Spaghetti vestrar - tónlistin

Spaghetti vestrar, tegund af vestrum sem kom fram á 7. áratug seinustu aldar, svokallaðir vegna þess að þeir voru flestir framleiddir af ítölskum kvikmyndafyrirtækjum, oft í samvinnu við spænsk fyrirtæki. En þó komu önnur lönd einnig að framleiðslu spaghetti vestra, t.d. Frakkland og Þýskaland.¹

Þessir evrópsku vestrar byrjuðu sem eftirhermur sem koma áttu í staðinn fyrir amerísku vestrana, þegar aðgengi að þeim varð erfiðara, en urðu þó fljótt mun stærri. Árið 1964 náðu þeir svo alheimsvinsældum með tilkomu kvikmyndar Sergio Leones Per un pugno di dollari (Fistful of Dollars).² Í þeirri kvikmynd sá Ennio Morricone um tónlistina. Tónlistin var frumleg og notuð voru ýmis óvenjuleg hljóðfæri, sem ekki hafði verið venjan að nota í vestrum. Þar má til dæmis nefna gyðingahörpu, trompet og rafmagns gítar, þá var mannsröddin einnig notuð á nýstárlegan hátt sem hljóðfæri til dæmis kórar en einnig flaut, sem fór oft með aðallaglínuna. Inn í tónlistina féllu svo margskonar hljóð í anda vestranna, svo sem byssuskot, hófadynur og smellir í svipum. Með þessari nýju sýn setti Morricone staðalinn fyrir komandi tónlist í spaghetti vestrunum. ³ Önnur tónskáld sem komu að kvikmyndunum voru til dæmis Bruno Nicolai (Corri, uomo, corri (Run, Man, Run!) 1968), Luis Enriquez Bacalov (Quien sabe (A Bullet For The General) 1966) og Francesco De Masi (Ammazzali Tutti E Torna Solo (Kill Them All and Come Back Alone, 1968) sem var eitt fárra tónskálda spaghetti vestranna sem tókst að rífa sig frá stíl Morricone.⁴ En tónlistin varð fljótt mjög stór hluti þeirra, sagði sjálf sögu og hjálpaði við að undirstrika það sem fram kom í kvikmyndunum. Þá hafði hún einnig bein áhrif á það hvernig kvikmyndin var tekin.

Spaghetti vestrarnir, kvikmyndirnar og tónlistin endurspegluðu það samfélag sem þeir komu frá. Þetta voru eftirstríðsárin á Ítalíu, landi sem barðist í síðari heimstyrjöldinni og beið ósigur. Þá hafði landið verið undir stjórn Benito Mussolini og höfðu flestir þeir Ítalir, sem komu að þessum vestrum, alist upp undir fasistastjórn hans.
Vestrarnir gerðust því oft á tímum þrælastríðsins í Bandaríkjunum og þar á eftir, þar sem fólk var að byggja upp samfélagið og hefja nýtt líf eftir stríð og tónlistin styður þetta. En tónlistin endurspeglar kannski frekar það ástand sem hafði verið á Ítalíu í gegnum ákveðnar persónur. Í kvikmyndunum voru aðalpersónurnar oft látnar hafa sitt eigið þema, tónbrot sem spilað var þegar þær birtust á skjánum. Í þessum tónbrotum birtist túlkun tónskáldsins á kvikmyndapersónunum. Þar er svo hægt að finna, sérstaklega hjá vondu persónunum, ákveðinn ítalskan tónbrag.⁵ Þennan tónbrag er svo hægt að heimfæra yfir á þau ítölsku stjórnvöld sem voru ráðandi á uppvaxtarárum tónskáldanna.

Þessi þemu opna líka fyrir ákveðna túlkun á persónunum. Þar má til dæmis nefna kvikmyndina Il bueno, il brutto e il cattivo (The Good, the Bad, the Ugly)¹⁹⁶⁶, þar sem aðalpersónurnar þrjár eru hver um sig, hinn góði (leikinn af Clint Eastwood), hinn vondi (leikinn af Lee Van Cleef) og hinn ljóti (leikinn af Eli Wallach). Persónurnar fá svo sitt eigið þema, en það er sama tónbrotið spilað af mismunandi hljóðfærum eftir því hver á í hlut. Þetta má svo rekja til þess að í raun voru þeir allir einn og hinn sami. Hinn góði var engu betri en sá ljóti og sá vondi þeim engu verri. Allir voru þeir drifnir áfram af leit sinni að gullinu og eini munurinn var aðstæður þeirra.⁶

Leikstjórarnir sáu líka hvað tónlistin spilaði stórt hlutverk í kvikmyndunum og fóru svo að nota hana beint við tökur á þeim. Tónlistin átti mikilvægan þátt í því að skapa það andrúmsloft sem myndunum fylgir. Hún þurfti að vera nógu sterk til að halda uppi löngum, hægum senum og geta talað fyrir ómálgefnar hetjur spaghetti vestranna. Leikstjórar þeirra skildu mikilvægi tónlistarinnar og ákváðu að notfæra sér hana frekar. Við tökur á Il bueno, il brutto e il cattivo, hafði leikstjórinn Sergio Leone beðið Morricone um að taka upp helstu stefin fyrirfram, svo hann gæti svo notað þau við tökur, líkt og þegar verið er að taka upp tónlistarmyndbönd og skapað þannig algera samhæfingu á milli tónlistarinnar og myndar. Þar sem hreyfingar persónanna og hreyfingar myndavélanna voru í takt við tónlistana og atriðin svo klippt við hana.⁷ Þessi samhæfing hefur svo orðið til þess að kvikmyndunum hefur verið líkt við óperu eða ballet. Ennfremur eru dæmi um það að vegna skorts á enskukunnáttu Leones, hafi tónlistin verið látin um það að skapa andrúmsloft fyrir enskumælandi leikara til að notfæra sér við leik sinn.⁸

Stórt hlutverk tónlistarinnar í spaghetti vestrunum hefur gert hana vinsæla á eigin forsendum. Sumir vilja jafnvel halda því fram að tónlistin í myndunum sé sá þáttur sem gert hafi þær svo vinsælar. Ennfremur segja aðdáendur myndanna tónlistina vera eitt þýðingarmesta atriðið í byggingu þeirra.⁹ Vinsældir tónlistarinnar hefur svo sýnt sig í sölu hljómplatna með tónlist úr spaghetti vestrunum. Til dæmis náði tónlistin úr Il bueno, il brutto e il cattivo í 4. sæti Billboardlistans yfir poppplötur og í 10. sæti yfir plötur svartra tónlistarmanna.¹⁰ Svo hefur eftirspurnin eftir tónlist úr spaghetti vestrunum orðið til þess að áður óútgefin tónlist hefur verið að koma út á geisladiskum.

Þannig má sjá að tónlistin úr spaghetti vestrunum spilaði stórt hlutverk í kvikmyndunum. Tónlistin átti stóran hlut í því að skapa það andrúmsloft sem myndunum fylgdi. Hún talaði fyrir persónur sem annars töluðu lítið og gaf þeim meiri dýpt með túlkun tónskáldanna á þeim. Þá hjálpaði hún til við að segja söguna og kom með sína eigin sýn á hana, má þar nefna það hvernig hún endurspeglar eftirstríðssamfélagið á Ítalíu með tilvísunum í myndirnar. Þetta varð svo til þess að leikstjórar kvikmyndanna fóru að nota tónlistina með beinum hætti við tökur, þar sem hún var spiluð og stuðlaði það að samhæfingu tónlistar og myndar, auk þess að skapa andrúmsloft fyrir leikarana til að vinna með. Vegna þessa stóra hlutverks sem tónlistin hefur í spaghetti vestrunum hefur hún verið talin sem einn helsti þáttur þeirra og jafnvel ástæðan fyrir vinsældum þeirra. Vinsældir tónlistarinnar hefur svo sést á eftirspurn eftir hljómplötum með tónlist úr hinum ýmsu spaghetti vestrum. Það er því hægt að sjá að tónlistin úr spaghetti vestrunum átti mikilvægan þátt í byggingu þeirra.