Makbeð


Spyrðu fyrri kynslóðir og gefðu gaum að reynslu feðranna því að vér erum frá því í gær og vitum ekkert og dagar vorir á jörðinni eru skuggi. (Jobsbók 8:8-9)

Áhrifasaga einstakra bóka Biblíunnar er víðfeðm og flóknari en ætla mætti í fyrstu. Þetta vers úr Jobsbók er til dæmis talið enduróma í hinu óhugnanlega en glæsta leikriti, Makbeð, eftir William Shakespeare. Og þar í niðurlagi frægrar ræðu sjálfs Makbeðs þá hann hefur frétt lát eiginkonu sinnar. Hann segir:

... Slökk, slökk þig, skar! Sljór farandskuggi er lífið, leikari sem fremur kæki á fjölunum um stund og þegir uppfrá því, stutt lygasaga þulin af vitfirringi, haldlaust geip, óráð, sem merkir ekkert. (Þýð. Helgi Hálfdanarson V.v.23-29)

En hér kemur fleira til, eins og ótal fræðimenn hafa skeggrætt og skrifað um í gegnum aldirnar. Þessi texti skáldjöfursins enska vísar til fleiri staða í ritningunni. Héðan eru líklega áhrif:

Sem tómur skuggi gengur maðurinn um, gerir háreysti um hégómann einan, hann safnar í hrúgur en veit eigi hver þær hlýtur. (Davíðssálmur 39:7)

Einnig hefur verið bent á þetta:

Ótti Drottins lengir lífdagana en æviár ranglátra verða stytt. (Orðskviðirnir 10:27)

Og svo líka á þennan texta:

Rösklegt fótatak hans deyr út og hans eigin ráð steypa honum. (Job 18:6)

Rétt er auðvitað að taka það fram að allt verður þetta ljósara þegar þessir textar eru skoðaðir á ensku.

Svona eru Biblíutextar stöðug uppspretta skáldskapar. Ekki endilega orð fyrir orð, frekar hugsun fyrir hugsun – enn frekar hugmynd fyrir hugmynd. Stór skáld lesa mikið og þeim er nauðsynlegt að lesa það áhrifamesta og magnaðasta sem skrifað hefur verið til þess að takast á við hugmyndasögu og glíma við bókmenntalegar rannsóknir á mannlegu eðli, til þess að auðga texta sína og slípa þá með þeim fínustu verkfærum sem þekkt eru.

Okkur sem viðurkennum það og erum tilbúin að vitna um það að textar Biblíunnar séu meira en bara venjuleg orð á blaði kemur þetta ekkert á óvart. Við þekkjum frumkraftinn og spekina sem megna svo mikils þegar þau leggjast á eitt.