Söngstjörnur

Um miðja síðustu öld kippti sér enginn upp við það að kvikmyndastjarna tæki sér stöðu við hljóðnemann og gæfi út plötu, annað hvort með þekktum smellum eða tónlist saminni af atvinnulagahöfundum. Stjörnur þessa tíma, og sér í lagi þær sem flokkuðust undir smástirni, töldust fyrst og fremst vera skemmtikraftar og því fjölhæfari sem þær voru, því betra. Bæði fyrir stjörnuna sjálfa og atvinnuveitendur hennar. Gæti stjarna sungið og dansað voru þeir hæfileikar hennar hiklaust nýttir í ágóðaskyni.

Í dag lifum við á tímum þar sem kvikmyndaheimurinn keppist við að þvo af sér kenningar Richards Dyer um stjörnukerfið. Við erum öll meðvituð um að við lifum á tímum markaðssetningar og er meinilla við tilhugsunina. Þess vegna markaðssetja kvikmyndastjörnur dagsins í dag sig upp til hópa sem viðkvæma og metnaðarfulla listamenn hverra helgasta boðorð er listrænt sjálfsforræði. Eða því vilja bæði leikarar og kvikmyndaver a.m.k. telja okkur trú um. Það eru helst bandarísk ungstirni, eða öllu heldur fégráðugir foreldrar eða kvikmyndafyrirtækin sem þau eru samningsbundin, sem leggja í að þjóðnýta þá möguleika sem stjörnuhlutverkið býður upp á. Þar fer Jessica Simpson líklega fremst í flokki en ungir aðdáendur hennar eru einmitt sá hópur sem líklega er hvað umburðarlyndastur gagnvart þeirri staðreynd að líkt og flest annað er stjarnan söluvara.

Mergur málsins er sá að leikarar nútímans hafa, hvað almenningsálitið varðar, unnið sig upp í þann sess að vera almennt taldir sinna köllun hjartans og listagyðjunnar í stað þess að litið sé á það að vera stjarna sem starf sem krefst tiltekinna hæfileika. Nei, þess í stað höfum við þá mýtu að leikarar séu upp til hópa fólk sem vílar ekki fyrir sér að bæta á sig 20 kílóum og dvelja í 3 mánuði lokaðir inni í búri með þunglyndum nashyrningum til þess eins að geta túlkað hlutverk sitt af raunsæi. Þetta kunnum við, sem erum alin upp í þeirri trú að hvert og eitt okkar geti orðið bæði rokkstjarna og forseti, vel að meta. Að trúa því að að fólkið á skjánum sé þar vegna þess að þess innsta þrá sé sú að færa okkur eitthvað óviðjafnanlegt gerir okkar hlutverk sjálfkrafa meira virði.

Þeir leikarar sem hafa virkilegan áhuga á tónlist eru því í verulegum vandræðum. Hin tónhneigða kvikmyndastjarna þarf nú í upphafi 21. aldar að dragnast með það orðspor að vera annað hvort tímaskekkja eða, það sem er verra, að vera að reyna að öðlast óverðskuldaða frægð á fölsuðum VIP passa. Þetta hafa Billy Bob Thornton, Keanu Reeves og Kevin Bacon þurft að þola. Líkt og Juliette Lewis sem söng með hljómsveitinni The Licks í Hafnarhúsinu fyrir tæpri viku síðan.

Juliette, sem ber eftirnafnið Lewis, er betur þekkt sem leikkona. Hún ærði heiminn með því að sjúga á sér þumalfingurinn í Cape Fear fyrir um fimmtán árum og hefur síðan trónað ofarlega á stjörnuhimni Hollívúdd. Hún hefur athyglisverða söngrödd sem hefur fengið að njóta sín í mörgum kvikmyndum og má þar helst nefna bæði Natural Born Killers og vísindatryllinn Strange Days, en þar lék hún óhamingjusama næturklúbbssöngkonu sem þurfti að velja á milli frama á vegum vonda mannsins og þess að gera hið rétta í þágu hinnar veiklunduðu en heiðarlegu söguhetju. Fyrir tveim árum fann hún tónlistaráhuganum útrás með stofnun hljómsveitarinnar The Licks en þau spila hrátt rokk.

Það er athyglisvert að lesa viðtöl við Juliette og The Licks. Líkt og er tilfellið með aðra leikara sem hafa komið út úr skápnum sem tónlistarmenn, fer hjá Juliette jafnan mikil orka í það að sverja af sér þá gagnrýni að hún og strákarnir séu á nokkurn hátt að notfæra sér frægð sína sem leikkona. Mig rekur eiginlega ekki minni til þess að hafa nokkurntíman lesið við hana viðtal sem ekki snýst einmitt um það að leggja áherslu á að þau hafi hvergi stytt sér leið. Að hún róti dóti með strákunum sínum. Að hún sé að þessu öllu saman eingöngu fyrir ástina sem hún hefur á rokk og róli.

Hljómsveitin The Licks hefur fengið misjafna dóma. Flestir gagnrýnendur eru þó sammála um að Juliette hafi flotta rödd og að tónleikar hennar ásamt The Licks séu rokksamkomur af æsilegustu gerð. Af hverju skiptir það okkur þá svona miklu máli hvað varðar ánægju okkar af því að horfa á Juliette aka sér og skaka á sviði og syngja fína mússík með drullufínni rödd að vita að hún hafi sjálf lyft mögnurum? Að lesa að hún hafi skrölt um bandaríska þjóðvegi í lítilli svitalyktarangandi rútu? Hversvegna snúast viðtölin ekki frekar um tónlist þeirra? Jú, þetta má að öllum líkindum rekja til hins slæma orðspors sem um var rætt hér að ofan. Gerist leikari tónlistarmaður er næsta víst að viðkomandi sé að reyna að snuða okkur og enginn vill þola slíkt, sér í lagi ekki þegar kemur að neyslu menningar. Slík iðja nýtist nefnilega til að bæta við okkar persónulega menningarhöfuðstól. Því viljum við trúa því að leikarar séu almennt heiðarleg og metnaðarfull stétt - að markmið sjöundu listarinnar sé ekki aðeins framleiðsla afþreyingarvarnings. Við viljum líka að tónlistarmenn skrifi söngva sína með blóði og tárum. Allt það sem minnir okkur á markaðsmaskínuna og þann möguleika að hugsanlega séu margir listamenn fólk sem hefur einfaldlega séð leiklist eða tónlist sem ákjósanlega leið til að hagnast á hæfileikum sínum truflar þann draum. Ekkert okkar kærir sig um að ranka við sér sílspikað af afþreyingarskvabi.

Það er athyglisvert að íslenskir leikarar sem hafa hætt sér út á tónlistarsviðið hafa fengið óvenju sanngjarnar viðtökur. Hugsanlega höfum við enga trú á því að neinum finnist taka því að beita markaðssetningarbrellum í svo smáu þjóðfélagi. Ég myndi jafnvel halda því fram að íslenskir leikarar njóti þannig þeirrar gæfu að vera dæmdir af eigin hæfileikum. Nýjasta íslenska dæmið um syngjandi leikara er auðvitað Brynhildur Piaf Guðjónsdóttir en hún hélt magnaða útgáfutónleika á Borginni í gær þar sem hún söng með eigin hljómsveit fyrir fullu húsi heillaðra gesta.

Airwaves hátíðin ber hinsvegar alþjóðlegan blæ og því er það af Juliette að segja að Íslendingar litu komu hennar tortryggnisaugum. Út um víðan bloggvöll mátti lesa að það gæti varla verið mikið spunnið í þessa hljómsveit, að frami hennar væri byggður á einhverju allt öðru en tónlistinni. Örfáir höfðu kynnt sér málið og höfðu áhuga á því að sjá sveitina á sviði. Allstaðar mátti þó greina eftirvæntingu eftir tónleikum sveitarinnar, myndi hún standast prófið eða myndum við öll geta sameinast um að fordæma hana sem markaðsbrellu? Að leik loknum reyndust skoðanir fólks skiptar. Þeir sem stóðu næst sviðinu og dönsuðu elskuðu hverja mínútu tónleikanna. Útsendari Kistunnar lýsti því til að mynda yfir að hún ætlaði aldrei aftur að þvo á sér fingurgóma vinstri handar. Fólkinu sem stóð aftar og kinkaði kolli gáfulega fannst hinsvegar minna til atburðarins koma.