eingöngu fram á frönsku og þeim mikla fjölda meginlandsfrakka sem koma til eyjarinnar til að vinna. Mikið atvinnuleysi er meðal infæddra Réunionbúa og mætti eflaust standa þannig að málum að fleiri þeirra fengju þær stöður sem annars er úthlutað til meginlandsfrakkanna, eða „z'oreilles“ eins og þeir eru uppnefndir af eyjaskeggjum. Nafngiftin er talin koma frá því að Frakkarnir sperrtu gjarnan eyrun (les oreilles) til að reyna að skilja Kreólana.

Jafnvel í fjölmenningarlegu samfélagi sem þessu má greina andúð í garð útlendinga og einhverskonar afbrigði af þjóðernishyggju. Þetta er afar lítið áberandi í hinu daglega lífi, en sem dæmi má nefna tímaritið „Lo Réunione“, sem birtir áróðursgreinar gegn z'oreilles, Kínverjum og Múslimum. Þarna er að finna hóp fólks sem stendur í þeirri trú að La Réunion ætti að vera sjálfstætt ríki Kreóla, og lítur fram hjá þeirri staðreynd að orðið „Kreóli“ merkir blandaður og að Múslimarnir og Kínverjarnir sem þeir vilja burt af eynni séu ef til vill langafar þeirra og langömmur. Annars er lítið um að fólk telji vænlegt að berjast fyrir sjálfstæði eyjarinnar. Frakkland styður vel við bakið á La Réunion sem er eflaust ástæða þess að svo mikill straumur innflytjenda frá Indlandshafseyjunum er til staðar. Til samanburðar hefur Máritíus átt erfitt uppdráttar eftir sjálfstæði sitt frá Frökkum sem hefur eflaust áhrif á skoðun Réunionbúa um sjálfstæði.

Gallinn við að vera á lítilli eyju í mörgþúsund kílómetra fjarlægð frá meginlandi hennar er hversu dýrt allt er. Vörur virðast að mestu leyti vera innfluttar frá Frakklandi sem gerir það að verkum að verðið er hátt. Sem Íslendingur varð ég ekki fyrir alvarlegu áfalli vegna verðlagsins hér, en margur Erasmusneminn kveinkar sér yfir að féð fjúki. Hin sterka tenging við Frakkland gerir það þó að verkum að manni finnst maður vera nær Frakklandi en Afríku. Daglega sér maður franskar veðurfréttir og fær franskan samtíma beint í æð úr sjónvarpinu. Þó réunionkreólskan sé ekki ólík frönsku er mikill sjálfsagi nauðsynlegur ætli maður sér að læra tungumál eyjaskeggja þar sem þeir mæla jafnan við mann á frönsku sem er þeim jafn töm og kreólskan.

Eins og eflaust á við um flesta skiptinema í heiminum hópast Erasmusnemarnir í Háskólanum á La Réunion saman og kynnast ekki menningu La Réunion nema að litu leyti. Sem Erasmusnemi í háskólanum hér ber manni skylda til að stunda ákveðin námskeið um menningu og tungu La Réunion auk frönsku, sem gerir það að verkum að skiptinemarnir hópast enn meira saman en ella. Þetta er ekki neikvætt að öllu leyti og eflaust er hægt að fá undanþágu frá þessum námskeiðum. Það væri þó áhugavert rannsóknarefni í mannfræði að skoða skiptinema sem þjóðfélagshóp þar sem þeir mynda vissulega sína eigin menningu innan háskóla- og ferðamannamenningarinnar. Í háskólum Íslands hefur La Réunion einhverra hluta vegna ekki staðið öðrum til boða en mannfræðinemum. Það má eflaust breyta þessari staðreynd án mikilla vandkvæða þar sem Háskólinn á La Réunion tekur á móti Erasmusnemum frá öllum mögulegum deildum og fögum. Það er þess virði að velta fyrir sér dvöl á La Réunion, þar sem hún er ekki einungis áhugaverð menningarlega séð, heldur státar eyjan líka af ofvirku eldfjalli, mikilfenglegum fjallgörðum, marglitum blómum, heitum sjó og að sjálfsögðu sumari og sól yfir svartasta myrkrið heima á okkar ástkæra Íslandi.