Gömul og gróin húsráð, grasalækningar og smyrsl eru flestum kunn. Margir nota þau meðvitað til að bæta heilsu sína, aðrir ómeðvitað í formi ráða frá ættingum. Nú til dags er hægt að leita til fjölda meðferðaraðila og ráðgjafa sem gefa ráð sem flokkast undir óhefðbundnar lækningar.1 Þó hefur vísindahyggja verið við lýði í vestrænum samfélögum frá miðri 19. öld og kemur það fram í áherslum vestrænnar læknisfræði á gagnsemi inngripa og tækni. Henni samkvæmt hefur verið litið á líkama og huga sem tvö aðskilin fyrirbæri sem hafi engin samverkandi áhrif í læknismeðferðum. Þó virðist það vera um það bil að breytast.
Mannfræðingarnir Marc S. Micozzi og Shelly R. Adler halda því bæði fram að áherslubreyting sé í uppsiglingu hvað varði skilning og útskýringar á heilsu og lækningum. Ný tækni muni verða notuð meðfram gömlum hugmyndum og vestrænar lækningahefðir fái nýtt hlutverk innan óhefðbundinna lækninga. Þessar nýju hugmyndir kallar Micozzi heilsuvistfræði eða ecology of health. Hann segir vestræna læknisfræði ekki geta útskýrt allar jákvæðar breytingar á heilsu fólks. Sumar sé einfaldlega ekki hægt að rekja til lyfjameðferðar, skurðaðgerða eða annarra meðferða vestrænnar læknisfræði. Þrátt fyrir það sé einblínt á líkamann sem aðskilin huga manneskjunnar og kenningar um tengingar huga, taugakerfis og ónæmiskerfis vanti. Þær tengingar eru aftur á móti til staðar í hugmyndafræði margra óhefðbundinna lækningakerfa.2
Vegna ráðandi skiptingar í líkama og huga hefur gleymst að skoða hugræna þætti sem mótefni gegn sjúkdómum. Nú sé hugsanlega að myndast tækifæri fyrir vestræna læknisfræði til taka upp heildrænna lækningakerfi. Micozzi hefur rannsakað ýmiss konar sjálfslækningar í þvermenningarlegu samhengi og telur ekkert eitt kerfi lækninga geta höfðað til allra. Það fari eftir stað, stund og menningu. Máli sínu til stuðnings segir hann að aukinn áhugi á óhefðbundnum (alternative)3 lækningum í Bandaríkjunum sýni að fólk vilji breytingar. Endurskoða þurfi viðhorf vestrænnar læknisfræði til orkubúskapar líkamans. Of mikil áhersla sé á inngrip (lyf, aðgerðir) á kostnað heildrænna aðferða sem ganga út frá því að líkaminn geti læknað sig sjálfur. Hann þurfi einungis hjálp til að viðhalda og endurhlaða orku sína. Án þess að vilja gera lítið úr vestrænni læknisfræði og uppgötvunum innan hennar bendir Micozzi á að vélvædd sýn á líkamann sem tæki sem hægt sé að laga, klippa og skera, hafi ekki gagnast í öllum tilvikum. Vestræn læknisfræði hafi litið framhjá gagnsemi og virkni líkamsorkunnar þrátt fyrir að viðurkenna að hún sé til staðar.4 Fjöldi rannsókna innan vestrænnar læknisfræði sýna meðal annars raunveruleika lyfleysuáhrifa og gagnsemi handayfirlagninga. Rannsóknaráhugi á þessu sviði hafi þó ekki kviknað fyrr en nýlega.5
Hugsanlega má rekja ástæðuna fyrir þessari hræðslu við breytingar til þess að vestræn læknavísindi gera rækilegan greinarmun á trú og vísindum á meðan mörg heildræn lækningakerfi skilja ekki þar á milli. Micozzi segir útilokun trúar í læknisfræðilegum tilgangi koma í veg fyrir að hugur sjúklings geti notið sín og tekið þátt í meðferðinni. Til eru vísindalegar rannsóknir sem sýna fram á að meðferðir virka betur ef sjúklingarnir sjálfir trúa á gagnsemi þeirra og meiri líkur eru á bata ef sjúklingum líður vel í því umhverfi þar sem meðferðin fer fram.6 Að auki bendir Shelly R. Adler á að sjúklingar líta ekki til þess hversu ólík lækniskerfi séu heldur nýti sér þá þætti sem þeim þykir henta og trúa á. Því geti vestrænar lækningahefðir unnið við hlið óhefðbundinna lækninga og öfugt.7
Í þessu samhengi má benda á umfjöllun mannfræðingsins Daniel E. Moerman og læknisins Wayne B. Jonas í greininni Deconstructing the Placebo Effect and Finding the Meaning Response um þá merkingu sem sjúklingar leggja í meðferðir. Þeir telja útkomur rannsókna um lyfleysuáhrif sýna að hugsanir hafi áhrif vegna þeirrar merkingar sem lögð er í lyfið/lyfleysuna. Máli sínu til stuðning vitna þeir í rannsókn þar sem nemendum voru gefnar tvær tegundir lyfleysu. Bláar töflur áttu að vera róandi en rauðar töflur örvandi. Niðurstöður sýndu að töflurnar höfðu tilætluð áhrif einmitt vegna merkingarinnar sem lögð var í þær. Þeir Moerman og Jonas leggja til að talað verði um merkingu (meaning) í stað lyfleysuáhrifa, til að komast að áhrifamætti hugsana í tengslum við meðferðir. Ræða verði virkni lyfleysa án áherslu á lyfleysu sem virkan þátt.8
Hans A. Baer mannfræðingur er sammála Micozzi og Adler um mikilvægi þess að endurmeta óhefðbundin lækningakerfi. Hann gagnrýnir þó rannsóknir mannfræðinga fyrir að tengja ekki heilbrigðiskerfi við pólitískt efnahagskerfi (political economy). Auknar vinsældir óhefðbundinna lækninga í Bandaríkjunum hafa að hans sögn aukið fjölda fúskara í röðum meðferðaraðila sem hann segir stafa af aðlögunarhæfni kapítalísks markaðar til að nýta sér framsæknar hreyfingar. Baer gagnrýnir því Micozzi og rannsóknir á heildrænum lækningakerfum fyrir að einblína á huga og líkama en sleppa tengslum við samfélag. Baer vill greina tengslin við hagkerfi og bendir á að ekki megi gera of lítið úr áhrifum umhverfis, efnhags og pólitíkur á heilsufar einstaklinga með því að segja að hver og einn geti læknað sig sjálfur með hjálp óhefðbundinna lækninga ef viljinn er fyrir hendi. Nauðsynlegt er að að líta á þessa þætti svo yfirvöld sem veita heilbrigðisþjónustu eða fyrirtæki sem valda umhverfi fólks, og þar með heilsu þess, skaða geti ekki firrt sig ábyrgð á sínum hlut við mótun aðstæðna. Einstaklingurinn ber ekki einn ábyrgð á sinni heilsu heldur skapast hún í tengslum við aðgang að heilbrigðisþjónustu, efnahagslega getu til að fjárfesta í óhefðbundnum lækningaaðferðum sem og aðra umhverfisþætti.9
Nálastungur, geislameðferð og heilun geta nýst sjúklingum sem trúa á gagnsemi þeirra meðferða. Rannsóknir mannfræðinga á samspili óhefðbundinna og hefðbundinna lækningakerfa eru mikilvægar til upplýsingar og skilnings. Þær geta gagnast sjúklingum, aukið batahorfur og bætt líðan. Einnig er mikilvægt að gleyma ekki að rannsaka kerfin í víðara samhengi með tilliti til pólitískra efnahagskerfa, menningar og staðsetningar. Niðurstöður rannsókna benda til þess að óhefðbundnar lækningar hafi jákvæð áhrif á heilsufar og nauðsynlegt er að halda þeim rannsóknum áfram. Skiptingu í líkama og huga þarf að yfirstíga og huga að heildrænni nálgun á heilsufar.
-
Vert er að benda á mismunandi skilgreiningar í hefðbundnar og óhefðbundnar lækningar eftir samfélögum. Hér er talað um óhefðbundnar lækningar í vestrænum skilningi sem opinberlega óviðurkenndar lækningar. Athugið að samkvæmt þeirri skilgreiningu eru óhefðbundnar lækningar stundaðar af yfir 80% mannkyns. Micozzi, Marc S. (2002). Complementary and Alternative Medicine. Medical Anthropology Quarterly, 16(4): 400. ↩
-
Adler, Shelly R. (2002). Integrative Medicine and Culture: Toward an Anthropology of CAM. Medical Anthropology Quarterly, 16(4): 414, og Micozzi, Complementary and Alternative Medicine, 398-399. ↩
-
Skilgreiningar á frummáli: Alternative medicine often refers to the use of therapies as substitutes for biomedical treatment, and complementary medicine refers to the use of such therapies in conjunction with biomedicine. Integrative medicine refers to a system of medicine that integrates biomedicine with CAM (leturbreyting höfundar). Baer, Hans A. (2002). The Growing Interest of Biomedicine in Complementary and Alternative Medicine: A Critical Perspective. Medical Anthropology Quarterly, 16(4): 403. ↩
-
Mælingar líkamsorku eru nú þegar gerðar, sbr. mælingar á hjarta, vöðvum og heilabylgjum (EEG, EKG, EMG). Micozzi, Complementary and Alternative Medicine, 401. ↩
-
Micozzi, Complementary and Alternative Medicine, 399-400; Adler, Integrative Medicine and Culture, 412. ↩
-
Micozzi, Complementary and Alternative Medicine, 401-402. ↩
-
Adler, Integrative Medicine and Culture, 413. ↩
-
Moerman, Daniel E. og Wayne B. Jonas (2002). Deconstructing the Placebo Effect and Finding the Meaning Response. Annals of Internal Medicine, 136(6): 471-472. ↩
-
Baer, Hans A. (2003). The Work of Andrew Weil and Deepak Chopra -Two Holistic Health/New Age Gurus: A Critique of the Holistic Health/New Age Movements. Medical Anthropology Quarterly, 17(2), 233-250. Einnig: Baer, The Growing Interest of Biomedicine in Complementary and Alternative Medicine, 403. ↩
4 svör við
Makalausar staðreynda- og rökvillur hér á ferð. Aðgreining líkama og huga... hvað um geðlæknisfræði, sálfræði?
Þú virðist einblína á sjúkdóma - sem eitthvað bundið líkamanum, en ekki huganum - og gerir þig þar með seka um þessa villu sem þú ert að gagnrýna.
Rök þín og lokaniðurstaða virðist vera að fólki geti liðið vel og því batnað ef það trúir á gagnsemi aðferðarinnar sem beitt er (að því er virðist óháð því hver hún er). Margir trúa á gagnsemi óhefðbundinna lækninga og þar með ætti að auka rannsóknir og vægi óhefðbundinna lækninga. En á sama hátt má segja að mörgum líður betur ef þeim er sagt að fórna nú einhverju til eins af guðunum í hindúisma. Ætti þá ekki að auka vægi og rannsóknir á hindúisma, vættir, orkusteina? Bull. Því ekki að auka trú manna á þessa vestrænu og vélrænu nálgun.... eru þá ekki allir sáttir?
"Vestræn læknisfræði hafi litið framhjá gagnsemi og virkni líkamsorkunnar þrátt fyrir að viðurkenna að hún sé til staðar."
Hver er þessi líkamsorka? Þetta er innantómt, merkingarlaust orðagjálfur.
Kannski að mannfræðingar ættu ekki að tjá sig of mikið um læknisfræði.
Reynir Harðarsonskrifaði klukkan 1.12.2009 15:30
Sæl Elín Ösp
Ágætlega skrifuð grein hjá þér, en kynnir ekki til sögunnar þá andstöðu og þau mótrök sem eru gegn þessum staðhæfingum manna sem þú vitnar í. Ég lauk læknisfræði árið 1994 og hef BS gráðu í vísindum. Ég hef kynnt mér kukl og ýmsar ósannaðar meðferðir undanfarin 10 ár. Nýlega hef ég lesið bækur um lyfleysuáhrifin, m.a. þær sem þú vitnar í.
Í fyrsta lagi er það bábylja að hefðbundin læknisfræði hafi litið á líkamann og hugann sem aðskiljanleg líffæri, en lengi vel var afskaplega lítið vitað um heilann og taugakerfið þannig að ásjóna læknisfræðinnar var lengi fram eftir á þann veg að aðeins væri hægt að lækna somatíska sjúkdóma. Í dag kvaka kuklarar um það að læknisfræðin sé ekki heildræn en hafa nær enga þekkingu út á hvað hún gengur, enda ekki með neina læknisfræðilega menntun og oft ekki neina menntun í grunngreinum vísinda.
Það eru nokkrar leiðir til að koma kukli á framfæri:
1. Gera lítið úr læknisfræði, m.a. segja að hún taki ekki tillit til hugrænna þátta.
2. Blása út eigið ágæti, t.d. vitna í rannsóknir eins og að um allar rannsóknir að ræða með því að nota almennt orðalag sbr. hér að ofan "Niðurstöður rannsókna benda til þess að óhefðbundnar lækningar hafi jákvæð áhrif á heilsufar .." Þetta gefur villandi mynd því að "óhefðbundar lækningar" eru mjög fjölbreytt safn meðferða og mjög mikið af þeim er algerlega gagnslaust bæði út frá fræðilegri skoðun og rannsóknum. Þessi almenna staðhæfing er því að gefa í skyn almennt jákvæða niðurstöðu rannsókna þegar sannleikurinn er allt annar og mun flóknari.
3. Vitna í alls kyns fræðimenn (en yfirleitt ekki lækna) til stuðnings staðhæfingum sínum og nota vísindalegt mál til að gefa lesandanum þá tilfinningu að um hávísindalegt mat á málum sé að ræða. Hér að ofan er vitnað í mannfræðinga og farið fram og til baka í umræðu um lyfleysuáhrif og samfélagsleg-pólitísk inngrip þannig að manni gæti virst í lokin að hér væri kominn traustur grunnur fyrir því að óhefðbundnar lækningar "geta gagnast sjúklingum, aukið batahorfur og bætt líðan". Svo er alls ekki.
Það eru bara vissir hlutir þar sem lyfleysuáhrif geta haft þessi "merkingaráhrif", en það eru t.d. verkir og huglægir hlutir eins og kvíði, en bara í stuttan tíma. Lyfleysuáhrif endast ekki og það er í raun ekki hægt að beita þeim viljandi því að í því felst blekking. Lyfleysuáhrif gagnast ekkert í því t.d. að lækka kólesteról eða lækna lungnabólgu af völdum baktería.
Það að blanda inn trú og vísindum er fáránlegt og Micozzi rökstyður þessa skoðun sína ekki. það er út í hött að telja að hugur sjúklingsins sé útilokaður með því að útiloka trú úr meðferðinni. Þvert á móti má færa góð rök fyrir því að hugurinn sé einmitt einbeittari og fljótari að aðlagast á heilbrigðan máta veikindum ef að raunsærri mynd af ástandinu er varpað upp fyrir sjúklinginn í stað þess að láta hann fljóta um í falskri von og rökvillu trúar.
Svo er það þessi kenning um að líkaminn geti læknað sig sjálfur með því að "endurhlaða orku sína" og læknisfræði gagnrýnd í leiðinni fyrir "inngrip". Þetta er tóm tjara. Læknar á slysadeild, bæklunardeildum, heilsugæslum og víðar beita í stórum hluta tilvika þar sem meiðsl eða bólgur hafa komið upp hjá fólki, þeirri aðferð að ráðleggja hvíld, setja á umbúðir, spelkur, gifs og ráðleggja með hreyfingar sem á að forðast til að hlífa o.s.frv., frekar en að beita inngripum. Hvíld og verndun laskaðra vefja er grundvallaratriði í meðhöndlun lækna sem er beitt í þúsundatali á heilsugæslum Íslands og um allan heim daglega. Læknar vita mjög mikið um sjálfslækningargetu líkamans og vita hvenær á að leyfa líkamanum að sjá um sig sjálfur og hvenær þarf að hjálpa honum með inngripum. Stór hluti læknisfræðinnar snýst um þess háttar ákvarðanir. Það er því alger fásinna og fáfræði að tala um að það að leyfa líkamanum að lækna sig sjálfur sé eitthvað nýtt eða eitthvað sem læknisfræðin hafi ekki tileinkað sér. Slíkt er bara skv. aðferð nr. 1 hér að ofan, þ.e. tilraun til að gera lítið úr læknisfræðinni og upphefja sig í leiðinni.
Orkufræðin: Læknisfræðin þekkir vel til margs kyns orku- og efnaflutnings innan líkamans, en sú orka sem kuklarar tala um er aðeins til í ímynduðum heimi þeirra. Það er hægt að þvæla um alls kyns orku og búa til einhver falleg kort og kerfi sem hafa fræðilegt útlit en eru í raun bara uppspuni. Þannig er það með áruna og fleiri slíka hluti sem heilarar og punktanuddarar segjast geta notfært sér. Engar rannsóknir né fræðilegur grunnur er á bak við þetta. Það sem er á skjön við viðurkennda grunnþekkingu þarf að vera stutt með feiknarlega góðum rannsóknum en þær eru ekki til fyrir þessi fyrirbæri.
Ég er sammála mannfræðingunum um mikilvægi pólitískra og félagslegra þátta, en ekki í þá átt að kuklið eða samþáttun þess við heilbrigðiskerfið fá stuðning ríkisrekinna stofnana. Slíkt er ávísun á mikla sóun og efnahagslegan skaða heilbrigðiskerfisins. Við viljum ekki aðra loftbólu í ætt við .com bóluna eða lánfésbóluna, en ef kuklið fær að vaða óheft uppi, er hætt við að við vöknum einn daginn upp með stórkostlegan vanda innan í heilbrigðiskerfinu og skemmd á menntun og þekkingu milljóna manna.
Takk fyrir mig - Svanur
Svanur Sigurbjörnssonskrifaði klukkan 1.12.2009 21:37
Gaman að sjá að efnið kveikir umræður. Takk fyrir svörin.
Best er að taka það strax fram að meiningin með greininni er alls ekki að gera lítið úr vestrænni læknisfræði, aðferðum hennar, uppgötvunum og gagnsemi. Með því að hvetja til skoðunar og rannsókna á hugsanlegri gagnsemi óhefðbundinna lækninga er ætlunin að benda á enn fleiri aðferðir sem nota má samhliða vestrænni læknisfræði, án þess að vilja útiloka hana eða afmá. Ég tel það missi ef heilbrigðisstarfsfólk, hvaða nafni sem það nefnist, lítur framhjá aðferðum sem gætu gagnast sjúklingum og bætt líðan þeirra.
Einnig skal nefna, af gefnu tilefni, að ekki er átt við að allar óhefðbundnar lækningar gagnist öllum í öllum tilvikum og þær rannsóknir sem ég vitna í eru að sjálfsögðu ekki allar rannsóknir sem gerðar hafa verið á þessu efni enda um stutta úttekt að ræða sem er til þess gerð að kveikja áhuga og veita smá innsýn í umræður um óhefðbundnar lækningar.
Reynir virðist sammála um að vestræn læknisfræði hafi vélræna nálgun en spyr hvort ekki megi auka trú á hana þannig að allir verði sáttir. Það er að vissu leiti rétt, virkja megi hugann enn frekar á jákvæðan hátt og taka hugsanir og líðan meira inn í meðferðir. Ef áhugi er fyrir því að kynna sér betur aðgreiningu tvíhyggju í líkama og huga er hægt að benda á bókina Beyond the Body Proper ritstýrðri af Margaret Lock og Judith Farquhar, svo eitthvað dæmi sé tekið.
Reynir vitnar í greinina: "Vestræn læknisfræði hafi litið framhjá gagnsemi og virkni líkamsorkunnar þrátt fyrir að viðurkenna að hún sé til staðar" og spyr hver þessi líkamsorka sé, sem hann telur vera innantómt, merkingarlaust orðagjálfur. Ef grannt er skoðað sést að þetta er útskýrt í neðanmálsgrein sem m.a. heilabylgjur, mælingar á hjarta og vöðvum.
Svanur bendir á þrjár leiðir til að koma "kukli" á framfæri :
1. Gera lítið úr læknisfræði, m.a. segja að hún taki ekki tillit til hugrænna þátta.
Eins og komið hefur fram er ætlunin alls ekki að gera lítið úr vestrænni læknisfræði. Þær uppgötvanir sem hafa átt sér stað eru ómetanlegar og er hér ekki um að ræða tilraun til að hafna þeim. Þrátt fyrir það er læknisfræðin ekki hafin yfir gagnrýni, frekar en aðrar fræðigreinar.
2. Blása út eigið ágæti, t.d. vitna í rannsóknir eins og að um allar rannsóknir að ræða með því að nota almennt orðalag.
Það má vera að orðalag í greininni mætti bæta, svo sem þar sem í þeirri setningu sem Svanur bendir á um niðurstöður rannsókna um ágæti óhefðbundinna lækninga. Með greininni er ætlað að vekja máls á því að sumar óhefðbundnar lækningar (og tekið er fram í neðanmálsgrein að hér sé um vítt hugtak að ræða, það er, allar þær aðferðir sem ekki eru samþykktar innan hins opinbera heilbrigðiskerfis) geta haft jákvæð áhrif á heilsufar fólks og með því að líta framhjá því og stimpla sem ímyndun, bábylju og tóma tjöru, eru hugsanlega ákveðin atriði sem bætt geta líðan og aukið bata útilokuð. Og það tel ég vera mikinn missi, því ef ég skil markmið lækninga rétt, hvort sem um er að ræða vestræna eða aðra, þá er það að bæta líðan og auka bata. Beðist er velvirðingar á því ef greinin mín hefur misskilist svo illa að talið sé að ég vilji gera lítið úr læknisfræði, störfum lækna og hjúkrunarstarfsfólks og upphefja mig til hæstu hæða í því samhengi. Það er ekki ætlunin.
Svo má velta því fyrir sér hvort eigið ágæti sé blásið meira út með því að vitna í nokkrar fræðigreinar og rannsóknir eða ef eigin vitneskja er sú eina sem stendur fyrir málinu. Hvað almennt orðalag varðar má einnig velta fyrir sér hvað Svanur á við með grunngreinum vísinda, BS gráðu í vísindum og viðurkenndri grunnþekkingu.
3. Vitna í alls kyns fræðimenn (en yfirleitt ekki lækna).
Það að vitna í aðra fræðimenn en lækna getur verið gott til að gefa nýja sýn á hlutina, annað sjónarhorn, þó bæði eigi jafn mikinn rétt á sér. Viðfangsefni læknisfræðinnar eru ekki einkamál lækna og hjúkrunarstarfsfólks enda eru sjúkdómar, heilsa, lækningar og meðferðir mismunandi eftir stund og stað og eins og áður hefur komið fram, hluti af víðara samhengi félagslegra þátta, viðhorfa og heimsmyndar hverju sinni. Mannfræðingar geta því lagt mikið af mörkum við að auka víðsýni og umræður um heilbrigðismál, ástundum lækninga og viðhorfa til sjúkdóma. Hægt er að benda á greinar eftir m.a. Margaret Lock mannfræðing í þessum efnum. Rétt er að kynning á mótrökum þeirra fræðimanna sem ég vitna er ekki gerð skil enda um stutta grein að ræða.
Ef Svanur hefur skoðað "kukl og ýmsar ósannaðar meðferðir" seinustu 10 árin hlýtur hann að hafa rekist á frásagnir fólks sem telur sig gagnast af einhverjum af þeim meðferðum sem falla í þann flokk og er því kannski full fljótfær að neita því að sumar óhefðbundnar lækningar geti gagnast sjúklingum, aukið batahorfur og bætt líðan þar sem að hann útilokar þá um leið vitneskju þeirra sem telja aðferðirnar hjálpa.
Einnig eru það ekki einungis kuklarar, eins og Svanur talar um, sem gagnrýna að heildrænni nálgun vanti innan vestrænnar læknisfræði og þar er hægt að benda á Þóru Jenný Gunnarsdóttur doktor í hjúkrunarfræði sem hefur rannsakað svokallaðar óhefðbundnar aðferðir eða viðbótar/stoðmeðferðir. Einnig má benda á Svein Guðmundsson mannfræðing sem skoðar um þessar mundir óhefðbundnar lækningar og heilbrigðiskerfið.
Með vísan í lyfleysuáhrif er ekki átt við að þau lækni hvað sem er, en að þau geti haft áhrif, svo sem á verki og kvíða, eins og Svanur segir sjálfur. Þar er kominn grunnur fyrir því að kanna hvers vegna þau virka og hvernig hægt sé að nýta þau áhrif enn betur. Þess vegna tel ég nauðsynlegt að skoða betur margar óhefðbundnar aðferðir; vegna vitnisburða fólks sem segja þær hafa hjálpað sér og tækifærunum sem í þvi felast að skilja betur hvers vegna þær virka.
Gott er að heyra að læknar á Íslandi séu meðvitaðir um sjálfslækningagetu líkamans. Þegar svo er væri hugsanlega hægt að hvetja þá til enn frekari skoðunar á því hvort og hvernig hugsanir eða trú geta gagnast í því tilliti. Það að blanda saman trú og vísindum telur Svanur fáranlegt en ef ég man rétt þá er talið að trú og vísindi hafi áður verið skilgreint sem sama fyrirbærið en var þá kallað heimspeki. Svokölluð viðurkennd grunnþekking (sem Svanur útskýrir ekki frekar, en ég giska á að hann eigi við vestræna læknisfræði) hvers tíma er ekki algildur sannleikur og öll þekking og þekkingarhefð breytist og er gagnrýniverð, án þess að segja að allt sem hún inniber sé marklaust.
En gott er að heyra að Svanur er sammála um mikilvægi pólitískra og félagslegra þátta hvað varðar heilsu og í því samhengi er kannski undarlegt að heyra að hann telji allar óhefðbundnar lækningar gagnslausar þegar svo margir, bæði erlendis og hérlendis, leita í þær lækningar og telja sig í mörgum tilfellum hafa gagn af því. Það má líka hafa í huga að grasalækningar og það sem kallað eru óhefðbundnar lækningar í vestrænum samfélögum í dag, eru aðferðir sem hafa langa sögu og eru á mörgum stöðum taldar hefðbundnar lækningar.
Það að telja að frekari rannsóknir á óhefðbundnum aðferðum og hugsanleg samþáttun þess við ríkisrekið heilbrigðiskerfi sé skemmd á menntun og þekkingu milljóna manna finnst mér bera vott um þröngsýni. Frekari rannsóknir leiða til meiri þekkingar og þar af leiðandi enn betri tækifæra til að nota allt það sem gagnast sjúklingum.
Með kveðju,
Elín Ösp
Elín ÖSp Gísladóttirskrifaði klukkan 4.12.2009 10:30
Sæl Elín Ösp á ný og takk fyrir svör.
Þetta er ekki einfalt umræðuefni og þarf ég að svara í löngu máli til að fara betur í gegnum það sem þú skrifaðir í svarinu. Mögulega geri ég það síðar. Nokkur atriði vil ég nefna.
Ég sé að þú ert að skrifa greinina út frá því sem aðrir hafa sagt um óhefðbundnar lækningar þannig að ég tók ekki greininni sem beinan dóm þinn á þeim eða vestrænum lækningum. Hins vegar gagnrýndi ég að það vantaði jafnvægi í umfjöllunina sem samkvæmt titlinum ætti að koma með rök frá bæði fylgjendum og andmælendum óhefðbundinna lækninga. Auðvitað er umfjöllun um heilsu og lækningar ekki einkamál lækna. Ég sé ekki hvers vegna þú þarft að taka það fram, þó að ég hafi nefnt að það hafi vantað t.d. sjónarmið þeirra í greininni.
Það að áður hafi trú og vísindi verið saman kallað heimspeki held ég að sé ekki rétt túlkað hjá þér. Hvort tveggja (og ýmislegt fleira) hafa verið meðal viðfangsefna heimspekinnar en þau eru ekki heimspeki. Jafnvel þó að svo væri, er ekki hægt að líta á það sem rökstuðning fyrir því að þau séu samrímanleg. Hugsanlega eru önnur rök fyrir því, en ég þekki þau ekki, a.m.k. ekki út frá hreinni guðfræði trúarinnar.
Ég hef ekki neitað því að sumar óhefðbundnar lækningar geti haft heilsubætandi áhrif, en það sem ég kalla kukl eru margar af þeim greinum sem innan þeirra eru eins og t.d. hómeópatía. Kuklgreinar eru ekki lækningar og geta því ekki einu sinni heitað óhefðbundnar lækningar. Kukl eins og hómeópatia eru bara gervifræði sem nærast á haldvillum og er viðhaldið af fólki sem skilur ekki hvernig sannreyna þarf tilgátur áður en þær eru teknar upp sem kenningar eða viðurkennd fræði. Ég hef bloggað talsvert um þetta á gamla blogginu mínu svanurmd.blog.is og það er langt mál að rökstyðja það frekar hér.
Orðin "grunngreinar vísinda" og "BS í vísindum" og "viðurkennd grunnþekking" vísa til vel þekktrar orðanotkunar í vísindaheiminum sbr, "basic sciences" þar sem átt er við greinar eins og efnafræði, eðlisfræði, stærðfræði og undirgreinar þeirra á ýmsum sviðum eins og t.d. líffræði og læknisfræði. Textabækur þessara fræða lýsa þeirri viðurkenndu grunnþekkingu sem hefur safnast saman úr þessum greinum. BS gráða í vísindum byggir á námi í vísindalegri aðferð, sem einmitt þessar grunngreinar byggja á. Þetta eru vel skilgreindir hlutir.
Orðin hefðbundið eða óhefðbundið eru gagnslítil í þessu öllu saman. Þau segja ekkert um eðli þess sem talað er um og því kýs ég að nota orð eins og læknisfræði, gervivísindi, kukl, grasalækningar o.s.frv. ,þ.e. lýsa nánar því sem ég er að tala um frekar en að setja fullt af hlutum í óræðna flokka. Það eru ekki hefðir sem gera aðferðir að góðum og gildum, heldur hversu vel þær virka í raun.
Bestu kveðjur
Svanur
Svanur Sigurbjörnssonskrifaði klukkan 11.12.2009 23:36