Sagnir — í nútíð og framtíð

Frá því að Sagnir, tímarit sagnfræðinema við Háskóla Íslands, hóf göngu sína, fyrir næstum 30 árum síðan, hefur það verið meðal vönduðustu og metnaðarfyllstu tímarita nemenda við HÍ. Uppistaðan í efni blaðsins hefur jafnan verið sótt til sagnfræðinema en til efnisins hafa þó ávallt verið gerðar kröfur um fræðileg vinnubrögð. Ritstjórnir Sagna hafa í gegnum tíðina byggt meira á efni en útliti, að þessu leyti hafa Sagnir skorið sig frá verulegum hluta nemendatímarita sem gefin eru út innan HÍ. Mörg þeirra hafa því miður oftar borið fremur vitni um að vera fjármögnunarapparöt (uppistaða efnis þeirra verið auglýsingar) en vettvangur fræðilegrar umræðu eða að popularisminn hefur orðið öðru yfirsterkari og riðið faglegum og fræðilegum vinnubrögðum á slig.

Nýjasti árgangur Sagna, sem kom út snemmsumars, er vandað og gott blað, raunar með þeim bestu sýnist mér. Efni blaðsins er fjölbreytt og vandað og framsetning þess líflegri en oft áður. Þetta kom mér þægilega á óvart því mér hafði þótt kenna nokkurra merkja stöðnunar á árgöngunum á undan og var ég því farinn að hugleiða að segja upp áskriftinni. Þau plön lagði ég á hilluna eftir að hafa lestur nýjasta árgangsins. En þó vel takist til og ágæt lending náist má aldrei láta undir höfuð leggjast að leita nýrra leiða. Slíkt er líklega óvíða mikilvægara en í tímaritaútgáfu sem þessari, þar sem ritið á líf sitt undir því að það þróist og kynni fyrir lesendum sínum ný umfjöllunarefni, ný sjónarhorn, ný efnistök, o.s.frv.

Í nýútkomnum Sögnum fjallar Sigurður Gylfi Magnússon sagnfræðingur um efni og frágang Sagna 2006. En hann hefur þó mál sitt á að setja fram ýmsar hugmyndir um hvernig útgáfa Sagna mætti þróast. Samkvæmt venju hikar Sigurður Gylfi ekki við að leggja til róttækar breytingar og eru hugmyndir hans sannarlega efni sem sagnfræðinemar ættu að ræða í eigin hóp og taka afstöðu til. Ég ætla hér að koma inn á nokkur atriði sem mér finnst rétt að ræða varðandi útgáfu Sagna, bæði eru það atriði sem Sigurður Gylfi kom inn á sem og önnur sem féllu utan hans skrifa.

Ég get vel tekið undir með Sigurði Gylfa að ritstjórnir Sagna mættu oft huga meira að straumum samtímans en tíðkast hefur. Þetta finnst mér þó takast ágætlega nýútkomna blaðinu og vísa í ég í því sambandi til viðtals við Stefán Pálsson og greina Unnar Maríu Bergsveinsdóttur og Jóns Páls Björnssonar. Sömuleiðis vil ég taka undir hvatningu Sigurðar Gylfa um að sagnfræðinemar noti Sagnir sem vettvang til kalla eftir skoðanaskiptum um málefni sem snerta þá sjálfa beint, t.d. varðandi námsframboð og kennsluhætti. Hvort tveggja veit ég, sem nýlega útskrifaður sagnfræðingur, að er stöðugt í umræðu meðal sagnfræðinema en því miður nær sú umræða sjaldnast út fyrir kaffistofu Árnagarðs eða aðra staði þar sem sagnfræðinemar sitja að spjalli í fámennum hópum. Ég þekki einnig af eigin reynslu að ef sagnfræðinemar tala ekki sínu máli sjálfir er þess tæpast að vænta að aðrir geri það fyrir þá.

Í sínu máli vék Sigurður Gylfi örstutt að Hugsandi (fór raunar aðeins áravillt um upphafsár okkar) sem dæmi um miðil sem hafi náð að kveikja þarfa umræðu. Er gott að fá þann dóm enda hefur slíkt löngum verið eitt markmiðum okkar. Hugsandi mun nú á komandi hausti fagna tveggja ára afmæli sínu. Frá upphafi starfsemi okkar hefur rúmur tugur einstaklinga setið í ritstjórn Hugsandi, þó aldrei fleiri en fjórir til sex í senn. Þó sagnfræðingar hafi verið áberandi í þessum hópi er meirihluti hans þó fólk með rætur í öðrum fræðigreinum. Eins og ég hef áður fjallað um í grein hér á Hugsandi hefur þetta vefrit þegar náð allháum aldri samanborið við flest önnur svipuð vefrit. Kistan (www.kistan.is) er þó frátalin í því sambandi en hún hefur verið starfandi í um áratug og lætur engan bilbug á sér finna. Hún hefur á tíðum gegnt mikilvægu hlutverki í menningar- og fræðaumræðunni hér á landi. Sú andlitslyfting sem Kistan fékk nýlega, með breyttir vefsíðu, færði form hennar til nútímans (gerði útlit hennar raunar skemmtilega líkt útlit Hugsandi) og gefur eykur vonir um að hún muni lifa lengi enn. En útgáfa lík Kistunni og Hugsandi þarf stöðugt á nýju efni að halda og því mættu sagnfræðinemar, sem og fleira frjótt og hugsandi fólk, nýta sér þessa útgáfu enn meira til að koma fræðilegu efni á framfæri.

Frá því að Hugsandi hóf göngu sína, í október 2005, hefur einn helsti efnisflokkur okkar verið það sem kallast „póstur að utan“. Til þessa flokks teljast greinar sem íslenskir háskólastúdentar, sem stunda nám við erlenda háskóla, hafa skrifað um þann veruleika sem þeir upplifa í gegnum veru sína og nám í framandi landi. Þó þær greinar sem um ræðir hafi verið jafn ólíkar og þær eru margar hafa þær allar átt það sameiginlegt að færa lesendum Hugsandi ný sjónarhorn á háskólanám. Slíkt er bæði áhugavert og fræðandi enda hafa þessar greinar verið það efni sem við í ritstjórn Hugsandi höfum frá upphafi fundið fyrir mestri eftirspurn eftir.

En það form sem Hugsandi hefur skapað sér býður þó aðeins upp á „stutt innlit“ í erlenda háskóla þar sem greinar sem við birtum eiga helst að vera á bilinu 1000 til 1400 orð að lengd. Á síðum Sagna er rúm fyrir ítarlegri umfjallanir og því tel ég að framtíðar ritstjórnir Sagna ættu að leita eftir ítarlegri „úttektum“ (umfjöllunum, viðtölum, o.fl.) á námi við erlenda háskóla til birtingar í blaðinu. Það er eftirspurn eftir þessu efni það er til þess fallið að auka víðsýni lesenda og gefa þeim hugmyndir enda nýjunga jafnan fremur að leita á framandi slóðum en í eigin ranni.

Þá hugmynd Sigurðar Gylfa að tvær ritstjórnir Sagna starfi samtímis, og hver árgangur taki tvö ári í vinnslu í stað eins, tel ég góða og til þess fallna að skapa meiri samfellu og festu í útgáfuna. Því þegar ein ritstjórn tekur við keflinu af næstu á undan er alltaf hætta á að fólk fari að reyna „að finna upp hjólið“ og þannig tapist tími og orka.

Eitt er það atriði sem Sigurður Gylfi víkur ekki að í sínum skrifum sem mér finnst einkar mikilvægt að nefna. En það er útgáfutími Sagna. Síðan ég fór að fylgjast með útgáfu Sagna hefur stefna hverrar ritstjórnar verið sú að blaðið kæmi út að vori, fyrir lok vormisseris. Niðurstaðan hefur þó nær undantekningalaust orðið sú að blaðið kemur ekki úr prentun fyrr en um eða eftir misserislok eða ekki fyrr en að sumri. Þetta dregur að mínu mati úr áhrifamætti Sagna. Íslenska fræðasamfélagið dormar yfir sumarið og þær litlu umræður sem þá skapast skila sér sjaldnast inn í haustið. Það liggur í eðli Sagna (sem tímarits sagnfræðinema) að nemendur í HÍ séu helsti markhópur þess. Af þeim sökum sýnist mér skynsamlegast að gefa blaðið út þegar skólalífið er í fullum gangi, með því móti væri frekar hægt að efla umræðu meðal sagnfræðinema og sem og áhuga þeirra og annarra á blaðinu. Sagnir ættu þannig betri möguleika á að verða sterkara afl sem gæti frekar en nú vakið sagnfræðinema til umhugsunar um sín mál og nýst þeim betur til að koma hugmyndum sínum á framfæri.

Það hefur sýnt sig að sumarútgáfa getur leitt til þess að ágætt efni og góðar hugmyndir falli flatar og fáir veiti þeim eftirtekt. Ágætt dæmi um slíkt er málþing um málefni sagnfræðiskorar sem ein af fyrri ritstjórnum Sagna hélt. Það málþing var haldið í tilefni af útkomu Sagna (í lok maí það ár) og var tilgangurinn að skapa umræðu um leið og vakin væri athygli á útgáfu Sagna. Málþingið var vel sótt og umræður þar fjörugar. En síðan leið tíminn, sumarið kom og þó einhver skoðanaskipti hafi orðið í kjölfar þingsins þá var það allt gleymt og grafið þegar næsta skólaár hófst. Gott og þarft framtak hafði orðið til lítils vegna slæmrar tímasetningar.

Með tilliti til þess sem hér hefur komið fram tel ég að framtíðar ritstjórnir Sagna ættu að taka það til alvarlegrar skoðunar að gefa blaðið út að hausti í stað þess að berjast við að koma því út fyrir lok vormisseris. Slík breyting myndi bæði gefa ritstjórn aukið svigrúm til að vanda enn frekar til útgáfunnar og auka möguleika Sagna á að láta að sér kveða.