Valentínusardagurinn fellur ár hvert á 14. febrúar og er í vestrænu samfélagi algengt að elskendur og aðrir tjái ást sína með því að gefa blóm, súkkulaði, nuddolíur, kynlífstæki eða hvað það er sem verslunarmönnum dettur í hug að flokka sem rómantíska gjöf. Upprunalega hefðin var þó sú að senda bréf eða kort til sinnar heittelskuðu, hefð sem í dag veldur sölu um miljarða valentínusarkorta á ári hverju, einungis jólakortin eru þeim vinsælli.
Margir telja Valentínusardaginn vera bandarískt fyrirbæri. Í gær heyrði ég mann á rás 2 hneykslast yfir því að íslendingar skyldu vilja halda upp á daginn og spyrja hvort við ættum ekki einnig að taka upp á því að halda upp á þakkargjörðarhátíðina og 4. júlí, þjóðhátíðardag bandaríkjamanna.
Því verður ekki neitað að fólkið þarna vestan hafs hafi verið duglegt að tileinka sér þennan sið og jafnvel ofgert honum. Ég ætla ekki heldur að neita því að mér þykir kalkúnn afar gómsætur, en þrátt fyrir það er ég ekki tilbúinn að tileinka mér tvær síðastnefndu hátíðirnar, sem báðar eiga rætur sínar að rekja til Bandaríkjanna, ólíkt valentínusardeginum.
Áður en hann var kenndur við Valentínus var þessi dagur haldinn til heiðurs rómverska frjósemisguðinum Lupercus og var í þá daga slátrað geit og drukkið vín auk þess sem menn hlupu um bæinn útataðir í blóði. Eftir að þáverandi keisari Rómar hafði bannað hjónabönd, þar sem hann komst að þeirri niðurstöðu að einhleypir karlmenn væru betri hermenn, og kristnin hafði verið gerð að ríkistrú í Rómaveldi var dagurinn eignaður Valentínusi, presti sem var hálshöggvinn þennan dag fyrir að gefa saman ung pör sem mátti ekki gefa saman, eða svo segir sagan.
Eftir aftöku var Valentínus titlaður verndari elskenda og dagurinn loks haldin honum til heiðurs. Þess má þó geta að árið 1969 fjarlægði Kaþólska kirkjan Valentínusardag af dagatalinu sínu þar sem ekki þótti sýnt fram á að þessar sögur væru annað en bara sögur. Hjónabönd á þessum tíma voru ekki oft tilkomin vegna ástar manns og konu heldur af ýmsum öðrum hentugleika-ástæðum og er því einnig ólíklegt að dýrlingur yrði titlaður verndari elskenda á tímum þegar rómantísk ást var ekki fullmótað hugtak. Það er þó kannski fullgróft að ætla að ungt fólk hafi ekki fellt saman huga sína en það má að minnsta kosti gera ráð fyrir að kort og súkkulaði hafi ekki verið algeng gjöf á þessum degi fyrstu aldirnar á okkar tímatali.
Samkvæmt þessu hefur verið haldið upp á þennan dag í árþúsundir, þó að bandaríkjamenn hafi ofgert honum eins og þeim einum er lagið frekar nýlega. Við íslendingar höfum að sjálfsögðu tekið þennan sið beint að vestan svo ekki er óeðlilegt að halda að hann sé frá þeim kominn. Þar sem þessi hefð er í raun frá könunum komin má hver sem kýs að afþakka hana gera svo í fullum rétti, enda eigum við tvo ágæta daga til að halda upp á maka okkar, annar var fyrir nokkrum vikum og hinn er eftir rétt rúma viku.
Konudagurinn er á fyrsta degi góu. Á konudaginn er venja að eiginmenn gefi konum sínum blóm til merkis um eilífa ást þeirra á konunni, eða kannski bara til að halda friðinn. Konudagurinn hefur aðeins öðruvísi ímynd en Valentínusardagurinn, hann virðist vera meira fyrir gift, eða að minnsta kosti langt komin, pör, á meðan að það er til dæmis haldið upp á Valentínusardaginn í grunnskólum Bandaríkjanna þar sem 6 ára börn skiptast á valentínusarkortum.
Þegar ég var yngri bjó ég einmitt í Bandaríkjunum og man vel eftir því þegar við bekkjarfélagarnir eyddum hluta skóladagsins í að útbúa litla pappakassa með bréfalími, glimmer og slíku sem þjónuðu sem póstkassar fyrir valentínusarkort. Allir áttu að útbúa kort fyrir þá sem þeir vildu gefa og dreifðu þeim svo samtímis um stofuna til að koma í veg fyrir vandræðalegar aðstæður.
Um það leyti sem krökkunum er hætt að lítast á hitt kynið þá er þessu hætt í skólanum en haldið er áfram frá þeim stað sem var horfið uppúr unglingsárunum þegar strákarnir gefa kærustu sinni gjöf á Valentínusardaginn.
Þetta er líklega ekki í samræmi við konudagshefðir sem eiga nær eingöngu við um alvarlegri sambönd.
Mín ímynd af íslendingum felur ekki í sér mikla rómantík og þeim mun minni væmni, sem eru þó aðalsmerki Valentínusardagsins síðastliðna áratugi. Engu að síður reyna vikublöð, sjónvarpsþættir og vefsíður að kenna okkur íslendingunum hvernig við getum verið í nánu sambandi við tilfinningar okkar með því að gefa okkar nánustu gjafir og vera þeim góð.
Ef til vill eru einhverjir sem kjósa að líta á Valentínusardaginn sem lélega afsökun til að selja hvað sem kaupmönnum dettur í hug og sú stefna virðist verða smekklausari og ýktari með árunum, allt er hægt að tengja við Valentínusardaginn, allt frá hjartalaga böngsum til syngjandi súkkulaðikorta og unaðsolíum í rauðum flöskum sem anga af súkkulaðilykt.
Hátíðardagar voru vissulega ekki fundnir upp til þess að selja varning verslunarmanna og fullorðið fólk er stundum of duglegt að láta slíkt fara fyrir brjóstið á sér í staðinn fyrir að kaupa ekki þennan varning heldur gera eitthvað sérstakt fyrir elskuna sína, gera sér glaðan dag og gera heiminn að ögn betri stað, ef ekki nema bara í smá stund.
Boðskapurinn er auðvitað sá að þið þurfið ekki afsökun til þess að gleðja ykkar heittelskaða/heittelskuðu, flestir aðrir dagar henta jafnvel betur en í dag, þá kemurðu henni/honum líka á óvart og það er bara skemmtilegra.
5 svör við
Mér þykir það alltaf miður þegar fussarar benda á að konudagur og bóndadagur séu hinir íslensku dagar elskenda þar sem þessir dagar snúast samkvæmt íslenskri þjóðtrú fyrst og fremst um það að fagna stöðu húsbóndans og húsfreyjunnar í samfélagi þar sem landrými var af skornum skammti og það að vera eiginmaður og eiginkona var tákn fjárhagslegra forréttinda. Það að tengja þessa daga ást húsráðenda á milli er seinni tíma siður og í raun fáránlegt að tengja þessa daga ógiftu ástföngnu fólki þar sem slíkt var nú hreinlega ekki vel séð á þeim tíma sem bóndadagur og konudagur eru upprunnir á. Ég er þó persónulega til í að líta framhjá þessum seinni tíma bessaleyfum sem ógift þurrabúðarfólk hefur tekið sér á sama hátt og mér finnst ekkert að því að fólk taki þátt í Valentínusardagshefðum finnist því það skemmtilegt.
Unnur Maríaskrifaði klukkan 14.2.2006 13:30
Mér finnst ekkert að því að halda uppá sem flesta svona daga, gera lífið aðeins bjartara. Konudagurinn og bóndadagurinn eru mjög flottir dagar líka og það mætti gera meira úr þeim. 14.feb er meira fyrir unga fólkið en allir sem eru í samböndum ættu að halda uppá maka sinn á þeirra degi, bónda eða konudag og líta framhjá því hver táknræna merkingin á bakvið það var í gamla daga.
Ég er orðin aðdáandi valentínusardagsins eftir að hafa lesið þessa grein því ég hélt að hann snerist bara um eitthvað kana-sukk en það þarf alls ekki að vera málið. Það er enn tækifæri til að útvíkka hina táknrænu merkingu hans umfram það að snúast bara um væmni og bandarísk pör.
Ef þið eruð síðan að hugsa um fleiri daga til að gefa gjafir á þá er það gamall íslenskur (allavega austfirskur) siður, að gefa krökkum gjafir á sumardaginn fyrsta. Persónulega finnst mér allir eiga skilið og þurfa á að halda, að fá amk eina sumargjöf á ári til að auðvelda sér biðina frammað jólum.
Anna Karenskrifaði klukkan 15.2.2006 14:47
Kannski er rétt að taka það fram að ég er síst að mæla því á mót að fólk fagni konu- og bóndadegi með blóma- og konfektsgjöfum. Ég gat bara ekki stillt mig um hótfyndni hér í fyrra kommenti.
Hinsvegar er það vissulega mjög athyglisvert að á meðan að fólk tryllist hér árlega í fjölmiðlum og á bloggsíðum yfir því að einhver hluti þjóðarinnar hafi gaman af Valentínusardeginum þá heyrist aldrei neinn mótmæla því að skemmtilegar hefðir sem fylgja konu og bóndadegi (og sem ég man eftir að var talað um þegar ég var lítil) hafi í dag fallið í gleymsku og þessir dagar séu orðnir að einhverskonar Valentínusareftiröpun. Ég hefði nefnilega einhverntíman haldið það væri verra að við týndum niður eigin þjóðtrú frekar en að við bættum framandi bragðtegundum við tyllidagaflóruna
Reyndar virðist svipað hafa átt sér stað með öskudaginn, hann er orðinn að einhverskonar íslenskri hrekkjavöku og öskupokar búið spil.
Ég er úr Borgarnesi og er alin upp við það að fá alltaf sumargjöf
Reyndar er mamma ættuð að austan svo hugsanlega er það einhver skýring 
Unnur Maríaskrifaði klukkan 15.2.2006 16:08
Ég man vel eftir því úr grunnskóla (á Íslandi
þegar við útbjuggum litla öskupoka til að hengja á fólk, fannst það samt ekki jafn skemmtilegt og nammið. Maður er svo spilltur. Ég er reyndar ekki hrifinn af því hversu vinsæl hrekkjuvakan er orðin hér miðað við öskudaginn, þetta er svo skemmtilegir þrír dagar sem við höfum þarna, hver svo sem uppruni þeirra er.
Annars hef ég aldrei fengið sumargjöf, þó að sumir vinir mínir hafi fengið svoleiðis. Ég ætla að reyna að viðhalda þeirri hefð frá og með næsta Sumardeginum fyrsta!
Kalliskrifaði klukkan 15.2.2006 20:38
ég lifði fyrir öskudag sem krakki og bjó til tugi öskupoka árlega og það var náttúrulega æðislegt að fara á grímuball líka – ég veit ekki neitt um hvað er að gerast núna þannig séð (væri ekki hægt að blanda fullorðnum einhvernvegin inní nammið og grímubúningana?) en ástæða þess að öskupokarnir hættu var m.a sú að það var hætt að framleiða beygjanlega títuprjóna og ekkert hefur komið í staðinn….
ég var einmitt að hugsa um það í gær, hvernig þessir þrídagar gætu orðið enn skemmtilegri en ég held að hefðirnar á bakvið þá séu svo skrítnar að það sé erfitt. t.d meðan fólk sveltur í heiminum, þá á maður að sprengja sig á sprengidaginn og svo er bolluvöndurinn reyndar mjög svalur en kannski frekar furðuleg hefð
Anna Karenskrifaði klukkan 16.2.2006 12:16