Ólympíuandinn og samviskan

Ólympíuleikarnir og þær hugsjónir sem þeir standa fyrir eru vel þekkt. Í næsta mánuði hefjast vetrarólympíuleikarnir í Vancouver og verða grunngildi Ólympíuhreyfingarinnar höfð að leiðarljósi þar sem áður: samheldni, mannvirðing, friður, skilningur og umburðarlyndi.¹ Sumum þykja þessi góðu gildi þó fara fyrir lítið og gagnrýna hvernig staðið er að skipulagi og framkvæmd leikanna.² Ekki verður farið nánar út í þessi mál hér þó áhugaverð séu. En Ólympíuhreyfingin er meira en bara sumar- og vetrarleikar. Í raun fer stærstur hluti starfs hreyfingarinnar fram utan leikanna. Hér verður litið á hvernig ólympíuhugsjónunum er viðhaldið og miðlað innan hreyfingarinnar og hvaða tækifæri og takmarkanir eru fyrir hendi á dreifingu ólympíuandans til almennings.

Alþjóða Ólympíu akademían (e. International Olympic Academy, IOA) hefur verið starfrækt síðan 1961 og sér akademían um fjölmörg námskeið og málþing auk þess sem nýlega var komið á masternámi við IOA en einnig er náið samstarf með ólympíuakademíum í hverju landi.³ Starfið fer fram í Ólympíu og þar hittist fólk hvaðan æva úr heiminum til að fræðast um ólympisma. Þarna fer fram hluti af innri menntun ólympíuhreyfingarinnar, hugað er að fræðslu þeirra sem eru hluti af skipulagi hreyfingarinnar og þeim sem ef til vill verða það. Akademían hefur verið kölluð samviska hreyfingarinnar því þarna er fólk í raun alið upp í þeim hugsjónum sem Ólympíuleikarnir standa fyrir.⁴ Frá upphafi hefur námskeið fyrir unga þátttakendur verið einn helsti liður í starfi akademíunnar og á þessu ári verður slíkt námskeið haldið í fimmtugasta sinn.⁵ Þessi áhersla á yngri þátttakendur er lýsandi fyrir starf IOA, reynt er að ná til þeirra sem komið gætu hugmyndum og hugsjónum ólympisma áfram. Þegar um 160 manns alls staðar að úr heiminum búa saman myndast sérstök tengsl og þessi tengsl eru ekki síður mikilvæg, í Ólympíu verða á hverju ári til tengslanet sem ná milli landa, heimsálfa, trúarbragða og menningarheima. Þessi tengsl verða ekki síst mikilvæg þeim sem síðar starfa fyrir Ólympíuhreyfinguna en fyrrum þátttakendur eiga sér sérstök samtök til að fóstra þessi bönd.⁶

Námskeið fyrir unga (20 – 35 ára) þátttakendur tekur tvær vikur í júní og hefst í Aþenu þar sem hópurinn hittist, fer í skoðunarferðir um borgina og nær áttum eftir oft langar ferðir. Þá er haldið til Ólympíu þar sem fara fram fyrirlestrar og umræðuhópar um margbreytileg efni sem tengjast Ólympíuleikum og –hugmyndum. Kennir þar margs að grasa. Frá síðasta ári má nefna Conrado Durantez og Panos Valavanis sem ræddu um sögu ólympíuleikanna í nútímamynd og þeirri fornu á meðan Hai Ren og Don Black gerðu grein fyrir ólympískri menntun í tengslum við Ólympíuleikana í Peking og Vancuver. Peking leikarnir voru áberandi umfjöllunarefni fyrirlesaranna 2009 sem flestir eru virtir prófessorar við nafntogaða háskóla og gerðu Susan Brownell, Wolfram Manzenreiter, Emilio Fernandez-Pena, Jinxia Dong og áður nefndur Hai Ren grein fyrir áhrifum leikanna á kínverskt samfélag, ímynd þess í vestri og hvernig ný tækni kom þar við sögu. Á þessu ári verður áherslan á þá nýliðna Vancouver leika. Efni fyrirlestranna er svo, ásamt ýmsu öðru, rætt í umræðuhópum sem hittast tvisvar á dag. Þar kemur berlega í ljós að það eru ekki endilega niðurstöðurnar sem eru lærdómsríkastar því ferlið og samvinnan reynist flestum bæði minnisstæðust og gagnlegust. Þessi samræðuvettvangur um ólympisma og starf ólympíuhreyfingarinnar milli ólíkra heimshluta og milli íþróttamanna, þjálfara og starfsfólks ólympíusambanda er ómetanlegur. En þar sem Ólympíuhugsjónin gengur út á samþættingu íþrótta, menningar og menntunar er óhjákvæmilegt að námskeiðið taki mið af því. Fyrirlestrar og umræður eru því ekki einu atriðin á dagskrá heldur fer einnig nokkuð fyrir ýmsum íþróttaviðburðum og listasmiðjum. Þannig læra þátttakendur á eigin skinni hvernig ólympismi sem lífsspeki getur virkað.⁷ Fyrir þá sem hafa rannsakað eitthvað tengt ólympíuleikum, - hreyfingu eða –hugsjón má benda á lengra námskeið fyrir framhaldsnemendur (e. postgraduate sesssion) sem stendur yfir í sex vikur og hver þátttakandi tekur með sér ca. 4000 orða ritsmíð til að kynna. Þeir allra áhugasömustu um allt Ólympíutengt gætu kynnt sér masters nám IOA sem nefnist „Olympic Studies, Olympic Education, Organization and Management of Olympic Events“.

Hvað kemur svo út úr þessum námskeiðum? Verður eitthvað úr háfleygum hugmyndum ungra þátttakenda eða daga þær uppi um leið og horfið er frá gríska sumrinu? Formlegar niðurstöður hvers árs eru gefnar út af IOA og sendar til Ólympíusambanda hvers lands auk þess sem flestir þátttakendur skila einhvers konar skýrslu um ferðina til sinna sambanda. Þá ganga margir þátttakendur í IOAPA, samtök fyrrum þátttakenda á IOA námskeiðum, sem heldur utan um samgang og stuðning við þá sem vilja koma hugmyndum frá IOA í framkvæmd.

Útkoman er s.s. fyrst og fremst inn á við, hugmyndum er viðhaldið og komið áfram innan hreyfingarinnar frekar en handan hennar. Þá er þáttttakendum nokkuð frjálst hvað og hvort þeir gera eitthvað af það sem þeir læra í Ólympíu og því mjög einstaklingsbundið hvort eitthverjir fleiri hafi gagn af námskeiðinu heldur en bara þeir sem tóku þátt. Þar sem allur kostnaður er greiddur af Ólympíusamböndum verður að teljast nokkuð frjálslega hugsað um ávinning af því að senda fólk til Grikklands í tvær vikur í þeirri óljósu von að einhvern tíman komi eitthvað út úr þessu starfi.

En ef IOA er samviska Alþjóða Ólympíusambandsins þá virðist eitthvað af þeim hugsunarhætti færast yfir á þátttakendur áður en haldið er heim. Kvaðir virðist ekki þurfa til að skapa ávinning af förinni. Á Ólympíudögum koma fyrrum IOA-farar gjarnan til leiks og hjálpa til við skipulagninu og hjálpa þannig sínu Ólympíusambandi að breiða út hugmyndir Ólympíuhreyfingarinnar. Meira útbreiðslustarf fer þó fram innan þeirrar íþróttar sem viðkomandi stundar, í gegnum þjálfun og atferli. Þessi hlið er eftirlitslaus og sjálfsagt sjaldnast nokkuð skriflegt til um framkvæmdina en árangurinn er engu að síður til staðar. Þá er ekki óalgengt að ólympíumenntun skjóti upp kollinum í íþróttakennslu eftir að kennarar hafa haldið til Ólympíu. Þar eru möguleikar á öllum skólastigum til að breiða út hugmyndir um íþróttir sem hluta af heilbrigðum lífsstíl, góðu siðferði, friði og mannvirðingu. Stærsta verkefnið sem þessu tengist eru svo væntanlegir Ólympíuleikar æskunnar sem haldnir verða í fyrsta sinn í ágúst. Þar verður meiri áhersla á menningu og menntun en á hefðbundnum Ólympíuleikum og mikið lagt upp úr því að koma keppendum áfram með heilbrigðu hugarfari. Nú er bara að bíða og sjá hvort samviskan og framkvæmdin geti haldist betur í hendur á æskuleikunum í Singapore 2010 heldur en undanfarin ár á stóru leikunum.