Stungið í víti. Kynlíf og kynferði í Tídægru Boccaccios. 2 hluti

Víti í uppnámi

Um sjúkdómseinkenni kvennanna í skemmtisögum Tídægru er aðra sögu að segja; þær verða taumlausar í þrá sinni og líkamlegum þörfum eftir að þær hafa einu sinni kynnst kynlífi. Það mætti segja að karlmennirnir væru oftast smitberarnir sem smita konurnar af sjúkdóminum en einkenni kvennanna eru mun alvarlegri en karlanna. Svo alvarleg að mennirnir standa ráðalausir frammi fyrir þörfum þeirra. Þannig er það í sögunni af Alibekk sem gerist einsetukona og minnst var á fyrri hluta greinarinnar. Rústikus munkur kennir saklausri stúlkunni „hvernig á að stinga skrattanum í Helvíti“¹, en skrattinn er limur Rústikusar og Helvíti eru leggöng stúlkunnar. Þrátt fyrir sársaukann sem hin hreina mey upplifir í fyrsta skipti sem þau Rústikus „stinga skrattanum í Helvíti“ eykst ánægja hennar af því að „þjóna Guði“ með tímanum². Vopnin snúast hins vegar í höndum munksins sem blekkir stúlkuna því kynhvöt hennar verður fljótt meiri en hans: „Skrattinn“ róast af öllum heimsóknunum í „Víti“ en „Víti [er] í sífellu uppnámi“ og Rastikusi gengur illa að slökkva eldinn sem „skrattinn“ kveikti í því³.
Eins og fleiri karlmenn í sögunum sem sagðar eru getur Rastikus ekki svalað kynlífsþorstanum sem hann kveikti sjálfur í stúlkunni. Þannig er hann geldur á táknrænan hátt en getuleysi karlmannanna til að fullnægja ástkonum sínum er jafngilt algjöru getuleysi. Karlmennska þeirra, sem er tengd kyngetu þeirra órjúfanlegum böndum, stenst ekki kröfurnar sem til hennar er gerð. Í sumum sögum geta karlmennirnir, þrátt fyrir að reyna, ekki fullnægt hinum miklu kröfum konunnar, eins og í sögunni af Rastikusi og Alibekk. Í sjöundu sögu sjötta dags tekur kona sér elskhuga til að svala „umframbyrgðum“ fýsna sinna sem eiginmaðurinn náði ekki að svala þegar honum hentaði að sækjast eftir líkama hennar. Hún er sýknuð af ákærum eiginmannsins um framhjáhald og stendur eftir sem frjáls kona⁴. Konur í Tídægru hafa sama rétt og karlar til að taka sér elskhuga og það er oft hlegið að kokkáluðum eiginmönnum sem annaðhvort gera sér ekki grein fyrir svikunum eða, eins og í áðurnefndri sögu, geta ekkert gert í ástandinu sökum getuleysis. Neifíle notar söguna af garðyrkjumanni nunnanna sem dæmi til að skjóta til baka á Fílóstrató þegar hann ýjar að því að þeir karlmennirnir vilji gjarnan fá að kenna stúlkunum að stinga djöflinum í Víti.⁵Eins og sagt var frá í fyrri hluta varð garðyrkjumaðurinn elskhugi allra nunnanna og abbadísarinnar. Hann kom sér vísvitandi í þá stöðu því hann hélt að hann myndi lifa sældarlífi í klaustrinu innan um nunnurnar sem hefðu ekki jafn greiðan aðgang að öðrum karlmanni. Það fer hins vegar svo að nunnurnar krefjast svo mikils af honum að hann verður að viðurkenna sig sigraðan og biðja þær um að minnka kröfurnar sem þær gera til hans⁶. Þegar ungu mennirnir ýja að kynlífi skjóta konurnar á þá að þeir myndu ekki endilega geta uppfyllt kröfurnar sem til þeirra yrðu gerðar eftir að þær kæmust upp á bragðið. Þannig er barátta kynjanna háð með orðum, bæði í hversdagslegum samskiptum þeirra á milli og í gegnum sögurnar sem sagðar eru til afþreyingar og skemmtunar.

Kynósa konan og getulausi karlinn

Í samræmi við það að karlmenn í Tídægru eru ófærir um að seðja kynþörf ástkvenna sinna er konum lýst sem kynósa. Hin gríðarlega kynhvöt kvennanna er einnig efni í hlátur en einni þeirra er lýst svo að hún sé „afar þurftarmikil: hún hefði fúslega gengið að eiga tvo karla fremur en einn“⁷. Getulausi karlinn og kynósa konan mynda par sem ekki getur gengið upp og því hlýtur annar aðilinn ævinlega að vera ósáttur. Eiginkonan hefur umframbyrgðir af kynþörf og verður að freista þess að losa hana á einhvern hátt. Eina leiðin til þess er hins vegar að halda framhjá eiginmanninum. Til þess þarf þriðja aðila en aðkoma hans krefst oftast umtalsverðra brellna og blekkinga, hvort sem konan er þar með í ráðum eða ekki. Heilu dagar bókarinnar eru helgaðir brellum af einhverju tagi, sá sjöundi brögðunum „sem konur beita bændur sína“⁸og sá áttundi „[kænskubrögðum] sem menn yfirleitt, konur jafnt og karlar, eru eilíflega að beita hvert annað“⁹. Þessum klækjum fylgir að sjálfsögðu að það er einhver sem lætur gabbast af öðrum sér klókari. Það getur verið kvenmaður sem gerir sér ekki grein fyrir verknaðinum, eins og Alibekk¹⁰, konan sem heldur að elskhuginn sé annar en hann er, líkt og sú sem heldur að það sé Gabríel erkiengill sem sefur hjá henni ¹¹eða kokkálaður eiginmaður eins og í sögunni af bóndanum sem ábótinn sendir í „hreinsunareldinn“ svo hann geti notið ásta með eiginkonu hans óáreittur¹².
Þeir sem falla fyrir brögðunum eru heimskir og trúgjarnir og þeir sem blekkja komast upp með að gera það sem þeir vilja án þess að út á það sé sett. Ofannefndur bóndi er til dæmis svo trúgjarn að hann trúir því að hann hafi í alvörunni dáið og dvalið í hreinsunareldinum en fengið annað tækifæri til þess að snúa aftur og vera betri og ekki eins afbrýðissamur eiginmaður. Ábótanum tekst því að sofa hjá konu bóndans, gera hana ólétta og senda eiginmanninn aftur til hennar sem betri og trúgjarnari mann. Þar sem „hreinsunareldurinn“ læknaði bóndann af afbrýðisseminni dettur honum ekki í hug að brögð séu í tafli þó að konan eignist barn minna en 9 mánuðum eftir að hann snýr aftur til hennar og telur það vera sitt¹³. Auðvitað eru einnig dæmi um sögur í bókinni þar sem menn eru gripnir glóðvolgir og þeim refsað en fyndnu sögurnar, eins og sú af ábótanum og bóndanum, ganga út á klækina sem þeir beita til að sleppa frá slíkri refsingu og trúgirni og heimsku þeirra sem falla fyrir þessum klækjum.

Kynlífið kemur heilagleikanum ekkert við

Unga fólkið segir sögur af kynlífi til þess að skemmta sér og öðrum og báðar frásagnirnar, einnig sú sem er ramminn utan um hinar litlu skemmtisögur, eru mjög kynlífsmiðaðar. Sögumennirnir eru, eins og persónurnar sem þeir segja frá, mjög uppteknir af kynlífi þó svo að þau virðist einungis upplifa það í gegnum sögurnar. Með því að segja sögur af kynlífi fólks og leit þeirra að fróun eru persónurnar, hvort sem það eru fínar frúr, herrar, svikahrappar, nunnur eða munkar allar færðar niður á sama planið. Það er hið líkamlega sem tekur völdin af (mis)siðsömu fólki og það ræður hreinlega ekki við sig. Það er því ekki einungis hlegið af kynlífinu heldur einnig því sem talið var heilagt og ekki síst þeim sem töldu sig heilaga. Þannig mætast há- og lágmenning þegar sagðar eru skemmtisögur af kynlífi nunna og munka. Hinar heilögu sögupersónur telja sér trú um að kynlífið komi „heilagleikanum ekki við, því heilagleikinn býr í sálinni“¹⁴. Þegar þær fara á fjörurnar við einhvern í leit að kynlífi er það sem þær vilja fá „barasta líkamleg synd“¹⁵. Afhelgun hins heilaga, eins og þeirra sem tilheyra Guði og eiga að vera lausir við veraldlega hagsmuni, tengist einnig karnevalinu og þannig því gróteska en í karnevalinu eru allir jafnir, líkamar en ekki sálir.

Fjölbreytileiki, hlátur og endurvinnsla

Tídægra er áhugaverð því þar birtist bæði barátta kynjanna við hvort annað og einnig barátta mannsins við líkamann og þrár hans. Þrátt fyrir átök kynjanna og tilraunir þeirra til að ögra hvort öðru segja sögurnar innan frásagnarinnar okkur að kynin séu þrátt fyrir allt ansi lík. Þrár þeirra séu þær sömu en það sé hins vegar hending að þær séu þær sömu á sama tíma í ástarsambandi og því hljóti annar aðilinn alltaf að vilja meira en hinn. Það að kynin skuli vera svipuð kemur hins vegar ekki í veg fyrir að þau takist á og reyni að hafa yfirhöndina yfir hvort öðru.
Það sem hver og einn einstaklingur reynir fyrir sig er síðan að hafa stjórn á líkama sínum og við viljum fá að ráða hvenær við tökum ákvarðanir sem tengjast honum. Líkaminn er hins vegar dyntótt tól sem lætur alls ekki alltaf að stjórn. Hans vegna stöndum við okkur að því að freistast til að gera hluti sem við vitum að eru rangir samkvæmt skilningi samfélagsins og menningarinnar og stundum stöndumst við ekki freistinguna og sleppum af okkur beislinu. Þar sem það er stundum líkaminn sem ræður er gott að geta hlegið að honum og þörfum hans eins og sögurnar í Tídægru gera okkur kleyft að gera. Margir hallast að því að af sögumönnunum tíu standi konurnar sjö fyrir ákveðnar dyggðir en mennirnir þrír fyrir hina grísku þrískiptingu sálarinnar í skynsemi, anda og losta¹⁶. Fjölbreytileikinn skapast svo þegar slíkar andstæður koma saman og takast á. Sögurnar hundrað sem þau segja endurspegla svo þennan fjölbreytileika og bæta við hann því persónurnar þar koma úr ólíkum þjóðfélagsstéttum og aldur þeirra spannar breiðara svið en unga fólksins. Hið margfalda frásagnarform rammafrásagnar eins og Tídægru með tilheyrandi metatexta gefur margar ólíkar ímyndir samskipta kynjanna svo skilningur okkar og upplifun fá að vera fjölbreytt í stað þess að vera neydd til einsleitni. Alveg eins og Tídægra sækir í eldri texta eins þá sækja yngri textar í hana á móti og þannig lifir arfurinn áfram. Honum fylgir hlátur þeirra sem lesa sögurnar eða eru sagðar þær yfir aðstæðum og aðförum sögupersónanna sem mega sín lítils þegar líkaminn tekur völdin, rétt eins og lesendur og áheyrendur.