Heilagur Ágústínus frá Hippó (354–430) skrifaði á árunum 397 til 400 ævisögu sína. Sjálfsævisaga þessi ber nafnið Játningar (lat. _Confessiones_). Hún er talin fyrsta sjálfsævisaga Vesturlanda en líka fyrsta játningaritið. Þetta rit er einstakt í sögulegu samhengi þar sem Ágústínus notar sjálfsævisögulega frásögn til að kanna eigin andlega og siðferðislega þróun — frá syndsamlegu lífi til kristinnar trúar. Hann beinir riti sínu að Guði í formi bænar og játningar og sameinar þannig heimspeki, trúarbrögð og persónulega reynslu á einstakan hátt. Ritið er efnislega tvískipt og heyra fyrstu níu bækurnar saman og mynda heild en síðustu fjórar aðra heild. Játningar Ágústínusar hafa haft gríðarleg áhrif á bæði vestræna bókmenntasögu og sjálfsævisagnaritun, og eiga sess á meðal helstu klassískra bókmennta heimsins.
Afar gróflega má segja að bókmenntaformið játningar hafi innri byggingu sem er með þessum hætti: Hver játningasmiður er ávallt með endurlit -> Sá sem játar iðkar sjálfskoðun -> Viðkomandi leitar hvarfa í lífi sínu -> Þau hvörf eru oft trúarleg, yfirnáttúruleg – ef veraldleg þá mjög róttæk -> Hver verður breytingin við hvörfin? -> Hvað er framundan í lífi? – og hvað er framundan í/eftir dauða?
En Játningar Ágústínusar eru líka guðfræði- og heimspekirit, hér fer fram eitthvað sem við getum kallað „þekkingarleit guðfræðinnar“, hún felst í því að greina tilvistarstöðu manns og heims andspænis Guði sem birtist í veruleika tíma og rúms en er samt sem áður handan alls. Allar játningar eru með sínum hætti að fást við stöðu manns og heims andspænis einhverju, stundum samfélaginu, stundum náttúru, alltaf sjálfum sér, stundum hinu guðlega. En ávallt með endurlit og undirbúning í farteskinu.
Í Játningum Ágústínusar kirkjuföður greinir hann frá því hvernig hann stendur í þrotlausri baráttu, og hefur að keppikefli að nálgast Guð, og hvernig hann að endingu gengur Guði á hönd, hvernig Guð nálgast hann; hvernig óútskýranleg eining og guðleg náð snerta hann. Yfirleitt er það trúarvingl sem þjakar Ágústínus og andlegar þrautir því fylgjandi – með undantekningum þó. Hann heldur til Rómarborgar:
_Og sjá! Þar beið mín ráðningarsproti líkamlegs sjúkleiks. Ég komst að dauðans dyrum, með byrði alls þess, sem ég hafði illa gjört þér og mér og öðrum, og það var margt og þungt, ofan á þá hlekki upprunasyndar, sem bakar oss öllu dauða í Adam. \[...\] Mér elnaði sóttin, og ég var að því kominn að fara og farast. Því að hvert hefði ég farið, ef ég hefði þá skilist héðan, annað en í eld og kvalir, sem gjörðir mínar höfðu verðskuldað að sannleiksráði þínu? \[...\] Ég hlaut bata á líkama mínum, þótt guðvana hjarta mitt væri áfram sjúkt._ (1.b, bls. 177–178)
Þarna ægir í raun öllu saman. Fullyrðing um bata er þó þarna nokkuð sér en þá ber að benda á þá staðreynd, eða undirstrika, að líklega er sá bati ekki tilkominn nema fyrir þær sakir að sjúklingurinn sér sig eiga vísa helvítisvist burt kallist hann héðan. Enda er það svo að „guðvana“ hjartað er áfram veikt. Óttinn við dauðann er undirliggjandi, ótti þess sem enn hefur ekki fundið Guð.
Þessi barátta er í raun kjarni fyrstu níu bókanna í Játningunum, en þó má segja að níunda bókin innihaldi nánastar lýsingar á þeirri nánd sem keppst hefur verið við að ná. Má þar kannski helst nefna upplifun Ágústínusar í Ostíu við Tífarós og svo nokkrar síðustu málsgreinarnar þar sem hann minnist móður sinnar sem einmitt skilur við í þessari bók.
Játningarit eru oftar en ekki með einhverju móti einnig varnarrit. Höfundur er að verja sig, girða fyrir misskilning, réttlæta eitthvað eða skýra út.
Í 10. bók Játninga sinna segir Ágústínus:
_Hvað varðar mig sem sagt um menn, hvort þeir heyra játningar mínar? Rétt sem væru það þeir, er mættu lækna öll mín mein! Svo er þeirra kyni háttað, að þeir eru fúsir að hnýsast í líf annarra en tregir að umbæta sitt. Hví vilja þeir heyra hjá mér, hver ég er, fyrst þeir vilja ekki heyra hjá þér, hverjir þeir eru? Og þegar þeir heyra mig tala um sjálfan mig, hvernig vita þeir þá, hvort ég segi satt? Enginn veit, hvað með manni býr, nema andi mannsins, sem í honum er. En heyri þeir þig tala um sig geta þeir ekki sagt: Drottinn lýgur. Að heyra þig tala um sig, hvað er það annað en að þekkja sjálfan sig? Og hver nær að þekkja sjálfan sig og segir þó: „Þetta er lygi“, nema hann sé að ljúga sjálfur?_ (2.b, bls. 329–330)
Í seinni hluta Játninga er hrein og klár trúarheimspeki fyrirferðarmest. Þar skýrir höfundur sköpunarsögu Mósebókanna með táknrænni aðferð, hann reynir að grafast fyrir um það hvað tíminn er og hvert eðli tímans sé. Hvert er samband Guðs og sköpunarverksins til lengdar? – þegar því er svo farið að Guð sem er eilífur er alltaf samur og jafn en sköpunin hverful, óútreiknanleg og í undarlegu sambandi við tímann.
Þrátt fyrir að þessi skipting Játninganna sé viðurkennd, 1.–9. bók og 10.–13. bók, og þrátt fyrir að þessir tveir hlutar séu giska ólíkir, þá er ævisagan heilstæð og ekki síst svo vegna guðfræðilegra forsendna. Þannig að Ágústínus sjálfur hefur þá skoðun að saga hans sjálfs sé til dæmis um það lögmál sem allt sköpunarverkið er ofurselt; sérhver hlutur á tilvist sína aðeins í Guði og hlýtur að leitast við að snúa aftur til Guðs.
Fyrstu níu bækur Játninganna komu út á íslensku árið 1962 en Sigurbjörn biskup Einarsson (1911–2008) þýddi þær og ritaði inngangsorð og gaf Menningarsjóður út. Árið 2006 komu þær út að nýju og þá yfirfarin þýðing en nú allar bækurnar þrettán, var það Hið íslenska bókmenntafélag sem gaf þær út í tveimur bindum í Lærdómsritaröðinni. Hér bættust við inngangskaflar eftir Einar Sigurbjörnsson annars vegar og Eyjólf Kjalar Emilsson hins vegar, þar sem fjallað er um Ágústínus bæði sem guðfræðing og sem heimspeking.
Margur gæti haldið að Játningar Ágústínusar séu þungt lestrarefni en því fer fjarri. Sérstaklega eru fyrstu níu bækurnar á löngum köflum klár skemmtilestur og um leið afar fræðandi. Síðustu fjórar eru vissulega þyngri en þar er mikil hugmyndasaga undirliggjandi og gríðarlegur heimspekilegur fróðleikur og viska sem hafa oftar en einu sinni og oftar en tvisvar gengið í endurnýjun lífdaga í meðförum síðari tíma guðfræðinga og heimspekinga.