Upplýsingatækni, fátækt og þróun

Fátæk lönd þessa heims standa frammi fyrir mörgum og stórum hindrunum þegar kemur að því að nútímavæða efnahaginn, skapa öryggi og stöðugleika og mynda traustar ríkisstjórnir. Barátta við hungursneyðir, efling mannréttinda og aukin aðgangur að menntun svo og barátta gegn sjúkdómum eru miðja þróunarstarfs, þar sem alþjóðastofnanir, grasrótarsamtök og ríkisstjórnir vinna saman við að takast á við þessi vandamál með aðstoð alþjóðahjálpar, sem við vitum öll að gæti og ætti að vera meiri.

Að veita þeim löndum sem standa hallari fæti en við hér í hinum vestræna heimi tól og tækifæri til að örva efnahag sinn og mynda sjálfbær samfélög skiptir sköpum. Það þyrfti heldur að eyða meiri orku og tíma í að aðstoða þau við að skapa umhverfi þar sem möguleg viðskipti geti blómstrað svo þróunarlöndin geti skapað sjálfbæran markað, þar sem þau fá tækifæri til að rísa upp úr fátæktinni til langframa og á eigin forsendum, fremur en að veita einungis neyðarhjálp, þó augljóslega sé hún nauðsynleg líka.

Upplýsingatækni hefur bolmagn til að skapa slík tækifæri, þar sem stórfyrirtæki hafa vilja og getu til að fjárfesta í nýjum mörkuðum svo lengi sem viðskiptaumhverfi viðkomandi lands býður upp á slíkar fjárfestingar. Til þess þarf að mynda viðskiptaumhverfi með reglum og stefnum sem gera slíka fjárfestingu ekki einungis mögulega heldur arðbæra. Til dæmis með því að leyfa fjarskiptafyrirtækjum að deila símaturnum og köplum svo ódýrara verði að byggja upp hina tæknilegu grunnþjónustu. Farsímatækni býður einnig upp á nýjar leiðir og ný tækifæri, þar sem það er tímafrekt og kostnaðarsamt að leggja landlínur.

Upplýsingatækni myndi ekki einungis vera viðskiptafjárfesting, heldur gæti einnig aðstoðað við að mynda sterkar og stöðugar ríkisstjórnir með því að auðvelda samskipti milli miðstjórnar og sveitarfélaga eða bæjarstjórna, og milli stjórnvalda og almennings. Þannig myndi skapast meira gagnsæi bæði innan stjórnvalda og innan viðskiptaheimsins, sem auðveldar baráttuna gegn spillingu. Upplýsingatækni veitir líka tækifæri til þess að ná til þeirra sem standa neðst í félagslega og efnahagslega stiganum, svo sem til kvenna og hinna allra fátækustu, og svo til fólks sem býr á afskekktum svæðum.

Á Indlandi hafa samtök sem kalla sig NIIT, undir stjórn Dr. Sugata Mitra, komið í framkvæmd hugmynd sem byggir á því að skortur á skólum þurfi ekki sjálfkrafa að þýða enga menntun. Þessi samtök hafa sett upp tölvur í veggjum á leiksvæðum þar sem börn hafa aðgang að þeim og geta prófað sig áfram með góðum árangri (www.hole-in-the-wall.com). Fátækum konum í Bangladesh hefur mörgum tekist að drýgja tekjurnar með því að verða sér úti um farsíma og selja símtöl í þorpum sínum þar sem oft eru engar landlínur. Þeim hefur ekki einungis tekist að skapa sér betra líf heldur einnig að veita þorpsbúum aðgang að símum (news.bbc.co.uk).

Þó slíkt frumkvæði sé sannarlega af hinu góða, eru þetta örþrifaráð við erfiðar aðstæður. Það skiptir sköpum fyrir þróunarlönd að fá aðgang að fjarskiptatækni sem er framleidd og seld á viðráðanlegu verði og getur starfað í umhverfi þar sem ekkert rafmagn er eða ekkert símakerfi. Kofi Annan gaf út áskorun árið 2002 til hins vestræna samfélags að hanna slíka tækni til að selja til þróunarlanda. Markmið þessarar áskorunnar var að stökkva yfir tímafreka þróun og uppbyggingu, sem hefur átt sér stað á vesturlöndum, og gera fólki í þróunarlöndum kleyft að tengjast beint nútímatölvukerfum og internetinu. Þannig gætu vestræn ríki og þróunarlönd unnið saman að því að veita þróunarlöndum aðgang að þessari tækni og þeim upplýsingum sem henni fylgja. (Sjá Challenges and Partnerships: Opening Up ICT To The World).

Mikilvægi þess að hafa aðgengi að upplýsingum kemur ekki síst fram í menntunar- og heilbrigðiskerfinu, og hefur World Health Organization t.d. sett upp vef, Health Inter Network, til að auðvelda heilbrigðisstofnunum um allan heim aðgengi að upplýsingum um nýjar lækningaaðferðir, lyf og tæki. Til þess að slík vefsíða nýtist öllum þarf tölvur, nettengingu og þjálfað starfsfólk. Upplýsingatækni býður einnig upp á fleiri tækifæri til menntunar. Í mörgum löndum er skortur á kennurum og getur upplýsingatækni aðstoðað við að koma til móts við þennan skort, þó að sjálfsögðu geti tölvur ekki komið í staðinn fyrir kennara. Einnig gætu háskólar þróunarlanda spilað stórt hlutverk við að aðlaga hina vestrænu upplýsingatækni að heimahögum sínum ef þeim yrði gefið tækifæri til að koma að stefnumótun og notkun þessarar tækni.

Það eru fleiri ástæður fyrir því að upplýsingatækni ætti að vera óaðskiljanlegur hluti af þróunarhjálp. Vaxandi mikilvægi upplýsingatækni í þróaðri hlutum heimsins mun líklega valda því að fátækari lönd dragast enn frekar aftur úr og bilið milli ríkra og fátækra breikkar enn meira. Lönd Evrópusambandsins hafa öll einsett sér að verða upplýsingasamfélög þar sem efnhagurinn mun ekki snúast um framleiðslu harðra vara heldur byggja á menntun og sérfræðiþekkingu, fjárfestingu í rannsóknum og þróun, þar sem tækni og nýsköpun spila meginhlutverk. Stjórnvöld á vesturlöndum eru að nota upplýsingatækni til að bæta opinbera þjónustu; auðvelda aðgang borgara, til dæmis að upplýsingum og aðgengi að félagslegum bótum; auðvelda aðgang fólks að menntun; til að bæta samskipti stjórnvalda og borgara; og til að bæta samskipti innan stjórnkerfisins sjálfs. Allt þetta er orðin hluti af okkar daglega lífi og í heimi þar sem samkeppnishæfni skiptir öllu máli skapar þetta alvarlegar hindranir fyrir lönd sem ekki hafa sama aðgengi að upplýsingum og tækni.

Uppýsingatækni er helsti drifkraftur hnattvæðingarinnar. Tækni sem tengir fólk, viðskiptalíf og ríkisstjórnir, hefur áhrif á ákvarðanatökur og þróun. Ef þróunarlönd fá ekki aðgengi að þessari tækni mun hin „stafræna misskipting“ (digital divide) aukast og bilið milli ríkra og fátækra breikka. Til að þróunarlönd geti rétt sinn hlut í alþjóðasamfélaginu ber okkur skylda til að aðstoða þau við að njóta þeirra tækifæra sem tæknin býður upp á svo þau geti tekið fullan þátt í að skapa og móta þá þróun sem á sér stað í heiminum.