Tvær mínútur yfir tólf: Dómsdagsótti í í popptextum níunda áratugar - II. hluti

Í þriðjudagsgrein Hugsandi var hið gleymda en sammannlega minni kjarnorkuógnar rifjað upp með rýni í valda popptexta og tónlistarmyndbönd. Í þeim var fjallað um hin valdamiklu gamalmenni sem heiminn höfðu í greipum sér og óttann við handhægan heimsendi - sem kæmi von bráðar ef/þegar einhver þrýsti óvart/viljandi á hnappinn rauða. Minningapartíið heldur nú áfram á YouTube þar sem nóg er til af hárlakki, silkiskyrtum og skærlituðum grifflum í bland við reyksveppi, geislavirkt úrfelli og kjarnorkuvetur.

Skelfing á strætum Sheffield
Segja má að fjölmiðlar og poppmenning tíunda áratugar hafi lítið gert til að draga úr ótta Vesturlandabúa við bombuna sem ávallt var væntanleg handan sjóndeildarhringsins. Dæmi um þetta er bandaríska myndin The Day After (titillinn minnir óneitanlega á aðra mynd) frá 1983 og breska sjónvarpsmyndin Threads frá 1984. Sú síðarnefnda, Þræðir, sem var samviskusamlega sýnd í Ríkissjónvarpinu það herrans ár 1984, segir frá ímynduðum örlögum fjölskyldu í Sheffield á árunum 1988-2002. Í byrjun myndarinnar berast af og til fréttir af væringum á milli risaveldanna og stríðsátökum í Íran. Fólk daufheyrist yfir fréttum en smám saman byrjar almenningur að ókyrrast, hamstra mat og undirbúa kjallarann sem íverustað ef til ragnaraka kæmi. Við berum niður þegar flautur fara að óma um stræti Sheffield:

*tölur myndskeiðsins vísa að öllum líkindum í magn geislavirks úrfellis
Sprengingin í byrjun fjórðu mínútu virkar sérlega ósannfærandi bútasaumur fyrir nútímafólk sem vant er tæknibrellum. Hún var þó í senn ógnvænleg og sannfærandi fyrir aldarfjórðungi - ekki síst fyrir óharnaðar sálir. Í lok myndarinnar, árið 2002, var steinaldarbragur á samskiptum hinna sárafáu sem enn þraukuðu. Vonin um betri tíð var kramin til fullnustu í lok myndarinnar þegar aðalsögupersónan ól afmyndað afkvæmi. Sannarlega ónotaleg framtíðarsýn fyrir gelgjur þess tíma.

Ætla má að höfundar ýmissa tónlistarmyndbanda hafi sótt sér innblástur í kvikmyndir eins og The Day After og Threads og gert myndmál þeirra enn rótgrónara í heimsminninu.

Dansað með tárin í augunum
Árið 1984 sendu Midge Ure og félagar hans í bresku hljómsveitin Ultravox frá sér lagið Dancing with Tears in my Eyes. Þar var Midge ekki að kyrja um horfnar ástir undir diskókúlunni heldur klúður í kjarnorkuveri sem sprengir það - og allt þar í kring - upp í frumeindir sínar. Í hrunadansi Ultravox er þó flótti ekki lausn heldur kampavín og ástir:

It's five and I'm driving home again
It's hard to believe that it's my last time
The man on the wireless cries again:
It's over, it's over!
Dancing with Tears in my Eyes, Ultravox, 1984

Þó svo að ekki sé um eiginlegt kjarnorkustríð að ræða eru sömu stefin allsráðandi; vanhæfni þeirra sem sýsla með drápstæknina, viðvaranir og skelfingarástand á götum úti, úrræðaleysi og jafnvel sinnuleysi.

Merkilegt nokk, þá er lag Ultravox tveimur árum eldra en slysið í Chernobyl.

Eftirpartíið
Angist og vonleysi einkenndi þó ekki allt kjarnorkupopp. Í laginu 1999 syngur hinn bandaríski Prince um kjarnorkudómsdag sem vofði yfir okkur öllum vegna 2000-vandamálsins. Þegar hinn efsti dagur tuttugustu aldar rynni upp hlyti eitthvert hinna fornfálegu stýrikerfa að gefa sig og … búmm.

I was dreamin' when I wrote this
Forgive me if it goes astray
But when I woke up this mornin'
Coulda sworn it was judgment day
The sky was all purple
There were people runnin' everywhere
Tryin' 2 run from the destruction
U know I didn't even care
'Cuz they say two thousand zero zero party over
Oops! out of time!
So tonight I'm gonna party like it’s 1999!
Prince, 1999,1982

Vegna höfundarréttarmála á YouTube er ekki hægt að "embedda" upprunalegt myndband þúsaldarlagsins hans Prince (en hér má hlusta á lagið og lesa textann). Boðskapurinn, jú, lífið er partí og öll partí taka sinn enda. Þá er vissara að njóta á meðan varir.

Svipað stef, ögn rokkaðra, má finna í hinum klassíska slagara London Calling með Íslandsvinunum í The Clash. Í Lundúnaborg er einnig allt farið fjandans til en Clash menn láta það nú ekki skyggja á gleðskapinn, enda mergjað fjör í hinu anarkíska eftirpartíi bombunnar:

London calling to the zombies of death
Quit holding out and draw another breath
…
The ice age is coming, the sun's zooming in
Engines stop running, the wheat is growing thin
A nuclear era, but I have no fear
‘cause London is drowning and I live by the river
The Clash, London calling, 1979

En öll partí taka enda og þá er nauðsynlegt að hafa vangalag. Rýmingarslagari atómaldar myndi tvímælalaust vera vinsælasta lag hins vesturþýska tríós Alphaville, Forever Young. Stef lagsins líkist fremur endalokum Threads-myndarinnar en byrjun hennar; glötuð tækifæri eru syrgð. En allir eru ungir og sprækir í himnaríki:

So many adventures couldn't happen today
So many songs we forgot to play
So many dreams swinging out of the blue
We’ll let them come true
Alphaville, Forever Young, 1984

Maður þakkar eiginlega guði fyrir múnderinguna á hljómsveitinni sem mildar áhrif myndbandsins og hins súrrealíska hópsjálfsmorðs í enda þess. Séu athugasemdir við lagið á YouTube skoðaðar má lesa um almenna aðdáun á laginu en jafnframt almenna forundran á hinu óskiljanlega myndbandi. Staðreyndin er raunar sú að lagið er lokalag flestra promdansleikja í henni Ameríku. Lagið er svo elskað og dáð að nær 12 milljón sinnum hefur þessi útgáfa myndbandsins verið spiluð á YouTube og hafa 14 þúsund athugasemdir verið ritaðar. Fæstir tengja lagið Forever Young þó við kjarnorkuharðæri - heldur síðasta vangadansinn á promminu.

Hvað varð um dómsdaginn sem sendi aðeins fylgjuna á undan sér?
Fróðlegt væri að vita um hvað gáfumannapopp fjallar árið 2009. Líklegt verður að teljast að hlutdeild bombunnar miklu hafi rýrnað síðan á fyrri hluta tíunda áratugar. Hættan er þó ekki liðin hjá. Hvað varð þá um rauða hnappinn, hvíta blossann, gulbrúna reyksveppinn og gráhvíta geislavirka úrfellið? Hvað varð um hina skelfilegu og óþægilegu framtíðarsýn? Var henni ef til vill sópað of rækilega undir teppið í sálfræðilegri sjálfsbjargarviðleitni jarðarbúa?

Hvers vegna stóð heimsbyggðin á öndinni í nokkur ár en kippir sér ekki upp við fréttir um safn gereyðingarvopna í eigu mun óstabílli þjóðríkja og félagasamtaka nú á tímum?

Drukknaði ef til vill dómsdagsótti okkar í upplýsingamagninu?

Ætli það sé gott eða slæmt?