Það hefur lengi verið fastur liður í íslenskri menningu að spá bæði í framtíð og fortíð um hver áramót. Um alllangt skeið hafa hinir og þessir annálar, bæði á prenti, í ljósvakamiðlum og á neti, verið fastur fylgifiskur þessa árstíma. Jafnan er nýtt ár varla gengið í garð, eða a.m..k. ekki orðið margra daga gamalt, þegar viska kristalskúlanna, um hvað nýja árið beri í skauti sínu, er orðin opinber. Þó til séu framtíðarspár sem teknar eru alvarlega, bæði af þeim sem setja þær fram og af öðrum sem lesa þær, er gamansemin þó oftar ríkjandi.
Nú að loknu árinu 2005 er athyglisvert að skoða hvernig maður sem bjó á Snæfellsnesi árið 1905 taldi að málum yrði hagað á landinu 100 árum síðar. Veturinn 1904 til 1905 kom út í Helgafellssókn í Snæfellsnesi handskrifað sveitablað sem nefndist Helgfellingur. Veg og vanda af útgáfu þess hafði maður að nafni Baldvin Bergvinsson. Framtíðarspáin sem birtist í blaðinu á Þorradag árið 1905 nefndist Krukkspá hin nýja og var skrifuð undir dulnefninu „Ármann“. Þó ekki sé hægt að fullyrða hver er höfundur Krukkspár eru allar líkur á að það sé fyrrgreindur Baldvin, því langstærstur hluti efnis Helgfellings var eftir hann.
Þrátt fyrir gamansemi hins nafnlausa höfundar endurspeglast ýmis viðhorf til samtímans í Krukkspá og alvarleikinn er víða nálægur. Hvort heldur sem er þá virðist óhætt að fullyrða Krukkspá sýni næsta vel hvaða samfélagslegu þættir í umhverfi manns við upphaf 20. aldar voru honum efst í huga, þegar hann reyndi að rýna 100 ár fram í tímann. Hér er þó ekki ætlunin að kryfja hugsunarhátt spámannsins heldur aðeins að drepa á það helsta í spánni.
Sumt í Krukkspá sneri einkum að væntanlegum íbúum á úgáfusvæði Helgfellings og næsta nágrenni þess. Þar má nefna raunhæfar hugmyndir höfundarins um stórskipabryggju í Stykkishólmi, betri veg í Nesvogi og götulýsingu í Stykkishólmi. Annað er varðaði þetta svæði var e.t.v. ekki eins raunhæft. Eða hefur a.m.k. ekki ræst enn. Þar má nefna þá hugmynd að gerður yrði skipaskurður milli Gilsfjarðar og Bitrufjarðar eða að háskóli yrði stofnsettur í Ólafsvík. Um einstök atriði er erfitt að dæma hvort þau hafi ræst eður ei, t.d. þá staðhæfingu að: „Þá verða Jöklarar kurteisustu menn á landinu.“
Samgöngur eru raunar nokkuð fyrirferðarmiklar í Krukkspá. Helsta nýjungin sem höfundur hennar bendir á að enn eigi eftir að koma fram er að „járnbraut [verði lögð í] gegnum allt Ódáðahraun og gufuvagn verður til í hverjum hreppi“. Bættar samgöngur í formi nýrrar tækni eru líka ofarlega í huga höfundarins, þ.á.m. síminn sem hann kallar „talþráð“ og gerir ráð fyrir að verði kominn um allt, t.d. „milli búrs og eldhúss“. Tæknimálin fléttar höfundur Krukkspár svo saman við annað áhugamál sitt: trúmál. Hann telur að árið 2005 verið hjón gefin saman við rafmagnsljós og jafnframt verði messur aflagðar en prestar komi guðsorðinu á framfæri í gegnum símann sem liggi frá prestsetrinu og inn á hvert heimili í sókninni.
Prestar og kirkjan koma töluvert við sögu í spánni, án þess að það tengist tækninýjungum. Höfundur Krukkspár telur að árið 2005 verði kirkjur landsins orðnar að danssölum. Prestslömb og ljóstollar verði þá líka úr sögunni enda verði „Eyjólfur „ljóstollur“ dauður og milliþinganefndin í kirkjumálum, búin að ljúka starfi sínu frá þinginu 1903.“ Heldur langsóttari er þó sá hluti spárinnar þar sem segir að Kötlugjá verði orðin að túni í eigu þýsks presti árið 2005 eða að páfinn verði þá búsettur í Landakoti í Reykjavík.
Þrátt fyrir frómar óskir höfundar Krukkspár virðist sumt ekki hafa tekið breytingum í þá átt sem hann vænti, t.d.: „Þá verða alþingsmenn hættir að versla með sannfæringu sína og hafa aldrei hestakaup á atkvæðum sínum.“ Annað tengt stjórnmálum er jafnvel enn fjarlægara, s.s. að skrifstofur stjórnarráðsins verði staðsettar í Surtshelli. Eða að engar skammargreinar sjáist á prenti. Hann virðist einnig hafa verið helst til bjartsýnn á árangur af réttindabaráttu kvenna, en hún er nokkuð áberandi í spánni. Þó í lagalegum skilningi ríki nú jafnrétti á landinu er tæpast hægt að segja að þessi hluti spárinnar sé orðin að veruleika: „Þá verða kvennmenn búnir að fá öll réttindi sín og allan jöfnuð gagnvart karlmönnum.“ Hvað þá þessi: „Þá verð konur komnar í flest embætti landsins.“ Hins vegar hafa gengið eftir orð höfundar Krukkspár um að notkun kvenna á lífstykkjum er orðin harla lítil þó ekki gangi þær allar í kjólum eins og hann spáir. Einnig bíður það síðari tíma að konur landsins reisi Skúla Thoroddsen minnismerki á „Snæfellsjökli, fyrir dugnað hans í frelsismálum kvenna.“
Höfundi Krukkspár er staða heilbrigðismála mjög hugstæð. Með hliðsjón af vaxandi tíðni ýmissra geðraskana undanfarin ár verður að teljast ólíklegt að nútíma Íslendingar hefðu mikið við það að gera að „melankoliska [væri] seld í dropatali í öllum lyfjabúðum.“ Betur færi á ef satt væri að allar meinsemdir væru læknaðar „með vasahníf nema dauðinn og tannpína.“ Vert er að leyfa sér að efast markað fyrir það að „járntennur í fólk [fengjust] í öllum verslunum.“ Og á tímum fuglaflensu fara menn tæpast að geyma mislinga „í lokræsum á Ísafirði.“ Varðandi áfengismál fer því e.t.v. ekki svo fjarri að margir brennivínskútar landsins séu komnir á söfn. En spá um dauða Bakkusar og dýrkun templara á enn eftir að rætast.
Þrátt fyrir orð Krukkspár vantar enn nokkuð upp á að fjórði hver bóndi á Íslandi sé „af finnsku kyni“. Sannara er það að fjárkláðinn sé vart nefndur á nafn lengur og að landsmenn séu „allir í lausamennsku.“ En tæpast er hægt að taka undir það að landið sé „aftur allt skógivaxið og „Ræktunarfélag Íslands“ [sé] orðið sterkasta aflið í landinu.“
Ef maður gefur sér það að spádómar rætist á endanum geta nútíma Íslendingar horft til þess að með gleði og ánægju að í framtíðinni verði til næturgögn úr marmara fyrir okkur íbúa gaddavírsgirtrar jarðarinnar sem öll vinnum þegnskylduvinnu. Hver sveitarómagi verður þá sæmdur orðum og krossum, Drangey flutt til Englands og „Hermann á Þingeyrum orðinn kjötsali í stjörnunni Mars.“
Er ástæða til annars en að horfa til framtíðar með gleði í augum?